कमजोर पटकथाको नतिजा 'कठपुतली' : थ्रिलर न कथार्सिस- मनोरञ्जन - कान्तिपुर समाचार

कमजोर पटकथाको नतिजा 'कठपुतली' : थ्रिलर न कथार्सिस

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — उ कहिले खोला किनार पुग्छ, कुनै युवतीले बुवालाई खोलाभित्र डुबाएको देख्ने बित्तिकै झसंग निन्द्राबाट ब्युँझन्छ । फेरि कतै नाचगान भइरहेको ठाउँमा पुग्छ अनि नाच्दै गरेका युवतीहरूले आफ्नो घाँटी थिच्न आएको देख्ने बित्तिकै आँखा उघारिन्छ ।

फेरि कतै पुग्छ तर आँखा खोल्दा आफूलाई ओच्छ्यानमै पाउँछ । सजिलै अनुमान गर्न सकिने, अनि दोहोरिरहने यस्तै दृश्य(जस्तै, कपाल काट्ने दृश्य पनि)ले प्रमाणित गर्छ 'कठपुतली : द पपेट'को पटकथा कति कमजोर छ भन्ने ।

पटकथालाई फिल्मको मेरुदण्ड मानिन्छ । तर मेरुदण्ड नै कमजोर भए फिल्म कस्तो बन्ला ? 'कठपुतली' त्यसकै एक उदाहरण हो । कमजोर पटकथा, फितलो संवाद अनि 'हरर फिल्म'को ह्याङओभरमा बनेको यो फिल्मको कथा खासै नौलो छैन ।

देशमा राजतन्त्रविरुद्धको आन्दोलन चर्किएको छ । युवराज(कर्मा) आफ्नो बुवालाई जनतासँग माफी माग्न लगाएर आन्दोलन साम्य पार्न चाहन्छ । उनलाई जसरी पनि राजगद्दीमा राज गर्नुछ । राजा(ध्रुव कोइराला) छोराको कुरा सजिलै किन मान्थे र ? उनी आफ्नै हिसाबले आन्दोलन रोक्न लागिपरेका छन् । दरबारभित्रै थुनिएका युवराज भने आन्दोलन रोक्ने आफ्नो कुटनीतिक गुरु योजना पूरा गर्न एकदिन दरबारबाट भाग्छन् ।

गुरु-योजनामा साथ दिने साथीहरू भेट्न नपाउँदै उनी एक बन्द दरबारभित्र पुग्छन् । त्यही बन्द दरबारभित्र उनले असाधरण घट्नाहरूको सामना गर्छन् । सम्पदा मल्लको लेखन र भीमसेन लामाको निर्देशनमा तयार भएको फिल्म 'कठपुतली : द पपेट'को कथा यत्ति हो । तर हरर विधामा बनेको यो फिल्मले न त दर्शकलाई तर्साउँछ, न अब के होला(कथार्सिस) ? भन्ने कुरा नै उत्पन्न गराउँछ । त्यसैले फिल्मले दर्शकलाई अन्तिमसम्म बाँधेर राख्न सक्दैन । फिल्मको 'क्लाइमेक्स' पनि चुस्त छैन ।

फिल्ममा देखाउने भुत(जम्प स्केर) पनि हलिउड र बलिउडमा देखिरहनेभन्दा फरक छैन । हरर विधाका अधिकांश हलिउड फिल्मको अन्त्यमा केही यस्तो दृश्य देखाइन्छ जसले दर्शकलाई फिल्मको सिक्वेलका लागि कुर्ने बनाउँछ अथावा फिल्मले छोडेको प्रश्नको उत्तर खोज्न खुलदुली जन्माउँछ । यो फिल्मले पनि त्यही सूत्रलाई पच्छ्याउन खोजेको त छ, तर फिल्मको कथ्य शैली यति कमजोर छ कि दर्शकलाई त्यो अन्तिम दृश्यले खासै उत्साह थप्दैन ।

फिल्मका संवाद फितला छन् । दृश्यहरूमा तादम्यता देखिँदैन । फिल्मका कति दृश्य हटाए पनि कठपुतलीको कथा अगाडि बढ्न सक्थ्यो भन्ने लाग्छ । 'यो ज्यान कठपुतली' बोलको गीतमा जबर्जस्ती प्रयोग गरिएको दृश्यबिना पनि फिल्म अगाडि बढ्न सक्थ्यो । यो गीतको प्रयोग फिल्मको लागि आवश्यक लाग्दैन ।

आन्दोलनकै कारण राजपरिवारमा आरोह-अवरोह आइरहन्छ तर आन्दोलनको कुरा झट्ट विश्वास गर्न सकिने किसिमले पर्दामा देखाइँदैन । जनता के कारण आन्दोलनमा छन् ? आन्दोलन किन चर्कियो भन्ने कुरा संवादहरूको भरमा दर्शकले बुझिदिनुपर्छ । त्यसका अलावा दर्शकलाई तर्साउन असाधरण घट्ना(प्यारानर्मल एक्टिभिटिज) र भुत देखाउन बढी समय खर्चिएको देखिन्छ ।

पैतालाको माटो, कपाल काटेर तन्त्रमन्त्रको प्रयोग, उल्टा पाइला, मरिसकेको व्यक्ति(किचकन्डी)को खुट्टामा धागो बाँध्ने कुरा कता-कता नेपाली समाजसँग नजिक भए पनि अपुष्ट छन् । निर्देशकले दाबी गरे जस्तो 'हरर वर्ल्ड' स्थापना गर्न नै असमर्थ छ फिल्म ।

यद्यपि ध्वनीले नै जबर्जस्त दर्शक तर्साउनुपर्छ भन्दै कर्कस आवाजको प्रयोग गर्ने नेपाली हरर फिल्मभन्दा माथि उठेको छ, 'कठपुतली' । फिल्ममा प्रयोग गरिएका ध्वनी र एन्ड्र्यु फ्रान्सिसको कलरको काम प्रशंसालायक छन् । एनिमेसनको पाटोमा उति मिहेनत देखिँदैन । सिनेमेटोग्राफी खासै उम्दा छैन ।

फिल्मको महत्वपूर्ण पाटो नै कलाकारहरूको अभिनय हो । युवराजको अभिनयमा कर्माले पर्दामा भरपुर बाँचिदिएका छन् । कति ठाउँमा 'लाउड' लागे पनि उनको अभिनय सशक्त लाग्छ । बूढी आमाको भूमिकामा मिथिला शर्माको अभिनय उत्तिकै सशक्त छ । अभिनेत्री उषा रजकले बोलेको नेवारी लवज नाटकीय लाग्छ । उनको अभिनयलाई त्यही लवजले छायाँमा पारिदिएको छ । फिल्ममा दरवारीय भाषामा त्यति अनुसन्धान गरे झैं लाग्दैन ।

पर्दामा अन्य सहायक कलाकारले भन्दा पनि कम दृश्य पाएका छन् कलाकार गौरी मल्ल र शिल्पा मास्केले । महिलाले नै लेखेको फिल्मको यो कथामा महिला पात्रहरूलाई कमजोर, निर्बल र निरीह नै देखाइएको छ ।

लेखक सम्पदाले फिल्ममा आफूमाथि भएको अत्याचारविरुद्धको बदला लिनसक्ने महिला पात्रहरू त उभ्याएकी छन् । तर हरर विधाको फिल्ममा बलियो महिला पात्र देखाउन कुनै अदृश्य स्वरुप(भुत, किचकन्डी), अथवा तान्त्रिक गतिविधिमै संलग्न महिलालाई प्रस्तुत गर्नु त परम्परागत शैली नै भइहाल्यो ।

फिचर फिल्ममा 'कठपुतली : द पपेट', भीमसेन र सम्पदाका लागि पहिलो प्रयास थियो । यो फिल्मले हरर विधाको नेपाली फिल्मको स्तरमा खासै इँटा थप्दैन, संख्या मात्र थपिएको छ । फिल्ममा थुप्रै ट्रिटमेन्ट आवश्यक लाग्छन् ।

फिल्म निर्देशक भीमले कतिपय काममा नयाँ प्रयोग गरेको दाबी गरेका छन् । फिल्म होस् वा अरु 'आर्ट फर्म'मा सामान्यत: नयाँ प्रयोग गर्नुलाई प्रशंसनीय मानिन्छ । तर प्रमुख पक्ष के भने ती प्रयोगबाट आफूले व्यक्त गर्नखोजेको कुरालाई पुष्टि गर्नुपर्छ ।ती 'प्रयोग'को पुष्टि गर्न नसक्दा फिल्ममा गरिएका 'नयाँ प्रयोग'को खासै अर्थ हुँदैन । निर्देशक भीमको कमजोरी नै तिनको पुष्टि गर्न नसक्नु हो ।

प्रकाशित : पुस १९, २०७८ १९:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हजुरआमाको कथाले पुर्‍यायो टोरोन्टो फिल्म फेस्टिभल

रीना मोक्तान

काठमाडौँ — साथीको बुवा भर्खरै विदेशबाट गाउँ फर्किएका थिए । एकदिन विद्यालयमा साथीले हचुवामै भनिदियो, 'हाम्रो बुवाले तेरो घरको ममी, काकी र हजुरआमालाई लुगा ल्याइदिनुभएको छ ।' त्यतिबेला सानै थिए राजन कठेत, साथीको कुरा झट्टै पत्याए । घर फर्केर हजुरआमालाई त्यो कुरा सुनाइहाले । हजुरआमा पनि राजनले भनेको कुरा साँचो पो हो कि भन्ने बुझ्न छिमेकी भेट्ने बहानामा साथीको घरमा पुग्नुभयो ।

कहिलेकाहीँ सन्तानका कारण अभिभावक यस्तो किसिमको दोधारमा फस्छन् भन्ने कथामाथि राजनले फिल्म नै बनाएका छन् । उनकै कारणले हजुरआमाले छिमेकी भेट्न पुगेको घटना सम्झदै लेखेको लघु फिल्म हो, 'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट' ।

राजन मध्यम वर्गीय परिवारमा हुर्के । गृहजिल्ला खोटाङकै विद्यालयमा कक्षा तीनसम्म पढे । त्यतिबेलै हो साथीले बुवा आएको खबरसँगै उपहारको कुरा गरेको । 'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट'मा उनले एउटा गरिब परिवारको कथा भनेका छन् । १५ मिनेटको लघु फिल्ममा विदेश गएको पतिले पैसा पठाउने आशामा छोराको आवश्यकता पूरा गर्न संघर्ष गरिरहेकी एक जवान आमाको कथा देखाइएको छ ।

एकदिन छोराले विदेशबाट फर्किएको साथीको बुवाले आफूहरुका लागि उपहार ल्याइदिएको कुरा सुनाएपछि उनले छिमेकीलाई भेट्न लामो यात्रा तय गर्छिन् । आमा छोराको दु:ख, आशा र पर्खाइको कथालाई फिल्ममा मर्मस्पर्शी ढंगले देखाइएको छ ।

यही फिल्मले राजनलाई अझ बढी निर्देशन र लेखनमा चिनायो । सन् २०१९ मा 'टोरोन्टो इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभल'मा फिल्म छनोट भयो । चर्चित फिल्म फेस्टिभलमा फिल्म छनोटमा पर्दा उनलाई आफ्नो फिल्म बच्यो भन्ने लागेको थियो । 'टोरोन्टोभन्दा अगाडि धेरै राम्रा फिल्म फेस्टिभलमा फिल्म पठाइसकेको थिएँ । तर, कतै छनोटमा पर्न सकेको थिएन । त्यतिबेलासम्म मैले टोरोन्टो फिल्म फेस्टिभल छ भन्ने पनि बिर्सिसकेको थिएँ । तर जब यो फिल्म त्यहाँ छनोट भयो, मेरो कामलाई कसैले त नोटिस गर्‍यो भन्ने भयो,' फिल्म छनोटमा पर्दाको क्षण सम्झे ।

राम्रा फिल्म फेस्टिभलहरु घुमे पनि यो फिल्मले खासै अवार्ड उचालेन । राजनलाई लाग्छ, 'सायद मेरो फिल्म अझै निखारिएको हुनुपर्थ्यो कि ?' तर, उनीजस्ता युवा फिल्मकर्मीका लागि टोरोन्टोमा फिल्म छानिनु नै ठूलो खुसी हो । सुरुमा 'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट'को कथा 'बर्लिन फिल्म फेस्टिभल' अन्तर्गतको 'बर्लिनाली ट्यालेन्ट्स'मा छनोट भयो । फेस्टिभलतिर झुकाव भएका फिल्मकर्मीलाई जान मन लाग्ने ल्याब हो, बर्लिनाली । यसअघि निर्देशक मीन भाम, अविनाशविक्रम शाह, दीपक रौनियार पुगिसकेको ल्याब । राजनलाई त्यहाँ पुगेर वर्कशपमा सहभागी हुन मन थियो । त्यहाँ उनको प्रोजेक्ट नै छानियो । त्यतिबेला फिल्मको कथा अलि फरक थियो । आफ्नो कथा लिएर करिब २ हप्ताको वर्कशपमा सहभागी भइसकेपछि नेपाल फर्के राजन । बर्लिनालीमै छानिएकै कारण यो कथामाथि जसरी पनि फिल्म बनाउनुपर्छ भन्ने थियो । तर लेख्न बसेको ५/६ महिना भइसक्दा पनि कथा बिग्रेको बिग्रै । पक्कै कथामा कमजोरी छ भन्ने सोचेर बाल्यकालको उक्त घटना सम्झँदै एक बसाइमै कथाको परिमार्जित खेस्रा तयार पारे । 'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट' त्यही खेस्राको अन्तिम रुप हो ।

'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट'को कथा लेखन सकिने क्रममा उनीसँग 'आइकोर फिल्मस्'ले सहकार्य गर्‍यो । आइकोरसँग सहकार्य गरेको केही समयमै उनले फिल्मको सुटिङ सुरु गरे । अडिसनबाट कलाकार छनोट गरिसकेका थिए । फिल्मको सबै दृश्य उनले आफ्नै गाउँ खोटाङमा खिचे । फिल्ममा भान्साको दृश्य देखाइएको छ जुन राजनकै घरको हो । लगभग ६ दिनमा फिल्मको सम्पूर्ण छायांकन सकियो । 'एकदम चाँडो सकिएको काम हो यो । गाउँका मानिस कसरी बोल्छन्, कस्ता लुगा लगाउँछन् भन्ने हेर्न कलाकार छायांकनअघि नै गाउँमा पुगिसकेका थिए । दु:ख, सुख गरेर फिल्म सक्यौं,' राजन सुनाउँछन् ।

यो फिल्मको कथा नेपाली समाजसँग मिल्दो र मौलिक छ । फिल्ममा प्रयोग गरिएको एस्पेक्ट रेसियो अझ नौलो देखिन्छ । यो फिल्म सुरुमा वाइड एस्पेक्ट रेसियो (१६:९)मै खिचिएको थियो । तर सम्पादन टेबलमा फिल्म ल्याउँदा उक्त रेसियोमा कथाको भाव जिउँदो भेट्याएनन् राजनले । केही कुरा अगाडि बढिरहेको त छ तर एकदम मृतभावमा भन्ने लागेपछि सम्पादनकै क्रममा 'वन इच टु वन' रेसियोमा काटिदिए । त्यसपछि फिल्मले जीवन पाएझैं लाग्यो र त्यही रेसियोमा फिल्म फाइनल भयो ।

'सम्पादनमा अनेक काम हुन्छन् । बिग्रेको फिल्मलाई बचाउने ठाउँ पनि हो, फिल्मलाई सास दिने हो । अनेक गर्दा ढ्याक्क वन इच टु वनमा काटियो । खासमा यो गलत रेसियो हो । त्यो गर्दा फिल्मले जीवन पाएजस्तो अनुभव भयो । त्यसैले यो रेसियोमा फिल्म काट्यौं,' उनले भने, 'एक ठाउँमा रेसियो बढ्दै जान्छ । धेरैले प्राविधिक रुपले त्यो रेसियोले खासै कथामा केही दिएको छैन भन्ने कुरा पनि गर्नुहुन्छ ।'

'सेरढाक'ले खोलिदियो आँखा

अधिकांशले झैं राजनले पनि कुनै बेला इन्जिनियर, डाक्टर बन्ने सपना लिएर विज्ञान विषय पढे । हिन्दी फिल्म हेर्दै हुर्किएका उनको दिमागमा भने फिल्महरु नै घुमिरहन्थ्यो । निस्टबाट १२ को पढाई सकिएपछि इन्जिनियरिङको तयारी कक्षा पनि लिए । त्यतिबेलासम्म दिमागले म्याथ, फिजिक्सको कुरा टिप्न छोडिसकेको थियो । एकदिन आफ्नो मनले सोचेको कुरा पच्छ्याउँदै उनी काठमाडौं युनिभर्सिटीमा (केयू) मिडिया स्टडिज पढ्न भर्ना भए । फिल्म निर्माणमा लाग्छु भन्ने सोचिसकेका थिएनन् । विज्ञापनतिर रुची थियो । तर केयूका साथीहरुसँग मिलेर लघु फिल्म बनाउनतिर लागे ।

सिक्नकै लागि सुरुवातमा लघु फिल्म 'लस्ट' बनाए । स्नातक सकिनासाथ २०११ तिर छाप्रो नामको कम्पनी खोलेर साथीहरुसँग मिलेर अन्धाधुन्दमै फिल्म बनाए । 'म जान्न', 'नागर्जुना', 'शुक्रकिट' त्यही कम्पनीबाट बनेका फिल्म हुन् । त्यसैबीच सेरढाक (द गोल्डेन हिल ) भन्ने फिचर फिल्म निर्देशन गरे । यही फिल्मले राजनको आँखा उघारिदियो । 'केही नबुझी फिल्ममा हाम्फालिराछु भन्ने भयो । फिल्म बुझेर यो क्षेत्रमा लाग्नुपर्छ भन्ने भयो,'राजन पूराना दिन सम्झन्छन् । फिल्मको सबै काम छोडेर राजनले इरासमोस मन्डसको छात्रावृत्तिमा डकुमेन्ट्री फिल्म मेकिङमा स्नातकोत्तर गरे । स्नातकोत्तर गरेर फर्केलगत्तै बनाइएको फिल्म हो, 'बेयर ट्रिज इन् द मिस्ट'।

यसअघि उनले युवा जोशमा लेखेका थिए 'मोक्ष' र 'दोख' । 'मोक्ष'मा पटकथा र संवाद लेख्नुसँगै प्रमुख सहायक निर्देशक बने । 'दोख'को कथा भने सन् २०१३ तिरै लेखेका थिए । उनलाई फुटबलमा रुची । गाउँमा सशस्त्र द्वन्द्वका कथाहरु सुनिरहन्थे । फुटबल र सशस्त्र द्वन्द्व जोडिएको कथामा बनेको फिचर फिल्म हो 'दोख'। डकुमेन्ट्री फिल्ममा स्नातकोत्तर गर्दा राजनले थेसिसका लागि 'स्प्लिट इन्ड्स' भन्ने डकुमेन्ट्री पनि बनाए । पोर्चुगलको एउटा सैलुन कसरी नेपालीहरुको दु:ख पोख्ने चौतारी बन्देछ भन्ने डकुमेन्ट्रीमा युरोपसम्बन्धी नेपालीहरुको अनुभव समेटिएको थियो ।

अहिले उनी सन् २०१८ देखि सुरु गरेको नयाँ डकुमेन्ट्रीमा व्यस्त छन् । 'नो विन्टर होलिडे' शीर्षकको उक्त डकुमेन्ट्रीमा ढोरपाटनका दुई वृद्धा आमाहरुको चिसोयामको एक्लोपना समेटेका छन् । साथी सुनीर पाण्डेसँग मिलेर बनाउँदै गरेको यो फिचर डकुमेन्ट्री खिच्न कोभिडअघिको जाडोयाममा राजन त्यतै थिए । यो डकुमेन्ट्रीलाई पनि फेस्टिभलमा लैजाने सोचेका छन् । राजन भन्छन्,'नेपालमा त कहाँ देखाउने डकुमेन्ट्री । कसैले किन्दैन । विदेशमा त टिभीले किनिदिन्छन् । डकुमेन्ट्री देखाउन फेस्टिभल बाहेक अरु ठाउँ नै छैन ।'

राजन फेस्टिभल केन्द्रित फिल्म र डकुमेन्ट्रीमात्र होइन, व्यावसायिक फिल्मतिर हात हालिसकेका निर्देशक/लेखक हुन् । उनलाई व्यावसायिक फिल्म बनाउने पनि रहर छ । 'मलाई व्यावसायिक फिल्म पनि बनाउनु छ । तर त्यसको लागि केही वर्ष कुर्ने हो कि भन्ने छ । फेस्टिभल भन्नेबित्तिकै नेपालमा चल्दै नचल्दै फिल्म र कमर्सियल भन्नेबित्तिकै फेस्टिभल नजाने भन्ने बुझाइ छ । तर, दुवैतिर जाने फिल्महरु हुन्छन् । मलाई त्यस्तो फिचर फिल्म गर्ने मन छ । हो फेस्टिभलमा जाने फिल्ममा केही फरकपना हुन्छ । मलाई लाग्छ, फिल्म चलाउन त घरेलु दर्शकले फिल्म हेर्नैपर्छ । फेस्टिभल भन्नेबित्तिकै अर्कै खालको फिल्म भन्ने हुँदैन ।'

पछिल्लो समय युवा फिल्मकर्मी फेस्टिभलतिर केन्द्रित हुन थालेका छन् । राजन फेस्टिभलले फिल्मकर्मीलाई विश्वसामु चिनाउने मद्दत गर्ने हुँदा धेरैमा फेस्टिभलको भुत सवार भएको धारणा राख्छन् । 'फेस्टिभल भनेको राम्रो फिल्मलाई चिन्ने ठाउँ हो । राम्रो फेस्टिभलमा जानका लागि फिल्म पनि राम्रै हुनुपर्छ । फेस्टिभलमा देशैभरका क्रिटिक्स पुग्छन् । फेस्टिभलमा फिल्म पुग्नु भनेको फ्रि-मार्केटिङ हो । मेरो विचारमा यहाँका फिल्मकर्मीलाई भारतका फिल्मकर्मीले चिन्दैनन् । तर भारतका फिल्मकर्मीले मीन भामलाई चिन्छन् । मिहिनेत गरिएको फिल्म त्यहाँ नोटिस हुन्छ,' उनले भने, 'फेस्टिभलमा फिल्म पठाउनु एक किसिमको भुत नै हो । म पनि त्यही जानुपर्छ भन्ने हुन्छ । त्यहाँ संसारभरका राम्रा फिल्ममेकरसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने हुन्छ । हिजोआज सबै नयाँ फिल्मकर्मीको चाहना नै फिल्म फेस्टिभल हुन्छ ।'

फेस्टिभलमा पठाउने फिल्म मेकिङमा केही फरकपना हुने गरेको राजन सुनाउँछन् । 'अन्धाधुन्द फिल्म बनाएर फेस्टिभलमा जान त सकिएला तर राम्रो फेस्टिभलमा जान गाह्रो हुन्छ । फेस्टिभलमा जाने फिल्मको मेकिङको धार नै छुट्टै हुन्छ । यहाँ हामी कहाँ लेखेको कथाको केही ड्राफ्टसँग निर्माताको चित्त बुझ्यो भने फिल्मको काम अगाडि बढ्छ । तर बाहिर फेस्टिभलमा जाने फिल्ममा अलि बढी ध्यान दिनुपर्छ । हामीले हाम्रो संस्कृति अथवा धर्मको विषयलाई त नेपाली दर्शकले सजिलै बुझ्छन् । तर विदेशी दर्शकले त बुझ्दैनन् नि ! त्यही भएर नेपाल बाहिरको दर्शकले यो कुरालाई कसरी बुझ्लान् भन्ने कुरामा युनिभर्सल रुपमा बुझ्ने खालको ढाल्नुपर्छ,' उनले भने, 'त्यसैले पारा कहीँ न कहीँ छुट्टिहाल्छ । नेपाली दर्शकका लागि बनाइएका फिल्म पनि फेस्टिभलमा जान्छन् तर अगाडि बढ्न सक्दैन । किनकि त्यो त स्थानिय दर्शकले मात्रै बुझ्छन् ।'


प्रकाशित : पुस १३, २०७८ १६:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×