काठमाडौं — हेलिकोप्टरको सिमुलेटर तालिम सुविधा अब नेपालमै उपलब्ध भएकाे छ । सिनामंगलस्थित नागरिक उड्ययन प्रधिकरणअन्तर्गतको एयर ट्रान्सपोर्ट क्यापासिटी इनह्यान्समेन्ट प्रोजेक्ट कार्यालयमा जडान गरिएकाे अत्याधुनिक सिमुलेटर सेन्टर शुक्रबारबाट सञ्चालनमा आएकाे हाे । 

उक्त लेभल थ्री  सिमुलेटर स्विट्जरल्याण्डमा बनेको हाे । करिब १.५ मिलियन युरो लागतको सिमुलेटर कन्टेनरमार्फत काठमाडौं ल्याइएकाे थियाे । यो नेपालमा पहिलोपटक हेलिकोप्टर पाइलटहरूका लागि अनुमतिप्राप्त  र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारको सिमुलेटर तालिम हो । 

नेपालमा हाल पाँच अन्तर्राष्ट्रिय फिक्स्ड–विङ वायुसेवा, ९ घरेलु फिक्स्ड–विङ आन्तरिक वायुसेवा र १२ हेलिकोप्टर अपरेटर उडानमा  छन् । दुर्गम तथा हिमाली भूगोल, छोटो टेकअफ–ल्यान्डिङ धावनमार्ग, एकतर्फी उडानका विमानस्थल र आकस्मिक उद्धारको मागका कारण हेलिकोप्टर सेवा नेपालमा अत्यावश्यक मानिन्छ ।

यद्यपि, सन् १९७९ देखि २०२४ सम्म ४१ हेलिकोप्टर दुर्घटनामा ९८ जनाको ज्यान गएको अभिलेख छ । सन् २०२४ मा हेलिकोप्टरतर्फ ३ सय ४९ घटना रिपोर्ट भएकामा दुई दुर्घटना, १६ गम्भीर घटना र ३३१ सामान्य घटना समावेश छन् । अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही गिरावट देखिए पनि जोखिम पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आएको छैन।

पछिल्लो दशकका दुर्घटनामध्ये ७२ प्रतिशत ‘कन्ट्रोल्ड फ्लाइट इन्टु टेरेन’ (सीएफआईटी) र २१ प्रतिशत ‘लस अफ कन्ट्रोल इन–फ्लाइट’ (एलओसी–आई) का कारण भएको तथ्यांकले देखाउँछ, जसले उडान सुरक्षा सुदृढीकरणको आवश्यकता औंल्याउँछ । २०२३ मा लगातार हेलिकोप्टर दुर्घटना भएपछि प्राधिकरणले हेलिकोप्टर पाइलटलाई पनि सिमुलेटर तालिम अनिवार्य गरेको हो । यो तालिमलाई संयुक्त राष्ट्र संघअन्तर्गतको अन्तराष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन (आइकाओ)ले अनिवार्य गरेको छैन । तर, नेपालले हवाई सुरक्षा अभिवृद्धि गर्न हेलिकोप्टर सिमुलेटर तालिम अनिवार्य गरेको हो । 

सिमुलेटर तालिमले जोखिमबिनै पाइलटलाई काल्पनिक आपतकालीन अवस्थाहरूमा निर्णय क्षमता विकास गराउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । 

उडानका क्रममा इन्जिनमा आगलागी, बादलभित्र हराउने अवस्था, आकस्मिक अवतरण, लङ–लाइन अपरेसन, तीव्र हावा तथा मनसुनजन्य चुनौती जस्ता जटिल परिदृश्यमा अभ्यास गराइने प्राधिकरणका  हेलिकोप्टर फ्लाइट अपरेशन इन्सपेक्टर प्रमोदकुमार लामाले बताए । 

प्राधिकरणका अर्का वरिष्ठ क्याप्टेन  हिराबाबु दाहालले यसलाई नयाँ पुस्ताको गुणस्तरीय सिकाइका रूपमा वर्णन गरे । उनले नेपालमै यस्तो सुविधा उपलब्ध हुँदा युरोपमा हुने तालिम खर्चको करिब एक तिहाइमै सेवा पाउने र भिसा, हवाई टिकट तथा आवास खर्चसमेत जोगिने बताए ।

सिमुलेटर सञ्चालन गर्ने कम्पनीले प्रति पाइलट प्रतिघण्टा ५ सय यूरो शुल्क निर्धारण गरेको छ, जबकि विदेशमा यही तालिमका लागि कम्तीमा १ हजार युरोसम्म खर्च हुने अनुमान छ । यो सिमुलेटर विशेषगरी एयरबसको  एच–१२५ बी३ई मोडेल हेलिकोप्टरका पाइलट लक्षित हो । 

नेपालमा यस्ता ३३ हेलिकोप्टर सञ्चालनमा छन् र ३६ जना पाइलट (२५ क्याप्टेन र ११ को–पाइलट) कार्यरत छन् । नेपालमा को–पाइलटले ६ सय घण्टा टर्बाइन उडान र ७५ घण्टा प्रशिक्षकसँगको उडान पूरा गरेपछि मात्र सिमुलेटर तालिममा सहभागी हुन पाउने प्रावधान छ भने आवश्यक क्षमता मूल्यांकनपछि मात्र क्याप्टेनमा पदोन्नति सम्भव हुन्छ ।