काठमाडौँ — मुस्ताङको उत्तरी सिमानामा रहेको कोरला भन्सार नाका जाडो सुरु हुनासाथ फेरि सुनसान बन्दै छ । अत्यधिक चिसोका कारण यहाँको व्यवसाय र व्यापारिक गतिविधि शून्यजस्तै छ । यसले व्यवसायीदेखि भन्सार कर्मचारीसम्म प्रभावित बनाएका छन् भने राज्यले अपेक्षा गरेको राजस्व संकलनमा पनि अनिश्चितता बढेको छ ।

चीनबाट सामान अर्डर गर्ने व्यवसायी मुस्ताङको लोमान्थाङमा गएर होटलमा बस्थे, अहिले चिसोका कारण होटल पनि बन्द छ । त्यहाँका व्यवसायी पोखरा र काठमाडौं पुगेका छन् । मंसिरदेखि फागुनसम्म चिसो छल्न सधैं सहर जान्छन् । चिसोकै कारण मुस्ताङ भन्सार कार्यालयका कर्मचारी पनि बिरामी पर्न थालेका छन् ।

यो नाका ४ हजार ६ सय मिटर उचाइमा छ । चिसोकै कारण मालवाहक कन्टेनर पनि सामान लिन सीमापारि जान सकेका छैनन् । अहिले व्यवसायीले यस नाकाबाट भित्रने सामानको ‘अर्डर’ केही महिनाका लागि ‘क्यान्सिल’ गरेका छन् । कोरला नाकाबाट चीनको लिजी ५ सय मिटर दूरीमा पर्छ, जहाँबाट सामान लिएर कन्टेनर नेपाल भित्रिन्छन् । भन्सार कार्यालय भने नेचुङमा छ, जुन ३ हजार ९ सय मिटर उचाइमा पर्छ । नेचुङबाट कोरला नाका १४ किलोमिटर दूरीमा पर्ने भन्सार कार्यालयका अधिकृत रमेश खड्काले बताए । यहाँ बिहानको समयमा तापक्रम माइनस १२ डिग्री हुन्छ ।

अहिले ३०–४० वटा कन्टेनर मात्र भन्सार जाँचपास हुन बाँकी छन्, बढीमा अब एक साताभित्र यो काम सकिन्छ । ‘चिसोका कारण निकै समस्या भएको छ, यो नाकामा फागुनसम्म सामान आउन गाह्रो छ,’ खड्काले भने । लोमान्थाङका होटल व्यवसायी होटल बन्द गरी हिँड्न थालिसकेको उनले सुनाए । ‘सामान अर्डर गर्ने व्यवसायी त्यहीँ गएर बस्ने हुन्, अहिलेसम्म जाँचपास हुन बाँकी रहेकाले व्यवसायीको आग्रहमा होटल व्यवसायीले होटल खोलेर बसेका थिए,’ उनले भने, ‘होटल बन्द भएपछि व्यापारीलाई बस्न, खान समस्या छ ।’ भन्सार कार्यालय भने बन्द हुँदैन । यहाँ चिसोले राति १० देखि बिहान १० बजेसम्म धारामा पानी खस्दैन, बरफ भएर बस्छ । फागुनसम्म लगभग यस्तै हो ।

भन्सार कार्यालयको वार्षिक राजस्व संकलन लक्ष्य १२ लाख १ हजार रुपैयाँ हो । रसुवा र तातोपानी नाका बन्द भएपछि कोरला नाका खुलाइएको थियो । अहिलेसम्म मुस्ताङ भन्सार कार्यालयले तोकिएको लक्ष्यभन्दा धेरै ४ अर्ब ४१ करोड ५९ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन गरिसकेको छ । त्यस्तै १ हजार ७ सय ६१ वटा विद्युतीय गाडी पनि यो नाकाबाट भित्रिएको छ ।

रसुवा र तातोपानी नाका चाडबाडका बेला बन्द भएपछि ती नाकाबाट आउनुपर्ने सामान कोरला हुँदै भित्रिएका थिए । बाढीले क्षति पुर्‍याएका कारण रसुवा भन्सार गत असार २४ देखि ठप्प छ । कोरला नाका गत २१ भदौदेखि सञ्चालनमा आएको हो ।

ल्हेन्दे खोलामा आएको बाढीले नाका जोड्ने पक्की पुल बगाएपछि रसुवागढी नाका ठप्प भएको थियो । यस नाकाबाट तयारी वस्तु, स्याउलगायत फलफूल आयात हुन्थ्यो । दिनको करिब एक सय कन्टेनर ओहोरदोहोर हुन्थे । धेरैजसो विद्युतीय सवारीसाधन यही नाका हुँदै भित्रिन्थे । तर अहिले आयात बन्द छ । नाका कहिले खुल्ने भन्नेबारे निश्चित भइनसकेको रसुवा भन्सार कार्यालयका प्रमुख अधिकृत तुलसीप्रसाद भट्टराईले बताए । ‘नाका जोड्ने बेलिब्रिज निर्माणको काम सकिएको छ, सीसीक्यामेरा जडान र गेट निर्माण भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘तर चालु आर्थिक वर्षको मंसिरसम्म करिब २० अर्ब रुपैयाँ राजस्व संकलन गुमिसकेको छ ।’

मंसिरमा नाका चल्ने अवस्था नदेखिएकाले यो महिनामा पनि राजस्व संकलन शून्य हुने उनको भनाइ छ । ‘दसैं–तिहारमा बढी राजस्व उठ्थ्यो, यही बेला नाका बन्द थियो । अहिले जाडोका लुगा भित्रने बेला हो, यो बेला पनि राजस्व बढी उठ्थ्यो,’ भट्टराईले भने । स्याफ्रुबेंसीदेखि नाकासम्मको १६ किलोमिटर सडकमा पनि समस्या छ । ‘अहिले सडक एकतर्फी सञ्चालनमा छ, नाका खुले पनि साँघुरो सडकका कारण समस्या हुने देखिन्छ,’ उनले भने, ‘ठूला कन्टेनर भित्रँदा ट्राफिक जाम हुने जोखिम छ ।’

बाढीले बगाएपछि भन्सार यार्ड मर्मतसम्भारको कामसमेत नभएको भट्टराईले सुनाए । इन्टरमोडल यातायात विकास समितिमार्फत काम हुने भएकाले पत्राचार गरे पनि काम नभएको उनले बताए । नाका ठप्प भएको पाँच महिना पुग्न लागेकामा छिटो खोल्नेबारे कसैको ध्यान पुग्न नसकेको भन्सार कार्यालयको भनाइ छ । लामो समय नाका बन्द हुँदा स्थानीयको रोजीरोटीसमेत गुमेको कार्यालयले जनाएको छ । रसुवा भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षमा ४० अर्ब १६ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलन लक्ष्य राखेको छ । नाका ठप्प रहेकाले नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु भएयता राजस्व संकलन हुन सकेको छैन ।

सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी नाका पटक–पटक पहिरोका कारण अवरुद्ध भई बन्द भएर गत ८ असोजदेखि पुनः सञ्चालनमा आएको हो, तर यस नाकाबाट पर्याप्त कन्टेनर भित्रिन सकेका छैनन् । चीनले उताबाट धेरै कन्टेनर पठाउने गरेको छैन । नाकाबाट सामान राम्ररी आउन नसकेको तातोपानी भन्सार कार्यालय, लार्चाका सूचना अधिकारी तुलबहादुर पाण्डेले बताए ।

‘सातामा दुई दिन आइतबार र बुधबार विद्युतीय गाडी र गाडीका पार्टपुर्जा भित्रिने गरेको छ,’ उनले भने, ‘अन्य दिन तयारी वस्तु, फलफूल बोकेका कन्टेनर भित्रिन्छन् ।’ अहिले दिनको २०–२५ वटा कन्टेनर नेपाल भित्रिने गरेका छन् । ‘यो संख्या निकै कम हो,’ उनले भने, ‘पहिले ३०–४० वटासम्म एकै दिनमा आउने गर्थे ।’ खासातिर निर्माणको काम भइरहेकाले कम कन्टेनर पठाइएको जानकारी पाएको उनले सुनाए । ‘अहिले तयारी र दसैंमा रोकिएका सामान पनि आइरहेका छन्,’ पाण्डेले भने, ‘जाडोका लत्ताकपडा पनि भित्रिरहेका छन् ।’ साउनमा यो नाका ५/६ दिन मात्र खुल्यो । भदौ महिनाभर ठप्प भयो । ‘त्यसैले राजस्वको लक्ष्य भेट्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘चाडबाडका बेला यताबाट आउने सामान कोरला नाकाबाट नेपाल भित्रियो ।’