काठमाडौँ — चीनको स्वशासित तिब्बतको न्यालम प्रशासनले आवश्यकताअनुसार कन्टेनर आउजाउमा कडाइ गरेपछि नेपाली व्यवसायीले किनेका करोडौं रुपैयाँ बराबरका मालवस्तु बाटोमा अलपत्र परेका छन् । रसुवा नाका बन्द भएपछि गत असारदेखि नै चिनियाँ क्षेत्रमा रोकिएका सामान नेपाल भित्रन सकेका छैनन् । 

रसुवा नाका खुलेको छैन भने तातोपानीबाट ढुवानीका साधन न्यून संख्यामा मात्र आउजाउ गर्न दिइएको छ । ढुवानीका कन्टेनर नछाडेका कारण दसैं–तिहारका लागि किनिएका सामानसमेत नेपाल भित्रन पाएका छैनन् । दसैंअघि उत्तरी नाकामध्ये एक मात्र विकल्प तातोपानी थियो । तर लगातार दुई महिनाभन्दा बढी समय अरनिको राजमार्गको कोदारी खण्ड सडक अवरुद्ध भयो । यसले फलफूल बोकाएर भन्सार यार्डसम्म ल्याउनुपर्‍यो । अन्य मालवस्तु भने उतै गोदाममा राखिएको थियो । 

अहिले सडक सञ्चालन भए पनि तिब्बतको नेलाम प्रशासनले मालवाहक कन्टेनर सीमित संख्यामा छोडेका कारण नेपाली व्यापारी मारमा परेका छन् । चीनको ल्हासा, नेलाम, केरुङलगायत सहरमा आफूहरूका सामान अलपत्र भएको नेपाल हिमाल सीमापार वाणिज्य संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष गंगाबहादुर घिमिरे (सागर) ले जनाए । कतिपय मालवस्तु कन्टेनरमा लोड गरेर राखिएको छ भने धेरैजसो गोदाममा छन् । रसुवा नाका बन्द भएपछि केरुङमा गोदाम गरेका कतिपय सामान उतै अलपत्र छन् । तातोपानीतर्फ ल्याइएका सामान पनि भित्रन सकेका छैनन् । 

तातोपानी नाकामा निर्भर हुन कठिन भएपछि व्यवसायीले मुस्ताङको कोरला भन्सार नाका पनि प्रयोग गर्न थालेका छन् । यद्यपि जाडो मौसममा हिउँ पर्ने, ढुवानी र आउजाउ गर्न पनि निकै टाढा हुने भएकाले व्यवसायीले असहज महसुस गरेका छन् । तातोपानी र रसुवा बन्द भएका कारण दसैंअगावै कोरलाबाट इलेक्ट्रिक भेहिकलसहित व्यापारिक मालवस्तु आयात गरिएको थियो । अहिले पनि कोरला नाका नियमित सञ्चालनमा छ । तर हिउँ पर्ने भएकाले कतिन्जेल सहज होला, यकिन छैन । 

‘नाका खुला भएको देखाउने तर व्यापार सहज रूपमा गर्ने वातावरण नबनाउने प्रवृत्ति चीनको छ । समयमा सामान आयात गर्न नसक्दा व्यापारीले भोग्नुपर्ने समस्याबारे तिब्बत सरकारले कुरा नबुझ्दा हामी मारमा परेका छौं,’ घिमिरेले भने । सीमापार वाणिज्य संघले नेपालस्थित चिनियाँ दूतावासलाई पनि कन्टनेरको संख्या बढाएर व्यापार सहजीकरणका लागि पहल गरिदिन लिखित अनुरोध गरेको छ । ‘यसमा नेपाल सरकारले नै बढी पहल गर्दा राम्रो हुन्थ्यो । हामी निजी क्षेत्रले त सूचना दिने मात्र हो,’ घिमिरेले भने । 

दिनको ४० देखि ५० कन्टेनर सामान आयात भए मात्र व्यापारीको सामान समयमा काठमाडौं भित्रन सक्ने उनको अनुमान छ । अहिले दिनको १५–२० कन्टेनर मात्र सामान छाड्ने गरिएको घिमिरेले जनाए । व्यवसायीको मागअनुसार सामान आयात नभएको तातोपानी भन्सार अधिकृत रमेश शाहले बताए । ‘सामान आइरहेकै छ तर व्यवसायीले पैठारी गर्न चाहेअनुसार कन्टेनरको अभाव देखिएको छ,’ उनले भने । 

दिनको ४०–५० कन्टेनर सामान जाँच गर्न सक्ने जनशक्ति तातोपानी भन्सारमा रहेको शाहको भनाइ छ । भन्सारले नेलाम प्रशासनसँग बेलाबेला समन्वय गरेर व्यापार सहजीकरण गरिरहेको उनको दाबी छ । विशेषतः फलफूलका कन्टेनरलाई प्राथमिकता दिएर पठाउने गरिए पनि अन्य मालवस्तुका कन्टेनर पर्याप्त नछाडेको उनले बताए । सडक अवरुद्ध हुने र पर्याप्त कन्टेनर आउजाउ गर्न नदिने भएकाले यसले भन्सार राजस्वमा समेत प्रत्यक्ष असर गरेको छ । खासा र तिब्बत क्षेत्रमा भौतिक संरचना मर्मत भइरहेको र स्थानीय सरकारी कार्यालयबीच समन्वय नभएका कारण पनि कन्टेनर छाड्ने विषयले प्राथमिकता नपाएको सीमा प्रशासनका अधिकारीहरूको भनाइ छ । भूकम्पपछि तातोपानीको मितेरी पुलबाट सर्वसाधारणलाई खासा जान मान्छेको आउजाउ पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको छ । रसुवाको मितेरी पुल बगाएका कारण गत असारदेखि मानसरोवर जाने तीर्थयात्रुका लागि भने तातोपानीनको बाटो प्रयोग गर्न दिइएको थियो । भूकम्पले भत्काएको खासामा मर्मत भइरहेको छ । 

तातोपानी मितेरीपुलबाट खासा बजार ९ किमि र खासाबाट नेलाम ३५ किमि दूरीमा पर्छन् । नेपालीले खरिद गरेको मालवस्तु नेलामसम्म ल्याएपछि त्यहाँको प्रशासनले खासा हुँदै ४४ किमि नेपालतर्फ तातोपानी पठाउने मालवाहक कन्टेनरको संख्या सीमित गर्दै आएको छ । नेलामसम्म सामान ल्याउन दिए पनि तातोपानी नाका पठाउन भने आलटाल गरिँदै आएको नेपालीहरूले सञ्चालन गरेको अटो ट्रान्सपोर्टका सञ्चालक भुवन थापाले गुनासो गरे । दिनको ४०–५० वटा कन्टेनर पठाए मात्र चिनियाँ क्षेत्रमा गोदाम गरिएका सामान छिट्टै नेपाल भित्रन सक्ने उनको भनाइ छ ।