काठमाडौँ — यही २३ र २४ भदौको प्रदर्शनमा भौतिक संरचनामा भएको क्षतिमध्ये सबैभन्दा धेरै बागमती प्रदेशमा रहेको देखिएको छ । सम्पत्तिधनीले क्षतिबापत गरेको बिमा दाबीको तथ्यांकले यस्तो देखाएको हो । आइतबारसम्म बिमा कम्पनीहरूमा २२ अर्ब २५ करोड ६५ लाख रुपैयाँ बराबरको बिमा दाबी परेको छ । यस अवधिमा कुल २ हजार ४ सय ४८ दाबी परेका छन् । तीमध्ये ५४ प्रतिशत अथवा १ हजार ३ सय ४३ वटा दाबी बागमतीबाट छन् । 

दोस्रोमा धेरै ३ सय २२ वटा दाबी कोशीमा परेका छन् । तेस्रोमा मधेशमा २ सय ४६ वटा दाबी परेका छन् । लुम्बिनीमा २ सय २, गण्डकीमा १ सय ८४, सुदूरपश्चिममा १ सय ५९ र कर्णालीमा २२ वटा बिमा दाबी परेको बिमा प्राधिकरणले जनाएको छ । रकमका आधारमा पनि करिब ८१ प्रतिशत क्षति बागमतीमा परेको तथ्यांकमा देख्न सकिन्छ । गत आइतबारसम्म परेको सवा २२ अर्ब रुपैयाँ दाबीमध्ये सबैभन्दा धेरै १७ अर्ब ९७ करोड ७२ लाख रुपैयाँ बागमतीकै छ । यो कुल दाबी रकमको ८०.७७ प्रतिशत हो । यसरी बिमा दाबीका लागि परेका उल्लिखित तथ्यांकका आधारमा संख्याका हिसाब आधाभन्दा बढी र रकमका हिसाबले ८१ प्रतिशत क्षति बागमतीमा परेको विश्लेषण गरिएको हो । 

यद्यपि क्षति भएको सबै संरचनाको बिमा गरिएको हुँदैन, केही अवस्थामा थोरै रकमको बिमा भएकोमा क्षति धेरै भएको हुन सक्छ । नेपालमा अपवादबाहेक सरकारी संरचनाको बिमा गरिएको छैन । यसको अर्थ परेको बिमा दाबीमा सरकारी संरचनाको क्षति पनि समावेश छैन । यसकारण बिमा दाबीकै आधारमा क्षतिको यकिन विवरण निकाल्न गाह्रो छ । 

आइतबारसम्म परेको दाबीमध्ये सबैभन्दा धेरै १ हजार ७ सय ७८ वटा मोटर बिमाका छन् । यस्तै, सम्पत्ति बिमा ५ सय ३८, इन्जिनियरिङ तथा ठेकेदार जोखिम बिमामा १ सय ३२, पारवहन बिमामा ११ र अन्यमा १९ वटा दाबी परेका छन् । यद्यपि यो सुरुको दाबी भएकाले धेरै रकमको आउने र परेकामध्ये सबै नै वास्तविक भुक्तानी नहुने बिमा कम्पनीहरूले जनाएका छन् ।

प्रदर्शनमा भौतिक संरचनामा भएको क्षतिको बिमा दाबी आउने क्रम जारी नै रहेकाले अझै बढ्ने अनुमान छ । बिमा कम्पनीहरूले करिब ३५ देखि ४० अर्ब रुपैयाँ बराबरको दाबी पर्ने अनुमान गरेका छन् । निजी क्षेत्रको छाता संगठन उद्योग वाणिज्य महासंघले आन्दोलनमा मुलुकभर निजी क्षेत्रको करिब ८० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको प्रारम्भिक तथ्यांक सार्वजनिक गरेको छ । आइतबार प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की र निजी क्षेत्रबीच भएको छलफलमा अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले प्रारम्भिक रूपमा करिब ८० अर्ब बराबरको निजी सम्पत्तिमा क्षति पुगेको र यथार्थ मूल्यांकन भइरहेको महासंघका ढकालले बताए । 

‘महासंघले देशैभरको क्षति विवरण संकलन गरिरहेको र हालसम्म उपलब्ध तथ्यांक र सूचनाअनुसार निजी क्षेत्रमा करिब ८० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक आकलन रहेको छ,’ उनले भने । विशेषगरी ठूलो क्षति भएका उद्योग र साना एवं राजधानीबाहिरका केही व्यवसायको विवरण आउन नसकेको र कतिपय दोहोरोपन पनि देखिएको छ । महासंघले जतिसक्दो चाँडो क्षति विवरण उपलब्ध गराउने गरी देशैभर सर्वेक्षण गरिरहेको पनि उनले जनाए । 

आइतबारसम्म करिब सवा २२ अर्बको दाबी परे पनि कम्पनीहरूले निकै थोरै रकमको मात्र भुक्तानी गरेका छन् । अधिकांश सम्पत्तिमा ठूलो क्षति पुगेकाले तिनको मूल्यांकन (सर्भेयरको काम) गर्ने काम चलिरहेकाले धेरै भुक्तानी नभएको बिमा प्राधिकरणको भनाइ छ ।  बिमितलाई छिटो बिमा दाबी गर्न र बिमा कम्पनीले छिटो भुक्तानी गर्न बिमक संघले आग्रह गरेको छ । ‘असहज परिस्थितिका कारण सिर्जित क्षतिको जानकारी गर्न सम्पूर्ण बिमित तथा ग्राहकलाई सम्बन्धित बिमा कम्पनीमा सम्पर्क गरी सहयोग गर्नुहुन अनुरोध छ,’ संघले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

आगजनी तथा तोडफोडमा धेरै कार्यालयमा पूर्ण क्षति पुगेको छ । केहीमा आंशिक छ । एकै पटक धेरै क्षति भएकाले बिमा कम्पनीले सबै दाबी भुक्तानी गर्न सक्छन/सक्दैनन् भन्ने चासो सबैतिर छ । यही चासोलाई ध्यानमा राखेर हालसम्म परेको बिमा दाबी, भुक्तानी प्रक्रिया, फर्छ्योटलगायत विषय छिटो र सहज तरिकाले टुंग्याउन बिमक संघको आग्रह छ । क्षतिको अवस्था हेर्दा धेरै बिमा दाबी आउने देखिन्छ । तर धेरै सरकारी संरचनाको बिमा भएको छैन । 

निजीलगायत अन्य क्षेत्रको बिमा भएकाले धेरै दाबी आउन सक्ने अनुमान छ । सवारी साधनको हकमा तेस्रो पक्ष बिमा गरेको रहेछ भने उसले भुक्तानी पाउँदैन ।अहिले बिमा पाउन सवारी साधनको पूर्ण बिमा भएको हुनुपर्छ । घर, कार्यालय र सम्पत्तिको हकमा भने बिमा पाइन्छ । हाम्रोमा सबै सम्पत्ति बिमा गर्ने प्रचलन निकै कम छ । यसकारण भएको सबै क्षतिको बिमा दाबी आउने भन्ने हुँदैन । कति रकमको बिमा भएको र त्यसमा कति क्षति भएको छ, त्यसका आधारमा बिमा पाइन्छ ।

बिमा कम्पनीले आफूले गरेको बिमाको पुनर्बिमा कम्पनीमा बिमा गरेका हुन्छन् । बिमितलाई बिमा कम्पनीले भुक्तानी दिए पनि त्यो रकम उसले पुनर्बिमा कम्पनीबाट भुक्तानी पाउँछन् । पुनर्बिमा कम्पनीले पनि अरू पुनर्बिमा कम्पनीसँग बिमा गरेका हुन्छन् । बिमा भनेको जोखिम स्थानान्तरण गर्ने व्यवसाय पनि हो । यसकारण जति धेरै दाबी भुक्तानी आए पनि बिमा कम्पनीले तिर्न सक्ने बिमा कम्पनीहरूको दाबी छ ।