काठमाडौँ — नेपाल आयल निगमले लुम्बिनीलाई एक महिना धान्ने पेट्रोलियम पदार्थको भण्डारणसहित अत्याधुनिक डिपो बनाउने भएको छ । घनाबस्तीको बीचमा रहेको हालको डिपोले सुरक्षा चुनौती बढाएको जनाउँदै स्थानीयले डिपो स्थानान्तरण गरिदिन खबरदारी गरेपछि रूपन्देहीको रोहिणी र ओमसतिया गाउँपालिकामा स्थानान्तरणको तयारी गरिएको हो । 

साढे २५ बिघा जग्गामा इन्धन डिपो बनाउन विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार भइसकेको छ । काठमाडौं विश्वविद्यालयको कन्सल्टेन्सी सेवा विभागले बुधबार निगमको भण्डारण क्षमता अभिवृद्धि परियोजनालाई डीपीआर हस्तान्तरण गरेको हो ।

डीपीआरमा ५ अर्ब ७९ करोड ३० लाख ६४ हजार रुपैयाँ (भ्याटबाहेक) लाग्ने लागत अनुमान गरिएको छ । डीपीआर तयार भएकाले भदौमा बजेट स्वीकृत भएलगत्तै अत्याधुनिक डिपो निर्माण थालिने परियोजना प्रमुख प्रदीपकुमार यादवले बताए । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दामोदर भण्डारी र निगम कार्यकारी निर्देशक चण्डिकाप्रसाद भट्टको विशेष निर्देशनमा आधुनिक सुविधासम्पन्न इन्धन डिपो बन्ने उनको भनाइ छ । 

‘बजेट स्वीकृत भएपछि मंसिरसम्म टेन्डर मूल्यांकन र ठेक्का सम्झौता हुन्छ । तीन वर्षमा निर्माण सक्ने लक्ष्य छ,’ बुधबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा यादवले भने, ‘ईपीसी मोडलमा टेन्डर आह्वान हुन्छ । डीपीआरकै लागतभित्र डिपो तयार हुन्छ ।’ हाल सञ्चालनमा रहेको लुम्बिनी प्रादेशिक कार्यालय, भलबारी (रूपन्देही) साँघुरो घनाबस्तीमा छ । यसले पेट्रोलियम पदार्थको माग धान्न सक्ने अवस्था छैन । 

करिब साढे पाँच बिघा जमिनमा फैलिएको डिपोमा भण्डारण क्षमता न्यून छ । भलबारी डिपोमा पेट्रोलका लागि ५ सय १९ किलोलिटर, डिजेलका लागि ३ हजार ४० किलोलिटर र मट्टितेलका लागि २ सय ८० किलोलिटर क्षमताको भण्डारण गृह छ । 

बुटवल–भैरहवा मुख्य राजमार्गसँगै जोडिएको र घनाबस्तीको बीचमा रहेको डिपोबाट दैनिक र नियमित रूपले पेट्रोलियम जस्तो प्रज्वलनशील पदार्थको कारोबार हुँदा सुरक्षा चुनौती उत्तिकै छ । यही विषयलाई दृष्टिगत गरेर निगमले काठमाडौं विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा डीपीआर तयार पारिएको जनाएको छ । काठमाडौं विश्वविद्यालय, कन्सल्टेन्सी सेवा विभाग र निगमको भण्डारण क्षमता वृद्धि परियोजनाबीच २०८१ मंसिर १२ मा सम्झौता भएको थियो । 

निगमका अनुसार नयाँ बन्ने अत्याधुनिक डिपोमा ४ हजार ५ सय किलोलिटर डिजेल राख्न मिल्ने ३ वटा भर्टिकल ट्यांक (कुल १३ हजार ५ सय किलोलिटर) रहनेछन् । 

२ हजार १ सय किलोलिटर क्षमताका दुई वटा भर्टिकल ट्यांक र ७६० किलोलिटर क्षमताको एक भर्टिकल ट्यांकसहित ४ हजार ९ सय ६० किलोलिटर पेट्रोल भण्डारण गर्न सकिन्छ । ७६ किलोलिटर क्षमताका ३ वटा भर्टिकल ट्यांकमा २ सय २८ किलोलिटर मट्टीतेल भण्डारण गर्न सकिन्छ । यी भण्डारणले लुम्बिनीको मागलाई कम्तीमा १ महिना धान्न सक्ने निगमको भनाइ छ । 

डिपोभित्र अग्निसुरक्षा प्रणालीका लागि २ हजार १ सय किलोलिटर क्षमताका दुई वटा पानी ट्यांकी निर्माण हुनेछन् । जसमा कुल ४ हजार २ सय किलोलिटर पानी भण्डारण गरिनेछ । इन्धन लोडिङ सेडमा आठ वटा ‘बे’ र अनलोडिङ सेडमा पनि ८ ‘बे’ निर्माण गरिने निगमले जनाएको छ ।

निगमका अनुसार रोहिणी र ओमसतिया गाउँपालिकामा निगमको साढे ११ बिघा जग्गा छ । उक्त क्षेत्रमा रहेको थप साढे ८ बिघा पर्ती जग्गा निगमको स्वामित्वमा ल्याउन गृह मन्त्रालय तथा जिल्ला प्रशासन कार्यालय, रूपन्देहीबाट प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ ।

उक्त स्थानमा इन्धन डिपो निर्माणका लागि रोहिणी र ओमसतिया गाउँपालिकाबाट सैद्धान्तिक स्वीकृति प्राप्त भइसकेको छ । पर्ती जग्गा भोगचलन गरिरहेका ९७ जना स्थानीयले डिपो निर्माणका लागि आवश्यक सहयोग र समन्वयन गर्न लिखित सहमति जनाइसकेका छन् ।

‘जग्गा प्रवेश गर्ने मूलबाटोसँग जोडिएको करिब साढे पाँच बिघा जग्गा प्राप्ति ऐन, २०३४ अनुसार अधिग्रहण प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ । यसरी करिब साढे २५ बिघा फराकिलो क्षेत्रफलमा आधुनिक र सुविधासम्पन्न डिपो बन्नेछ,’ यादवले भने । पूर्वाधारको डिजाइन र निर्माणमा नेपाली इन्जिनियर सक्षम भइसकेको काठमाडौं विश्वविद्यालय कन्सल्टेन्सी सेवा विभाग प्रमुख विवेक बरालले बताए ।