सुन्तला बोटमा रोगको प्रकोप देखिएपछि दाना भुइँमा झर्ने समस्या उत्पन्न भएको छ।
What you should know
अर्घाखाँची — फल्दै गरेका सुन्तलाका दाना बोटबाटै कुहिएर धमाधम भुइँमा झरेपछि किसान चिन्तित भएका छन् । व्यावसायिक सुन्तला खेती गर्दै आएका मालारानी गाउँपालिका–२ डाँडाकटेरीका ४५ भन्दा बढी कृषकका सुन्तलाका बोटबाट दाना आधा झरिसकेका छन् । बोटमा दाना केही पहेंलो र केही हरियोमै झरेका हुन् । भुइँमा खसेका दाना कुहिएका छन् ।
कृषक खिमानन्द भुसालको बारीमा रहेका ५ सय बोटमध्ये डेढ सय बोटले उत्पादन दिन्छ । दाना लटरम्मै फलेका थिए । ‘बोटमा रहेका दानामध्ये आधाजसो दाना पहेंलो भएर भुइँमा झरिसके,’ उनले भने, ‘के रोग लाग्यो हामीले पत्ता लगाउन सकेनौं । साउन महिनाको पहिलो सातादेखि दैनिक दाना झरेर भुइँमा छन् ।’
गत वर्ष उनले सुन्तला बेचेर ३ लाख कमाइ गरेका थिए । यसपालि ५ लाखजति कमाइ गर्ने उनी आशामा थिए । सुन्तलाका दान टिपेपछि खनजोत, मलजल र स्याहारसुसार गर्दा राम्रो फलेको थियो । ‘कागतीका जत्रा दाना भएका छन्, एकाएक कोही पहेंलो भएर त केही दाना हरियोमै धमाधम झरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘यस्तै हो भने अबको केही दिनमा बोट सिख्रो हुन्छ । सुन्तलाका दानामा यस्तो रोग गाउँभरिका बोटमा फैलिएको छ ।’ बोटका पातमा ढुसी लागेको र त्यसपछि दानाको भेट्नो चुँडिएर खसेको उनले बताए ।
‘डाँडाकटेरी गाउँमा २०६९ सालदेखि मैले व्यावसायिक सुन्तला खेती गरेको हुँ,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म यस्तो रोग लागेको थिएन । यसरी धमाधम बोटबाट सुन्तलाका दाना झर्दा किसानमा निरासापन देखिएको छ ।’
गत वर्ष राम्रो आम्दानी गरेका अर्का किसान शशीधर भुसालले यसपालि उत्पादन बढ्नेमा आशावादी थिए । जति स्याहारसुसार गर्यो, त्यति लटरम्मै र ठूला दाना फल्छ भन्ने ज्ञान पाएका उनले यसपालि निकै मिहिनेत गरेर बोटमा मलजल गरेका थिए । मिहिनेत अनुसार फल पनि राम्रो लागेको थियो । तर, एक्कासि पातमा ढुसी लागेर र भेट्नो नरम भएर दाना धमाधम खस्न थालेपछि उनी चिन्तामा छन् । ‘बोटमा फलेका आधा दाना झरिसके,’ उनले भने, ‘पातमा ढुसी लाग्दै दाना झर्दै छ ।’
यसरी दाना झरेपछि कृषि ज्ञान केन्द्रलाई किसानले खबर गरे । आइतबार प्राविधिक शारदा आचार्यसहितको टोलीले स्थलगत अध्ययन गरेको छ । बोटबाट झरेका सुन्तलाका दाना ल्याब परीक्षणका लागि लगिएको छ । त्यसका लागि काठमाडौंमा ल्याब परीक्षणमा पठाउनुपर्छ । उनले बगैंचा व्यवस्थापन, काँटछाँटमा खाद्यत्वको कमी, पतेरो तथा औंसा किराहरूको समस्याका कारणबाट फल झरेको हुन सक्ने बताइन् ।
‘बगैंचा पनि अस्तव्यस्त रहेको छ, एक मिटरमा एउटा बोट हुनुपर्नेमा तीन/चारवटा सुन्तलाका बोट रोपिएका छन्,’ उनले भनिन्, ‘बोट लगाउने, त्यसलाई खाद्यतत्त्व पुर्याउने र व्यवस्थापनको समस्याकै कारण यसरी दाना झरेका हुन सक्छन् । आउँदो माघ/फागुनतिर हामी फिल्डमै गएर सुन्तलाका बोट लगाउने तरिका, मलजल दिनेसहित सबै कुरा सिकाउनेछौं ।’
