काठमाडौँ — विभिन्न देशबाट ल्याइएका स्याटलाइट सिमकार्ड र डिभाइसमार्फत विदेशी पर्यटकले नेपालका हिमाली क्षेत्रमा खुलेआम इन्टरनेट चलाइरहेको भन्दै स्थानीय सेवा प्रदायकले गुनासो गरेका छन् । नियामक नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले पनि सूचना जारी गर्दै अनधिकृत रूपमा स्याटलाइट सञ्चार सेवा प्रयोग नगर्न–नगराउन अनुरोध गरेको छ ।

प्राधिकरणले हिमाली आधारशिविरलगायत केही स्थानमा विदेशी दूरसञ्चार सेवा प्रदायक कम्पनीले अवैध रूपमा इन्टरनेट सेवा सञ्चालन गरेको गुनासो आएको भन्दै अनुमतिबेगर इन्टरनेट सेवा प्रयोग नगर्न आग्रह गरेको हो । प्राधिकरणले हालै जारी गरेको सूचनामा हिमाल आरोहण सञ्चालन गर्ने कम्पनीले विदेशी सेवा प्रदायक कम्पनीको भू–उपग्रह इन्टरनेट सेवा प्रयोग गर्दै आएको र यो कार्य दूरसञ्चार ऐन, २०५३ को दफा २१ अनुसार अवैध भएको उल्लेख छ ।

हिमाल आरोहणको सिजन चलिरहेका बेला अहिले आधारशिविरहरूमा ‘स्टारलिंक’ जस्ता विदेशी सेवा प्रदायकको स्याटलाइट इन्टरनेट सेवा प्रयोग भइरहेको स्थानीय सेवा प्रदायकको गुनासो छ । केही समयअघि अमेरिकी अर्बपति इलन मस्कले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँगको भर्चुअल कुराकानीमा स्टारलिंकको सेवा सगरमाथासम्म पुर्‍याउने चाहना व्यक्त गरेका थिए । तर उनको कम्पनीले नेपालमा स्याटलाइट इन्टरनेट सेवाका लागि कुनै अनुमति लिएको छैन । स्टारलिंकले पृथ्वीको तल्लो कक्ष, लो अर्थ अर्बिटमा हजारौं स्याटलाइट तैनाथ गरिसकेको छ । यसले गर्दा दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा पनि सहजै नेटवर्क उपलब्ध छ ।

‘स्टारलिंकका प्रतिनिधि औपचारिक रूपमा हामीकहाँ आएका छैनन्,’ प्राधिकरणका सहायक प्रवक्ता प्रदीप पौड्यालले भने, ‘अनुमति नलिई नेपालमा दूरसञ्चार सेवा सञ्चालन गर्न पाइन्न । स्याटलाइट इन्टरनेट सेवाका लागि ग्लोबल मोबाइल पर्सनल कम्युनिकेसन सर्भिस (जीएमपीसीएस) सम्बन्धी अनुमतिपत्रको व्यवस्था गरिएको छ ।’ प्राधिकरणले पर्वतारोहण र ट्रेकिङ कम्पनीले अनधिकृत रूपमा विदेशी स्याटलाइट फोन र इन्टरनेट सेवा चलाएको सूचना प्राप्त भएको जनाएको छ । 

नेपालमा हालसम्म जीएमपीसीएससम्बन्धी अनुमतिपत्र दुई कम्पनीले मात्रै लिएका छन् । सानेपाको कन्स्टिलेसन प्रालि र कमलादीको आइफोर टेक्नोलोजिजले जीएमपीसीएस लाइसेन्स लिएका छन् । कन्स्टिलेसन प्रालिले २०५९ चैत १९ मै जीएमपीसीएसले लाइसेन्स लिएको थियो । त्यहाँ एक कर्मचारीले आजभन्दा ६/७ वर्षअघि पनि नेपालको बिमभित्र ४२ प्रतिशत अवैध स्याटलाइट सञ्चार डिभाइस र सिम प्रयोगमा रहेको देखिएको बताए । त्यस बेला प्राधिकरणले विमानस्थलमै सूचना टाँसेर यस्ता डिभाइसका कडाइ गरे पनि बिस्तारै यो समस्या ज्युँका त्युँ बनेको उनले गुनासो गरे । 

‘अहिले पर्यटकहरूले सगरमाथा आधारशिविरबाट खुलेआम टिकटक लाइभ गरिरहेका छन्, प्राधिकरण बेखबर छ,’ उनले भने, ‘विदेशमा किनिएका डिभाइस र सिम नेपालको फ्रिक्वेन्सीमा चलाउँदा यहाँको स्रोत (फ्रिक्वेन्सी) प्रयोग भए पनि शुल्क र राजस्व जुन देशमा सिम किनेको हो, त्यहीँ जान्छ । कसैले अवैध गतिविधि गरेका ट्रेस गर्न पनि सकिँदैन । त्यसकारण राष्ट्रिय सुरक्षा र राजस्व संकलनका हिसाबले पनि यस्तो गर्न दिनुहुँदैन ।’ 

दुबईको थुराया र अमेरिकी स्याटलाइट सञ्चार सेवा प्रदायक इरिडियमको आधिकारिक सेवा प्रदायक कन्स्टिलेसनले हाल नेपालमा आफ्ना ९ सय वटा स्याटलाइट सिम सक्रिय रहेको जनाएको छ । थुरायाको स्याटलाइट प्रिपेड सिमबाट कल गर्दा प्रतिमिनेट १.२५ डलर (करिब १६७ रुपैयाँ) र प्रतिएसएमएस १० सेन्ट (१३ रुपैयाँ) पर्छ भने इरिडियमको सिम प्रयोग गर्दा प्रति ४.५ डलरसम्म पर्छ । थुराया र इरिडियमका भूउपग्रह सबैभन्दा माथिल्लो कक्ष जियोस्टेसनरीमा छन् । नेपालमा एउटा निकायले मात्रै इरिडियमको सिम लिएको छ । विशेषगरी ट्रेकिङ एजेन्सीसँगै नेपालका सुरक्षा निकाय, दूरसञ्चार कम्पनी र अन्तर्राष्ट्रिय नियोगले स्याटलाइट दूरसञ्चार डिभाइस र सिमकार्ड लिने गरेका छन् । स्टारलिंकको शुल्क यी दुईको भन्दा दोब्बरले सस्तो भएकाले यस वर्ष पर्यटकले त्यसकै सेवा धेरै लिइरहेको जानकारहरूको भनाइ छ ।