व्यवसायीले एक पटकमा एक किलोसम्म मात्रै सुन किन्न पाउँछन्, कर तिरेका आधारमा कार्यान्वयन भए बढी कारोबार गर्ने व्यवसायीले दुई किलोभन्दा बढी पाउन सक्छन्
काठमाडौँ — सुनको कोटा र सिफारिस प्रणालीमा विकृति बढेपछि व्यवसायीलाई दैनिक बिक्री वा कर तिरेका आधारमा सुन दिन सुझाइएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभाग प्रमुख रेबतीप्रसाद नेपालको संयोजकत्वमा गठित कमिटीले सरकारलाई यस्तो सुझाव दिएको हो । वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय, अर्थ मन्त्रालय, बैंकर्स संघ र नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका प्रतिनिधि सम्मिलित समिति बनेको थियो ।
‘विकृति बढेपछि सुन आयात तथा बिक्री वितरण कार्यविधि २०६८ लाई परिमार्जन गरी समयसापेक्ष बनाउनुपर्ने थियो । त्यसैले अध्ययन गरी सुझाव दिन राष्ट्र बैंकको संयोजकत्वमा समिति गठन भएको थियो,’ समितिका एक सदस्यले भने, ‘अध्ययन र छलफल गरी समितिले सरकारलाई दिने सुझाव तयार पारेको छ । पहिलो प्राथमिकता दैनिक बिक्रीका आधारमा सुन दिने हो ।’ दैनिक बिक्रीका आधारमा व्यवसायीलाई सुन उपलब्ध गराए सबैभन्दा पारदर्शी हुने समितिको निष्कर्ष छ । सरकारलाई बुझाउने करका आधारमा पनि सुन दिन सकिने सुझाव छ ।
सुन खरिदका लागि सिफारिस दिने व्यवस्था हटाउन पनि भनिएको छ । हाल वाणिज्य बैंकले दिनको २० किलो मात्रै सुन आयात गर्न पाउँछन् । व्यवसायीले पनि दिनको २० किलो किन्न पाउँछन् । सुन आयात तथा बिक्री वितरण कार्यविधि २०६८ अनुसार दैनिक कोटाको ५० प्रतिशत (अहिले २० किलो सुनमध्ये १० किलो) साविकको बागमती अञ्चलका लागि छुट्याइएको छ ।
बागमतीमा नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले दैनिक कोटाको ५० प्रतिशत सिफारिस गर्न पाउँछ । बाँकी ५० प्रतिशत तीन संस्था (रत्न तथा आभूषण महासंघ, हस्तकला महासंघ, नेपाल कला व्यवसायी संघ) को सिफारिसमा मात्रै व्यवसायीले बैंकबाट गहना खरिद गर्न पाउने गहनाविज्ञ तेजरत्न शाक्यले बताए । साविकको १३ अञ्चलका लागि ५० प्रतिशत कोटा (दैनिक २० किलोका हिसाबले १० किलो)
छुट्याइएको छ । त्यसमध्ये सुनचाँदी व्यवसायी महासंघलाई ६५, रत्न तथा आभूषण व्यवसायी महासंघलाई २५, नेपाल कला व्यवसायी संघलाई ७.५ र हस्तकला महासंघलाई २.५ प्रतिशत सिफारिसको अधिकार रहेको शाक्यले जनाए । ठाउँ–ठाउँका संघसंस्थाबाट रिफारिस गर्नुपर्दा गहना क्षेत्रमा विकृति बढ्दै गएको व्यवसायी बताउँछन् ।
विगतमा सिफारिस गरेबापत किलोमा एक हजार रुपैयाँ शुल्क लाग्थ्यो । अहिले बढेर ६ हजार रुपैयाँ पुगेको छ । तर पनि व्यवसायीले समयमै कोटा नपाउने शाक्यको भनाइ छ ।‘गहना व्यवसायीले बिक्री गरेको प्रमाण बैंकर्स संघमा पेस गरेपछि संघले कुनै एक बैंकमा सिफारिस गरिदिन्छ । बैंकर्स संघको सिफारिसका आधारमा गहना व्यवसायीले सुन पाउँछन्,’ ती सदस्यले भने, ‘करका हिसाबले वितरण गर्दा पनि प्रक्रिया उही नै हो । गहना व्यवसायीले वर्षका कति कर तिर्छन्, त्यसलाई भाग गरेर सुन दिन सकिन्छ ।’
राष्ट्र बैंककै अनुसार ३० महिनायता विदेशी मुद्रा विनिमय सञ्चिति लगातार नयाँ रेकर्ड बनाउँदै आएको छ । गत माघसम्म मुलुकको कुल विदेशी मुद्रा सञ्चिति २३ खर्ब ६९ अर्ब करोड पुगेको छ । अहिले सञ्चिति बढे पनि घटेका बेला के गर्ने भन्ने राष्ट्र बैंकको तर्क छ । सोही कारण सुनको आयात कोटामा मौन रहेको ती सदस्यको भनाइ छ ।
सुन बजारको अवस्था सुधार गर्न समितिले सुझावसहितको प्रतिवेदन उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयलाई बुझाइसकेको छ । मन्त्रालयले सरोकारवाला (गहना व्यवसायी) सँग छलफल गरेर थप निर्णय गर्ने जनाएको छ । ‘समितिले बुझाएको प्रतिवेदन उद्योगमन्त्री दामोदर भण्डारीकहाँ पुगेको छ । मन्त्रीले गहना व्यवसायीसँग छलफल गरेर कार्यविधि परिमार्जन गर्ने बताउनुभएको छ,’ शाक्यले भने, ‘समितिले दिएको सुझावका आधारमा परिमार्जन गर्नुपरे गरेर कार्यान्वयन हुन्छ ।’
