काठमाडौँ — सेनिटरी प्याड उत्पादनमा नेपाल आत्मनिर्भर रहे पनि गत साउनमा झन्डै ५९ प्रतिशतले आयात बढेको छ । सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेट वक्तव्यमार्फत सेनिटरी प्याड आयातमा ९० प्रतिशतसम्म भन्सार छुट दिएको थियो । जसका कारण गत आर्थिक वर्षको यही अवधिको तुलनामा सेनिटरी प्याडको आयात ५८.२१ प्रतिशतले बढेको हो । राजस्वसमेत ४१.८९ प्रतिशतले घटेको छ ।

गत वर्ष तयारी प्याड, त्यसको कच्चा पदार्थमा १५ प्रतिशत भन्सार महसुल र १३ प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लाग्ने व्यवस्था थियो  । स्वास्थ्यसँग जोडिएको अत्यावश्यकीय सामग्री भएकाले सेनिटरी प्याडलाई विलासिताको सामग्री माध्नेर लगाइएको कर खारेज गर्न माग गर्दै गत असोजदेखि आन्दोलन नै गरिएको थियो । ‘रातो कर माफ गर’ भन्ने ब्यानरमा भएको आन्दोलनको माग सम्बोधन गर्न सरकारले भन्सार महसुलमा ९० प्रतिशत छुट दिने व्यवस्था गरेको दाबी गर्दै आएको छ । तर, तयारी प्याडमा भन्सार छुट दिँदा यसको कच्चा पदार्थ आयातमा भने सरकारले कर छुट दिएन । जसका कारण नेपाली उत्पादन महँगो हुन गई विदेशी प्याडले बजार लिने अवस्था आएको भन्दै उद्यागी व्यवसायीहरू लगातार विरोधमा छन् । नेपाली प्याड उद्योगले अहिले पूर्ण क्षमतामा उत्पादन गर्न नसक्दा करिब ४० उद्योग र ६ हजार कामदारको रोजगारी धराशायी बनेको सेनिटरी प्याड उत्पादक संघले जनाएको छ ।

गत आर्थिक वर्षको साउनमा ८ करोड ७९ लाख ४७ हजार रुपैयाँ बराबरको ९० लाख ३ हजार ६ सय ७८ थान सेनिटरी प्याड भित्रिएको थियो । जसबाट सरकारलाई २ करोड ५६ लाख ५४ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो । तर, चालु आर्थिक वर्षको साउनमा ९ करोड ९२ लाख २९ हजार रुपैयाँ बराबरको १ करोड ४२ लाख ९७ हजार ९ सय ५५ थान प्याड आयात भएकोमा सरकारले जम्मा एक करोड ४९ लाख ६ हजार रुपैयाँ मात्रै राजस्व उठाएको छ । 

नेपालमा वार्षिक ३० करोड थान प्याडको माग छ । तर, ४० उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन भए ९० करोड थान उत्पादन गर्न सक्ने सेनिटरी प्याड उत्पादक संघले जनाएको छ । जसमध्ये ६० करोड थान विदेश निर्यात गर्न सकिने भए पनि अहिले आयात बढ्दा स्वदेशी उद्योगहरूले उत्पादनमा व्यापक कटौती गरेका छन् । उद्योगीहरूले मौज्दात रहेको कच्चा पदार्थबाट मात्रै प्याड बनाइरहेको सेनिटरी प्याड उत्पादक संघका अध्यक्ष डोलराज अधिकारीले बताए । ‘साउनयता कच्चा पदार्थ आयात गरिएको छैन । यदि दिनको ४ घण्टा मात्र उद्योग चलायौं भने मौज्दात कच्चा पदार्थले अब एक/दुई महिना चल्छ,’ उनले भने, ‘त्यतिन्जेल सरकारले केही न्याय गर्ला कि ! अहिले समिति पनि बनिसक्या छ, त्यसको निर्णय पर्खिरहेका छौं ।’

दैनिक १२ देखि १८ घण्टासम्म चल्ने उद्योग अहिले ४ देखि ६ घण्टा मात्र चलाइरहेको जस्मिन हाइजिन प्रोडक्ट्स (सेफ्टी) का प्रबन्ध निर्देशक पुनित सदाले बताए । सरकारले आयातकर्तालाई मात्रै सहुलियत हुने गरी छुट दिएको भन्दै उनले असन्तुष्टि जनाए । ‘स्वदेशी उत्पादनमूलक उद्योगलाई सरकारले प्राथमिकता दिनुपर्ने थियो । तर, सरकारले तयारी प्याड आयातमा छुट दिएकाले उपभोक्ताले पनि सस्तोमा पाएका छैनन्,’ उनले भने, ‘यसबाट सरकारलाई पनि घाटा छ भने स्वदेशी उद्योग पनि मारमा परेका छन् ।’

अब सेनिटरी प्याड उद्योगहरू दुई महिनाभन्दा बढी चल्न नसक्ने उनले सुनाए । ‘ल्याइसकेको कच्चा पदार्थले २ महिनाजति धान्छ होला,’ उनले भने, ‘त्यसपछि बन्दै हुन सक्छ ।’ बजारमा आयातित प्याडकै हालीमुहाली रहेकाले स्वदेशमै उत्पादित प्याड बजारमा जान नसकेको उनको भनाइ छ । आयातित प्याडसँग मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने भएकाले स्वतः स्वदेशी प्याडको बजार खुम्चँदै गएको उनले बताए । ‘बजार यही हो । स्वदेशी प्याडले आयातित प्याडसँग प्रतिस्पर्धा गर्नै सक्दैन,’ उनले भने, ‘आयातित प्याडमा व्यापारीलाई धेरै मार्जिन दिन्छ, जसले गर्दा व्यापारीको झुकाव पनि उतै छ ।’