एकै उद्योगमा तीन पुस्ता श्रमिक- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एकै उद्योगमा तीन पुस्ता श्रमिक

‘हामीलाई मिलको काम नै वैदेशिक रोजगारीझैं भएको छ । परिवारमा पाँच जना छौं । सबैले यहीं मजदुरी गर्दै आएका छौं’
विनोद भण्डारी

विराटनगर — – ५६ वर्षीय मोहमद अजात मियाँले तीन दशकअघि घरनजिकको रघुपति जुट मिल्समा इलेक्ट्रिकल शाखामा काम गर्न सुरु गर्दा दैनिक ज्याला ५१ रुपैयाँ पाउँथे । अहिले उनी सिनियर इलेक्ट्रिसियन छन् । अहिले उनले दैनिक ज्याला ५ सय ७७ रुपैयाँ पाउँछन् ।

विराटनगरको रघुपति जुट मिल्सका श्रमिक मोहमद अजित मियाँ, पत्नी सायरा, छोरा दिलजान र नातिनी समरुन खातुन । तस्बिर : विनोद/कान्तिपुर

उनकी पत्नी सायराले पनि मिल्समा मजदुरी गर्न थालेको २६ वर्ष भयो । सायराले पनि सुरुका दिनमा दैनिक ज्याला ५१ रुपैयाँ पाउँथिन् । यतिबेला उनी पनि दैनिक ५ सय ७७ रुपैयाँ लिन्छिन् ।

अजात र सायराका दुई छोरा ३७ वर्षीय नौसाद र ३५ वर्षीय दिलजान मियाँ पनि १८ वर्षदेखि यही मिलमा लुम मिस्त्रीका रूपमा ज्यालादारीमा कार्यरत छन् । तेस्रो पुस्ताकी नातिनी समरुन मियाँ पनि ११ वर्षदेखि यही मिलमा फिनिसिङ शाखामा काम गरिरहेकी छन् । ‘आफ्नो परिवारका लागि रघुपति जुट मिल्स नै वैदेशिक रोजगारी मुलुकझैं भएको छ । परिवारमा पाँच जना छौं । सबै जनाले यही उद्योगमा मजदुरी गर्दै आएका छौं,’ अजात भन्छन्, ‘मिलबाट परिवारका सबैको गरेर दैनिक झन्डै तीन हजार रुपैयाँ आउँछ ।’ यो कमाइले घर खर्च राम्रो चलेको कान्छा छोरा दिलजानले बताए ।

–जयप्रकाश हलुवाईको तीन पुस्ताले पनि यही उद्योगमा मजदुरी गर्दै आएको छ । उनले यो मिलमा मजदुरी गर्न थालेको २६ वर्ष भयो । उनका छोरा लालु र बुहारी अमृता १२ वर्षदेखि मिलमा मजदुरी गरिरहेका छन् । नाति अमित र सुमित पनि केही वर्षयता मिलका नियमित मजदुर हुन् ।

–७२ वर्षीय वाइस मियाँको तीन पुस्ताले पनि मिल छाडेर अन्यत्र मजदुरी गर्न गएको छैन । वाइसले उद्योगको फिनिसिङ शाखामा काम गरेको तीन दशक भयो । उनकी छोरी अप्सना १७ वर्ष र नातिनी सोनम पनि उद्योगमा पाँच वर्षदेखि मजदुरी गरिरहेका छन् । विराटनगर–१७ मिल्स एरिया रानीमा २००३ सालमा स्थापित यो जुट मिल सञ्चालनमा आएको ७५ वर्ष भएको छ । यहाँ अहिले २ हजार ५ सय मजदुर–कर्मचारी छन् । तीमध्ये दर्जनौं मजदुरका तीन पुस्ता यहाँ काम गरिरहेका छन् । दुई वर्षअघिसम्म केही परिवारका चार पुस्ताले समेत मजदुरी गरेको मिलको अभिलेख रहेको उद्योगका प्रशासन प्रमुख श्यामकुमार आचार्यले बताए । ‘एकै परिवारका पाँच जनासम्म अहिले मिलमा मजदुरी गर्दै आएका छन्,’ उनले भने, ‘५० भन्दा बढी परिवारका तीन जनासम्म कामदार छन् ।’

मुलुकको दोस्रो जेठो मिल हो— रघुपति जुट मिल्स । १९९३ सालमा मुलुकको पहिलो उद्योग विराटनगर जुट मिल स्थापना भएको थियो । सरकारी स्वामित्वको यो मिल एक दशकयता बन्द छ । रघुपति भने २००३ सालमा तत्कालीन जुट व्यवसायी रामलाल गोल्छालगायतको पहलमा स्थापना भएको हो ।

२०३५ सालसम्म सेयर सदस्यले सञ्चालन गरेको यो मिल २०३६ सालमा सरकारले सेयर खरिद गरेर चलाएको थियो । सरकारले चलाउँदा राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण पटकपटक बन्द भएपछि २०५३ सालमा सरकारले यो मिललाई निजीकरण गरेपछि गोल्छा अर्गनाइजेसनको अरिहन्त मल्टी फाइभर्सले सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०६:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेल चल्ने मिति नतोकिँदै तोक आदेशमा जागिर खाएका दुई सयलाई ३५ लाख

रेलवे व्यवस्थापनले यसअघि लोक सेवा आयोगमार्फत कर्मचारी भर्ना प्रक्रिया थालेको थियो, त्यसमा ६ हजारभन्दा बढीले आवेदन दिएका थिए
श्यामसुन्दर शशि

जनकपुर — जयनगर–जनकपुर–कुर्था रेल सेवा कहिलेदेखि सञ्चालन हुन्छ, टुंगो छैन । तर नेपाल रेलवे कम्पनीका महाप्रबन्धक गुरुप्रसाद भट्टराईको तोक आदेशमा भर्ना भएका दुई सयभन्दा बढी कर्मचारीलाई तलब भत्ताका लागि करिब ३५ लाख रुपैयाँ भुक्तानी दिइसकेको पाइएको छ । 

धनुषाको इनर्वामा त्रिपाल ओढाएर राखिएको रेल । तस्बिर : कान्तिपुर

दैनिक ज्यालादारीमा दुई सय जति कर्मचारी भर्ना गरिएको र उनीहरूमध्ये केहीलाई तालिमसमेत दिइएको भट्टराईले स्विकारे । भर्ना गरिएका कर्मचारीको तलब भत्तामा ३५ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको पनि उनले बताए । ‘सक्दो छिटो रेल सेवा सञ्चालन गर्न कर्मचारी भर्ना गरेका हौं । लोकसेवा आयोगले भर्ना गर्न अवरोध गर्‍यो । त्यसैले हामीले मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार दैनिक ज्यालादारीमा कर्मचारी राखेका हौं,’ उनले कान्तिपुरसँग भने ।

रेलवे व्यवस्थापनले यसअघि लोक सेवा आयोगमार्फत कर्मचारी भर्ना प्रक्रिया थालेको थियो । त्यसमा ६ हजारभन्दा बढीले आवेदन दिएका थिए । करिब ६ महिनाअघि आयोगले भर्ना प्रक्रिया स्थगन गरेपछि फारामबापत तिरेको शुल्क अझै फिर्ता गरिएको छैन । त्यसपछि भट्टराईले आफ्नै तजबिजमा दुई महिनाअघि ठूलो संख्यामा कर्मचारी राखेका हुन् ।

रेल सञ्चालन प्रक्रिया अन्तिम चरणमा रहेको भट्टराईले बताए । भारतले बनाइदिएका भौतिक संरचना पनि दुई–तीन साताभित्रै नेपाललाई हस्तान्तरण भइसक्ने उनको दाबी छ । भौतिक संरचना हस्तान्तरणलगत्तै रेल सञ्चालन हुने उनको भनाइ छ । ‘संरचना हस्तान्तरण भएको एक–दुई साताभित्रै रेल सेवा परीक्षण सुरु हुन्छ । यसबाट रेल लिंक, टिकेटिङ, कर्मचारी सबैको परीक्षण एकसाथ हुन्छ,’ भट्टराईले भने । रेल सञ्चालन गर्न भारतको कोंकण रेलवे कर्पोरेसन लिमिटेडबाट चालक दलका सदस्यसहित २६ जना कर्मचारी नेपाल आउने पनि उनले जानकारी दिए । भारतीय रेल चालक तथा अन्य प्राविधिकले नेपाली कर्मचारीलाई तालिम पनि दिने उनको भनाइ छ । कर्मचारी नियुक्त गर्दा पुराना कर्मचारीलाई प्राथमिकता दिइएको उनको दाबी छ ।

तत्कालीन नेपाल रेलवे कम्पनीमा कार्यरत ११ जना स्थायी कर्मचारीसँगै पुराना ६० जनालाई पुनः ज्यालादारीमा नियुक्ति दिइएको उनले बताए । नेपालमा रेलवे सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्न २०७८ वैशाख २२ मा सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले रेलवे अध्यादेश २०७८ जारी गरिसकेकी छन् । यस्तो अवस्थामा भट्टराईले महाप्रबन्धकका रूपमा कार्यकारी अधिकारको आफूखुसी प्रयोग गर्नु उचित नभएको कार्यरत कर्मचारीहरूको आरोप छ । लिक, प्लेटफर्म, स्टेसन, लोगो, कार्यालय र पुल–पुलेसा बनिसक्दा पनि विभिन्न कारण देखाउँदै रेल सञ्चालन हुन सकेको छैन । भारतीय निर्माण कम्पनीले पनि पटकपटक रेलको सफल परीक्षण गरिसकेको छ । सरकारले ८५ करोड रुपैयाँ लागतमा बोगीसहितको रेल इन्जिन किनेको करिब एक वर्ष हुन लागेको छ ।

रेल सञ्चालन हुने भन्दै गत दुई वर्षमा कम्तीमा पनि चारपटक तिथि घोषणा भइसकेको छ । तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री रघुवीर महासेठले टेम्पलिङ इन्जिन (ट्र्याक मर्मत गर्ने रेलको इन्जिन) मा चढेर सीमावर्ती जयनगरसम्मको रेल यात्राका क्रममा २०१८ को अक्टोबरसम्म रेल चलिसक्ने बताएका थिए । त्यसलगत्तै सन् २०१९ र २०२० को विवाह पञ्चमीमा पनि रेल चल्ने भनियो । गत रामनवमीमा पनि रेल चल्ने भनिएको थियो । तर अहिलेसम्म रेल सञ्चालन हुन नसकेकामा स्थानीय आक्रोशित छन् ।

नेपाल र भारतबीच भएको सम्झौताअनुसार सन् २०१६ मेसम्ममा सञ्चालन भइसक्नुपर्ने जयनगर–जनकपुर–भंगहा–बर्दिबास रेल पाँच वर्ष ढिला भइसक्दा पनि सञ्चालन हुन सकेको छैन । ‘पटकपटक रेलवे सञ्चालनको तिथि घोषणा गरेर सरकार जनकपुरवासीसँग रेला गर्दै छ,’ जनकपुरधाम उपमहानगर–१ का अध्यक्ष शत्रुघ्न साहले भने । जयनगर–बर्दिबास ब्रोडगेज सञ्चालनमा आउन अझै दुई–तीन वर्ष लाग्ने प्राविधिकको भनाइ छ । सरकारले पहिलो चरणमा जयनगर–जनकपुर–कुर्था ३५ किमि रेल सञ्चालन प्रक्रिया अघि बढाएको हो ।

त्यहाँसम्म भने सबै काम सकिएको दुई वर्ष बितेको छ । तीन चरणको परियोजनाको पहिलो चरण सकिएको छ । दोस्रो चरणमा कुर्था–भंगहा १७ किमि र तेस्रो चरणमा भंगहा–बर्दिबास १७ किमि लामो रेल विस्तार तथा स्तरोन्नति परियोजना सञ्चालनमा छ । दोस्रो चरणको कुर्थादेखि भंगहासम्मको रुटमा प्रायः भौतिक संरचना बनिसकेका छन् । तेस्रो चरणको भंगहादेखि बर्दिबासको रेल लिक बनाउन १ सय १० बिघा जग्गा अधिग्रहण गर्नुपर्नेछ । जग्गा अधिग्रहण गर्ने काम करिब सकिइसकेको रेलवेका इन्जिनियर विनोद ओझाले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७८ ०६:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×