लकडाउनले बढायो मोबाइल बैंकिङ- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

लकडाउनले बढायो मोबाइल बैंकिङ

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — लकडाउन अवधिमा मोबाइल बैंकिङको कारोबार उल्लेख्य बढेको छ । गत चैतको तुलनामा जेठसम्म मोबाइल बैंकिङ कारोबार संख्या करिब २० लाख वटाले बढ्यो । कोभिड–१९ को बढ्दो जोखिम, लकडाउनका कारण सहज आवतजावतमा पुगेको बाधा, बैंकहरूले विद्युतीय बैंकिङ कारोबार निःशुल्क गरेकोलगायत कारण मोबाइल बैंकिङ कारोबार उल्लेख्य बढेको जानकारहरू बताउँछन् ।

जेठसम्म मोबाइल बैंकिङ कारोबार संख्या ६० लाख ८५ हजार पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । गत चैतमा यो संख्या ४० लाख ९० हजार थियो । लकडाउन अवधिमा मोबाइल बैंकिङ कारोबार संख्यासँगै कारोबार रकम पनि उल्लेख्य बढेको छ । यसअनुसार गत जेठसम्म मोबाइल बैंकिङमार्फत १८ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ बराबर कारोबार भएको छ । गत चैतमा यस्तो रकम ५ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ थियो । लकडाउनमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले अन्तरबैंक एटीएम कारोबार, नेपाल क्लियरिङ हाउसले कनेक्ट आईपीएस, राष्ट्र बैंकले आरटीजीएसलगायत कारोबार निःशुल्क गरेका थिए । यही कारण मोबाइललगायत सबै प्रकारका अनलाइन प्रणालीमार्फत हुने बैंकिङ कारोबार बढेको राष्ट्र बैंकले बताएको छ ।

लकडाउन सुरु भएको महिना चैतको अन्त्यमा एटीएमबाट भएको कारोबार संख्या ३८ लाख ६३ हजार ५ सय ८६ वटा थियो । जेठसम्म आइपुग्दा उक्त कारोबार संख्या ३९ लाख ८९ हजार पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । सो अवधिमा इन्टरनेट बैंकिङमा पनि वृद्धि भएको छ । गत चैतसम्म इन्टरनेट बैंकिङमार्फत ५४ हजार ६ सय वटा कारोबार भएकोमा जेठसम्म आइपुग्दा बढेर १ लाख ३० हजार पुगेको छ । आरटीजीएस, ईसीसी, कनेक्ट आईपीएस, ई–कमर्स, पीओएस, वालेट र क्यूआर कोडमार्फतको कारोबार पनि लकडाउनका बेला बढेको राष्ट्र बैंकको मासिक प्रतिवेदनले देखाएको छ ।

नगदरहित कारोबार प्रोत्साहित गर्ने राष्ट्र बैंकको नीतिअनुरूप पछिल्ला वर्षमा डिजिटल बैंकिङ कारोबार निरन्तर बढ्दो छ । चालु आवको मौद्रिक नीतिमार्फत राष्ट्र बैंकले पनि सबल र सुरक्षित विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीको विकास गर्ने, नगद कारोबार न्यूनीकरण गर्न सबै प्रकारका वित्तीय कारोबार विद्युतीय माध्यमबाट गर्न प्रोत्साहित गरिने बताएको छ । ‘नेपालभित्र हुने सबै प्रकारका विद्युतीय कारोबारको अभिलेख कायम गरी भुक्तानी प्रणालीमा थप सहजीकरण गर्न राष्ट्रिय भुक्तानी स्विचको स्थापना गरिनेछ,’ मौद्रिक नीतिमा भनिएको छ ।

विद्युतीय कारोबार सञ्चालनका लागि अनुमति पाएका संस्थाको गुणस्तर वृद्धि गर्न राष्ट्र बैंकले यसै वर्षदेखि यसअघि सैद्धान्तिक सहमति दिएका बाहेक नयाँ अनुमति दिने काम रोकेको छ । काम नगर्ने र लाइसेन्स ‘होल्ड’ गरेर मात्र बस्ने प्रवृत्ति निरुत्साहित गर्न राष्ट्र बैंकले भुक्तानी सेवा प्रदायकलाई संख्या नै तोकिदिएको छ । तोकिएको संख्यामा ग्राहक र कारोबार रकम पुर्‍याउन नसक्ने संस्थाको लाइसेन्स खारेज गर्ने राष्ट्र बैंकको नीति छ । ‘भुक्तानी सेवा प्रदायक (पीएसपी) का रूपमा अनुमति पाएका संस्थाले ०७८ असारसम्म कम्तीमा ३ लाख ग्राहक नपुर्‍याएमा र मासिक औसत कारोबार संख्या कम्तीमा ६ लाख नपुगे त्यस्ता संस्थाको अनुमति खारेज गर्न सकिने व्यवस्था गरिनेछ,’ मौद्रिक नीतिमा उल्लेख छ ।

विद्युतीय भुक्तानीमा क्यूआर कोडमार्फत हुने भुक्तानी व्यवस्थित गर्न मार्गदर्शन जारी गरिने, भुक्तानी प्रणालीको विकाससम्बन्धी सूचक प्रकाशन गर्ने योजना पनि राष्ट्र बैंकले अघि सारेको छ । डिजिटल बैंकिङ बढेसँगै सञ्चालन जोखिम पनि त्यत्तिकै बढेको छ । अर्काको युजरनेम र पासवर्ड चोरी गरी रकम चोरी गर्ने, एटीएमबाट रकम चोर्ने, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सर्भर ह्याक गरी रकम स्थानान्तरण गर्नेलगायत घटना नेपालमै घटिसकेका छन् । सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सुरक्षण प्रणाली बलियो बनाउनुका साथै राष्ट्र बैंकले पनि प्रभावकारी अनुगमन र सुपरिवेक्षण गर्नुपर्ने जानकारहरूको सुझाव छ ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ ०९:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाल्मीकि आश्रमको बेवास्ता

अयोध्याबारे अनुसन्धान गर्न संघीय सरकार र स्थानीय तहको दौडधुप चले पनि माडीकै एउटा कुनामा रहेको वाल्मीकि आश्रम संरक्षणमा सरकारको ध्यान गएको छैन ।
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्र माडीमा द्वापर युगको राम जन्मभूमि अयोध्याबारे अनुसन्धान गर्न संघीय सरकार र स्थानीय तहको दौडधुप चलेको छ । तर माडीकै एउटा कुनामा रहेको द्वापर युगकै धार्मिक कथासँग सम्बन्धित वाल्मीकि आश्रमको मन्दिरमा दैनिक पूजा चलाउनै समस्या सुरु भएको छ । ऋषि वाल्मीकिले संस्कृत रामायण रचना गरेको र राम–सीताका छोरा लवकुश जन्मेहुर्केको विश्वास गरिने यो ठाउँको संरक्षण र संवर्द्धनमा सरकारको ध्यान गएको छैन । आश्रम वरपर बस्नेहरूलाई छाक टार्ने पिरलो छ । 


‘ऋण काढेर पूजाका सर्जाम जुटाउँदै आएको छु । १५/२० हजार ऋण पुग्यो । यसरी खै कति दिन चल्ला,’ आश्रमको पुरानो मन्दिर हरिहर मन्दिरका पुजारी रामशरण गिरीले भने । पूजा गर्न आउनेहरूले दिने दानदक्षिणाले नै मन्दिरको खर्च चल्दै आएको थियो । राम नवमीमा भारत र नेपालका भक्तहरूको ठूलो जमघट हुन्थ्यो । तर कोरोनाका कारण दैनिक आउजाउ र धार्मिक भेला ठप्प भयो । मन्दिरको स्रोत सुक्यो । ‘पूजा गर्न र बिहान–बेलुका खानकै समस्या सुरु भएको छ । कोरोना र लकडाउनका कारण भक्तहरू नआएपछि उपाय लागेन,’ पुजारी गिरीले दुःखेसो गरे । नेपाल–भारतको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा रेखाकै आडमा चितवन निकुञ्जको जंगलभित्र आश्रम रहेको छ । राजनीतिक सिमानाअनुसार चितवनको माडी नगरपालिका–१ मा यो आश्रम पर्छ । तर यहाँ न माडीबाट जान सकिन्छ, न चितवनकै अरू भूभाग हुँदै सिधै पुग्न सकिन्छ ।

चितवनको नारायणगढ हुँदै दाउन्ने पहाड पार गरेर महेन्द्र राजमार्गको बर्दघाट आएपछि त्यहाँबाट दक्षिण लाग्दा नवलपरासीको धार्मिक क्षेत्र त्रिवेणी पुगिन्छ । त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी पार गरेर आश्रम जान सकिन्छ । नदी तरेपछि निकुञ्जको जंगल हुँदै पैदल आश्रम जानुपर्ने भएका कारण यो बाटो त्यति चल्तीमा छैन । गाडीमा नदीमाथि बनेको गण्डक ब्यारेजको पुल तरेर भारतीय भूमि हुँदै आश्रम पुग्ने सजिलो बाटो पनि छ । ‘कोरोना कहर बढेपछि भारतबाट जान–आउन सकिन्न । अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना पूरै सिल भएको छ,’ पुजारी गिरीले भने, ‘नदी तरेर त्रिवेणी आउन पनि सजिलो छैन । कोरोना सर्छ भनेर डुंगा चलाउन कम भएको छ ।’ आउजाउमा समस्या भएका कारण आश्रम क्षेत्रमा बाहिरबाट कोही पनि नजाने गरेको उनले बताए ।

पहिला आश्रममा भारतीयहरू धेरै आउँथे । भारतीय सरकारी निकायले पनि यो क्षेत्रलाई ऋषि वाल्मीकिको आश्रमका रूपमा स्वीकार गरेको छ । बिहार राज्यका मुख्यमन्त्री र अन्य वरिष्ठ सरकारी अधिकारीहरू पनि पटकपटक आश्रममा आएको पुजारी गिरीले बताए ।

आश्रम वरपर ०२४ सालदेखि बस्दै आएका मगर समुदायका १२ घर छन् । मगरकै चेली बिहे गरेका एक जना गुरुङ पनि सोही ठाउँमा बस्छन् । उनीहरू आश्रम आडको तमसा र सोनाहा नदी तरेर सात किलोमिटर परको भारतीय बजार वाल्मीकि नगरमा किनमेल गर्न र काम खोज्न जाने गर्थे । ‘अहिले भारतीय बजार जान भारतीय सुरक्षा फौजले रोक्छ । त्रिवेणी जान पनि सजिलो छैन,’ आश्रम नजिक बस्ने गरेकी सुनिता रानामगरले भनिन्, ‘काम नपाएपछि गुजारा चलाउनै गाह्रो भयो ।’ सोही ठाउँका दलबहादुर चिडीमगरले नवलपुरको त्रिवेणी गाउँपालिका र चितवनबाट एकपटक राहत आएको बताए । ‘मन्दिरमा अहिले कोही आउँदैन । भक्तहरूलाई धूपध्वजा र प्रसाद बेचेर अलिअलि पैसा जुट्थ्यो । हातपाखुरा बलियो भएकाहरू काम गर्न भारतीय बजारतिर लाग्थे । तर लकडाउनले केही गर्नै सकिएन,’ अर्का बासिन्दा दलबहादुर चिडीमगरले भने ।

मन्दिर र मगर समुदाय बसेको आश्रम क्षेत्रको झन्डै १४ बिघा जग्गा निकुञ्जभित्रै परे पनि निकुञ्जको अधिकार क्षेत्रभन्दा बाहिर राखिएको छ । जंगलैजंगलले घेरिएको ठाउँमा ०२२ सालमा राजा महेन्द्र पुगेपछि पुजारी राखेर पूजा गर्ने चलन सुरु भएको पुजारी गिरीले बताए । पहिलो पुजारी उनैका पिता थिए । सो ठाउँमा पहिलो मन्दिर ०५२ सालमा बनेको हो । त्यसपछि ०५५ सालमा अर्को मन्दिर तयार भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २५, २०७७ ०९:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×