एलकेजीमा अध्ययनरत संयोग पढाइ–लेखाइमा औसत भए पनि अन्य क्रियाकलापमा चनाखो छ । उसको यस्तो शैक्षिक गतिविधिलगायत क्रियाकलापबाट अभिभावक पनि खुसी छन् । यद्यपि सानो छँदा संयोगले सामान्य बालबालिकाले गर्ने क्रियाकलाप नगरेकाले अभिभावकले उसलाई धेरै पटक चिकित्सककहाँ लगे ।

यसबीच संयोगलाई काठमाडौंस्थित अटिजम केयर नेपाल सोसाइटीमा लगेपछि उसमा एक प्रतिशत अटिजम भएको पत्ता लाग्यो । 

संयोग मात्र होइन, शिशुकक्षामा अध्ययनरत प्रियान्समा पनि अटिजमका लक्षण देखिन्छन् । मेरो विद्यालयमा भर्ना गर्नुअघि अभिभावकले उसलाई दुईवटा विद्यालयमा भर्ना गरेका थिए । त्यहाँ सिक्न–सिकाउन गाह्रो भएपछि उसलाई अभिभावकले मेरो विद्यालयको बाल विकास कक्षामा भर्ना गरे । सुरुवाती वर्षमा संयोगको तुलनामा प्रियान्सलाई अन्य विद्यार्थीसँग घुलमिल हुन धेरै समय लाग्यो । अभिभावकले घरमा शिशुकक्षाका आधारभूत शिक्षण सिकाइलगायत अन्य क्रियाकलाप सिकाउन थालेकाले अक्षर चिनाउन त्यति गाह्रो भएन । पढाइ, लेखाइमा उसलाई त्यति धेरै समस्या नभए पनि नेपालीमा दोहोरो कुरा गर्न भने गाह्रो हुन्छ । उसलाई नेपालीका नयाँ शब्द सिकाउँदा दोहोर्‍याइ तेहेर्‍याइ भन्नुपर्ने हुन्छ । केही महिनादेखि भने अभिभावकले प्रियान्सलाई बोली सुधार्न भनेर दिउँसो विद्यालय सकेर इटहरीस्थित ध्वनि स्पिच एन्ड हेयरिङ रिहाबिलिटेसन सेन्टर लाने गरेका छन् । त्यहाँ लान थालेपछि उसको बोलीमा सुधार हुँदै गएको अभिभावकहरू बताउँछन् । 

खासमा संयोग र प्रियान्सका अभिभावकले उनीहरूलाई सानै छँदा चिकित्सककहाँ लगेर उनीहरूमा अटिजम अपांगता भएको थाहा पाए र सोहीअनुरूप जीवनोपयोगी सीपललगायत शिक्षा हासिल गराइरहेका छन् । कतिपय अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाका अभिभावक यी र यस्ता विषयप्रति अनभिज्ञ छन् । यस्ता समस्या भएका विद्यार्थीका अभिभावक चिन्तित मात्र छैनन्, शिक्षकका लागि पनि उनीहरूलाई कस्तो विधि अपनाई सिकाउने भन्ने चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । किनभने अटिजम अपांगता भएका विद्यार्थीलाई बहुसंख्यक विद्यालयले भर्ना गर्न चाहँदैनन् अथवा भर्ना गरिहाले पनि सामान्य विद्यार्थीले गर्ने क्रियाकलाप गरेनन् भने राख्न चाहँदैनन् । 

यस्तो अवस्थामा अटिजम अपांगता भएका विद्यार्थीका अभिभावक निराश मात्र होइन हतोत्साहित हुन पुग्छन् । कतिपयले चिकित्सकको परामर्शअनुसार पहलकदमी गर्छन् भने कतिपयले अटिजम अपांगता शब्द नै सुनेका हुँदैनन् र सुने पनि औषधोपचार गर्ने कुरा सोच्न पनि सक्दैनन् । यसको प्रत्यक्ष र परोक्ष नकारात्मक प्रभाव भने फेरि पनि अटिजम अपांगता भएका विद्यार्थीमै पर्छ । किनभने कतिपय यस्ता बालबालिकाले जेनतेन लेख्न, पढ्न सिके पनि लेखाइ सुधार्न सक्दैनन् भने अक्षर, शब्द र वाक्य खुट्याएर पढ्न सक्दैनन् । उनीहरूलाई चिकित्सक अथवा विषयविज्ञको परामर्शअनुसार थप सेवा प्रदान गर्नुपर्ने हुन्छ ।

अटिजम अपांगता भएका बहुसंख्यक बालबालिकामा एकाग्रताको पूर्णतया कमी हुन्छ । त्यति मात्र होइन, यस्ता बालबालिका सामान्य बालबालिका जस्तो आँखा जुधाएर कुरा गर्न सक्दैनन् । यस्तो अवस्थामा उनीहरूलाई थप क्रियाकलाप गराउनुपर्ने हुन्छ । कतिपयको त झन् बोलीसमेत प्रस्ट हुँदैन । यस्ता विद्यार्थीलाई थप स्पिच थेरापीलगायत सहयोगी क्रियाकलाप गराउनुपर्ने हुन्छ । जुन सामान्य विद्यालयमा सम्भव छैन र हुँदैन पनि । मेरो विद्यालयमा खाजा खाएपछिको समयमा छुट्टै कोठामा मैले यस्ता विद्यार्थीलाई मन पर्ने खेल, पजल तथा बौद्धिक क्षमता बढाउने खेलौना खेल्न/खेलाउन प्रोत्साहित गर्दै आएको छु ।

त्यसो त सामान्य विद्यालयमा पनि अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाबारे बहुसंख्यक शिक्षक अनभिज्ञ जस्तै छन् । यसबारे शिक्षक स्वयं अनभिज्ञ हुँदा पनि यस्ता बालबालिका र अभिभावकले थप चुनौतीको सामना गर्नुपरेको छ । यी र यस्ता कतिपय कारणले पनि पछिल्लो समय अटिजम अपांगता भएका बालबालिकासँगै अभिभावकले थप समस्या भोगिरहेका छन् । यिनै कुरालाई मध्यनजर गरी यस्ता बालबालिकालाई चाहिने थप सेवा प्रदान गर्न कतिपयले निजीस्तरमा तथा स्थानीय तहले अटिजम केन्द्र स्थापना गरेका छन् । विराटनगर महानगरपालिकामा केही समयअघिसम्म आदर्श माविमा सञ्चालित समावेशी शिक्षाअन्तर्गत प्रदेश र स्थानीय सरकारको सहयोगमा अटिजम अपांगता भएका २२ विद्यार्थी अध्ययनरत थिए । तर, केही महिनाअघि भने ती विद्यार्थीले महानगरपालिका स्वयंले विराटनगर–४ मा स्थापना गरेको अटिजम केन्द्रबाट सेवा पाइरहेका छन् । 

काठमाडौं महानगरपालिकाले पनि छुट्टै केन्द्र स्थापना गरेको छ भन्ने समाचार जनसमक्ष आएका छन् । केही समयअघि सञ्चारका विभिन्न माध्यमहरूले ललितपुर महानगरपालिका र बूढानीलकण्ठ नगरपालिकाले पनि अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाका लागि रणनीतिक योजना बनाई बजेटसमेत विनियोजन गरिसकेका समाचार सार्वजनिक भएका थिए ।

विषम परिस्थितिका बावजुद पनि अटिजम अपांगता भएका बहुसंख्यक बालबालिकाका अभिभावकमा आफ्ना छोराछोरीलाई जसरी पनि पढाउनुपर्छ भन्ने सचेतना बढ्दै गएको देखिन्छ । जुन त्यस्ता बालबालिकाका लागि अवसर पनि हो भने शिक्षकका लागि चुनौतीका बीच अवसर । किनभने सामान्य बालबालिकालाई शिक्षण सिकाइ गर्न त्यति धेरै चुनौतीको सामना गर्नु नपरे पनि अटिजम अपांगता भएका विद्यार्थीलाई गरिने शिक्षण सिकाइका लागि शिक्षक स्वयंले पनि यसबारे आधारभूत जानकारी हासिल गर्न जरुरी छ । कतिपय निजी केन्द्रहरूले अटिजम अपांगतासम्बन्धी सचेतना फैलाउन अभिभावक तथा सञ्चारकर्मीलाई सूचना पुस्तिका उपलब्ध गराउने गरेका छन् । पुस्तिकामा उल्लिखित जानकारीमूलक कुराले हामीलाई अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाका बारेमा बुझ्न र सोहीअनुरूप शैक्षिक सामग्री तयार गर्न मद्दत पुग्छ जुन हामीजस्ता शिक्षकका लागि अवसर पनि हो ।

खासमा सामान्य बालबालिकालाई शिक्षण सिकाइ गर्दै आएका शिक्षकलाई पनि अटिजम अपांगतासम्बन्धी आधारभूत जानकारी नहुँदा अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाको शिक्षा प्राप्त गर्न पाउने मौलिक अधिकार हनन भइरहेको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) ले पनि अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाको शिक्षा हासिल गर्ने मौलिक अधिकारको पैरवी गर्दै आएको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । सन् २०१४ मेमा सम्पन्न डब्लूएचओको ६७ औं सभामा विश्वका ६० देश सहभागी थिए । अटिजम अपांगता भएका बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत उनीहरूको मानवअधिकारको रक्षा तथा पैरवीका लागि विभिन्न कार्यक्रम गर्न ती देशलाई सुझाएको अध्ययन प्रतिवेदनमा उल्लेख गरेको छ ।