तीजको सम्झना : ‘कल्चरल ग्याप’ अनि मेरो त्यो गल्ती...

मदनकृष्ण श्रेष्ठ

काठमाडौँ — अन्तरजातीय विवाह विरलै हुने समयमा श्रेष्ठ परिवारमा जन्मेर पनि सुवेदी परिवारको छोरीसँग अन्तरजातीय विवाह गर्नसक्ने मान्छे म । एक किसिमले समाजसँग नडराउने, अरुले के भन्लान भन्ने वास्ता नगरिकन समाजलाई पेल्नसक्ने मान्छे म । म आफूलाई हिम्मत भएकै व्यक्ति सम्झन्थें ।

म भीत्र कुनै किसिमको जातीय संकुचना छैन भन्ठान्थें। तर म भीत्र पनि अन्तरकुन्तरमा संकुचित भावना लुकिरहेको रहेछ।

तीजको दिन थियो। मेरो मुखबाट अनायास संकुचित गलत शब्द फुत्त निस्केको थियो। जुन कारणले पत्नी यसोदाको सामु तीन/चार वर्षसम्मै म लज्जित भएको थिएँ। कहिलेकाहीँ त्यो कुरा सम्झिदा अहिले पनि नमज्जा लाग्छ।

पछिल्ला वर्षहरुमा महिलाहरुका लागि हरितालिका तीजले एउटा राष्ट्रिय चाडकै रुप लियो। तर मेरो र यसोदाको बिहेताका तीजले अहिलेजस्तो व्यापक रुप लिईसकेको थिएन। २०२३/२४ सालतिर तीजका दिन जीतपुर फेदीबाट सुन्धारामा रहेको संचयकोषको अफिस आउँदा बालाजुतिर कतै पाँच/सातजना त कतै १२/१५ जनाको समूह समूहमा बसेर महिलाहरु थपडी बजाउँदै जुहारी जस्तो गीत गाइरहेको देख्थें। त्यतिबेला मलाई लाग्थ्यो, यो तीज भनेको काँठ तिरका बाहुनक्षेत्री दिदीबैनीहरुले मनाउने चाड हो जस्तो लाग्थ्यो।

म हुर्केको नेवार समुदायमा तीजलाई कसैले वास्तै गर्दैनथे। नेवार समुदायका मान्छेहरुलाई तीजका दिन बाहुनक्षेत्री चेलीबेटीहरुले रातो साडी, रातै चोलो, कपालमा लपक्क तेल लगाएर रातो रिबन बाँधेको, के नमिलेको, के नसुहाएको जस्तो नजरले मात्र हेर्थे। तीजको महत्व बारे थाहै नभएको वातावरणमा हुर्केकाले होला मलाई तीजको कुनै चासो लाग्दैनथ्यो। न कुनै रौनक नै।

एकदिन बिहानै घरबाट बाहिर निस्केको थिए। सानो काम भ्याएर बिहानको खाना खाने गरी घरभीत्र छिर्दा रातो साडी, रातै चोलो, रातो पोते, रातै चुरामा राताम्य भएकी यसोदालाई झ्वाट्ट देखें। त्यो दृश्य देख्ने बित्तिकै मेरो मुखबाट ‘छि...’ भन्ने शब्द निस्केछ।

मेरो मुखबाट त्यस्तो शब्द के निस्केको थियो, यसोदाले आफूले कैयन बेर मिलाएर लगाएको राता लुगाहरु सबै बाङ्बुङ फुकालेर अरु बेला झैं घर बस्दा लगाउने कपडा लगाइन्।

त्यो दृश्य देख्ने बित्तिकै उत्ति नै खेर मलाई आफ्नो गल्ती महसुस भइहाल्यो। मैले विचारै नगरी कस्तो बोल्नै नहुने शब्द बोलेछु। मैले सरी–सरी भनेर कयौंपल्ट अनुरोध गर्दा पनि यसोदाले रातो साडी लगाउँदै लगाइनन्। त्यो वर्ष मात्र हैन, त्यसपछि दुई/तीन वर्षसम्म पनि उनले तीजको दिन रातो साडी लगाइनन्।

खासमा मैले मेरो परिवारमा कहिल्यै नदेखेको दृश्य थियो त्यो। त्यौड टोल बस्ने माईलो फुपाजु केशवलाल श्रेष्ठ दरबारमा मिर सुब्बाको रुपमा काम गर्ने भएकाले दरबारको साथ संगतले गर्दा तीजको दिन माईली फुपु हल्का रातो रंगको साडी लगाउनुहुन्थ्यो। न मलाई तीजको दिन महिला चिटिक्क पर्छन् भन्ने थाह थियो, न त्यो दिन लगाइने रातो कपडाको सांस्कृतिक महत्व नै। एक किसिमको ‘कल्चरल ग्याप’ नै थियो त्यो।

बोल्न नहुने शब्द फुस्काएकोमा तुरुन्तै मैले आˆनो गल्ती स्वीकारीसकेको थिएँ। त्यो घटना प्रति मलाई सधैं पछुतो लागिरह्यो र यसोदाले त्यो सधैं सम्झिनै रहिन्।
हामी दुवैले अन्तरजातीय विवाहको सुरुसुरुमा केही ‘कल्चरल क्ल्यास’ पनि हुन्छ भनेर समझदारी बनाउँदै गयौं। हामी दुईले फरक परम्परा र संस्कृतीमा ससाना कुराको पनि के कस्तो महत्व हुन्छ र त्यसले मान्छेलाई कसरी छुन्छ भन्ने संवेदनशिलता बुझ्दै गयौं। यस्तै यस्तै बुझाईले हामीलाई पाको बनाउँदै ल्यायो।

हामी सबै जातजाति र सबै धर्मका रितीरिवाजहरुलाई आदर गर्ने हुँदै आयौं।हाम्रो अन्तरजातीय विवाह नभएको हुँदो हो त सायद धेरै वर्षसम्मै जातीय संकिर्णताले मेरो मनमा डेरा जमाएर बस्थ्यो होला।

कवि दुर्गालाल श्रेष्ठ दाईले लेखिदिनु भएको सयथरी बाजा एउटै ताल, सयथरी गोडा एउटै चाल, मेचीकाली सिंगै ढिक्को साझा हाम्रो ज्यान नेपाल...बोलको गीत हामीले १५ गते टेलीफिल्ममा राखेका थियौं। उक्त गीतको भाव वास्तविकतामा हिजोआज तीजको दिन देख्छु म। विभिन्न जातिय समुदायका महिलाहरु रातो र हरियो लुगा लगाएर, चिटिक्क परेर, सबै दुःख बिर्सेर मच्चिदै छमछमी नाचेको देख्दा म आफैंलाई पनि नाच्न जाऊँ जाऊँ लाग्छ। कस्तो रमाइलो...।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १५:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गुरुङ फिल्मको अध्यक्षमा भोजबहादुर

आश गुरुङ

पोखरा — गुरुङ फिल्मकर्मीको संस्था गुरुङ फिल्म एसोसिएसन नेपाल (जिफान) को अध्यक्षमा भोजबहादुर गुरुङ निर्वाचित भएका छन् ।पोखराको तमु प्ये ल्हु संघको भवनमा आयोजित संस्थाको छैटौं महाधिवेशनले अर्का प्रत्यासी राजबहादुर गुरुङ (राजेश) लाई हराउँदै भोजबहादुर अध्यक्षतमा निर्वाचित भएका हुन् ।

संस्था दर्ता भएको १ दशकको अवधिमा जिफानमा पहिलोपटक मतदान भएको हो । कुल २३ सदस्यीय समितिमा अध्यक्ष, महासचिव र गीत संगीत विभागमा शनिबार राति मतदान भएको थियो ।

समितिको प्रथम उपाध्यक्षमा गुञ्जबहादुर गुरुङ, द्वितीय उपाध्यक्षमा रेशम गुरुङ चयन भएका छन् । महासचिवमा मनोज गुरुङ निर्वाचित भएका छन् । अर्का प्रत्यासी पवित्रा गुरुङलाई हराउँदै मनोज महासचिवमा निर्वाचित भएका हुन् । सचिवमा तोलबहादुर गुरुङ (लवसन) चयन भएका छन् निर्वाचन मण्डलका अध्यक्ष माओत्से गुरुङले बताए ।

महिला विभाग प्रमुखमा ईन्द्रमाया , संघसस्था विभागमा गलबहादुर , भाषा संस्कृति विभाग प्रमुखमा गमबहादुर , प्रचारप्रसार विभागमा रमेश , निर्माता निर्देशक विभागमा सोम , गीतसंगीत विभागमा राजबहादुर , आर्थिक विभागमा अर्जुन र प्राविधिक विभाग प्रमुखमा सन्तोष ‘कोन्मे’ गुरुङ चयन भएका छन् । बजार व्यवस्थापन विभाग प्रमुखमा भने कसैको उम्मेदवारी नपरेको निर्वाचन मण्डलका अध्यक्ष माओत्से गुरुङले बताए ।

सदस्यमा ताराकुमारी, मनमाया, आइतराम र विश्वात्मा गुरुङ चयन भएका छन् । ८ सदस्य निर्वाचित गर्नुपर्नेमा ४ जनाले उम्मेदवारी नपरेको निर्वाचन समितिले जनाएको छ । २३ सदस्यीय समितिमा उम्मेदवारी नपरेका ६ पद समितिले चयन गर्ने नवनिर्वाचित अध्यक्ष भोजबहादुर गुरुङले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ १५:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्