सुरुङ हुँदै रेल- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सुरुङ हुँदै रेल

संवेदनशील भीर र पहिरोको जोखिम भएको ठाउँमा पहाड काट्नु हुँदैन, सुरुङमार्ग बनाउनुपर्छ, नत्र पहाड जोड्ने ठूला पुल ।
सुबोध ढकाल

काठमाडौँ — देश विकासमा दूरगामी प्रभाव पार्ने पूर्वाधार विकासका सन्दर्भमा रेलमार्ग निर्माणबारे बहस चलिरहेको छ । आफ्नै देशमा रेलसमेत नदेखेका हामी नेपालीलाई यस्तो बहसले उत्साहित पारेको छ । धेरैलाई नेपालमा रेलमार्ग बन्ला र रेल चढिएला भन्नेमा कमै विश्वास छ । तर सबैको भित्री चाहना रेलमार्ग बनोस् भन्ने छ । बन्ने रेलमार्ग असुरक्षित नहोस् र यो दिगो होस् भन्नेमा चनाखो हुनुपर्छ ।


अलाइन्मेन्ट सही नहुनु, संवेदनशील भौगर्भिक बनोटलाई बेवास्ता गर्नु, प्रविधि उपयुक्त नहुनु, पानीको उचित व्यवस्थापन गर्न नसक्नु, इन्जिनियरिङ डिजाइन चुस्त नहुनु जस्ता कारणले हाम्रा राजमार्ग असुरक्षित छन् । हिमालय बन्ने क्रम जारी, लिथोस्फिएरिक प्लेट चलायमान, भौगर्भिक बनोट अत्यन्तै कमजोर तथा भिरालोपन रहेकाले ठूला–साना पहिरो जाने तथा सडक भासिने गरेका छन् ।

कतिपय क्षेत्रमा सडक बनाउँदाको लागतभन्दा मर्मत–सम्भारमा धेरै साधनस्रोत प्रयोग गर्नुपर्छ । यसले के देखाउँछ भने जति संवेदनशील हाम्रा पहाड छन्, पूर्वाधार विकासका हाम्रा प्रविधि र काम गर्ने तौरतरिका त्योभन्दा बढी संवेदनशील र वैज्ञानिक हुन जरुरी छ । हाम्रा लागि रेलमार्गको नियति पनि कतै अहिलेका समस्याग्रस्त राजमार्गको जस्तो हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ ।

रेलमार्ग बनाउँदा संवेदनशील पहाड काटिन्छन् । उत्तरतिरका पहाड अग्ला, भिराला र बढी चट्टानी छन् । यस्ता पहाड बलिया देखिए पनि भिरालोपन बढी र चट्टानमा धेरै चिरा पनि भएकाले भूकम्पको हल्लाइबाट बढी असुरक्षित छन् । यिनीहरूलाई काट्न पनि सजिलो हुँदैन । भीरलाई उचित ‘जिओमेट्री’मा काट्न र राख्न सजिलो हुँदैन । जिओमेट्री नमिल्दा पहिरो जाने सम्भावना बढ्दै जान्छ ।

रेलमार्ग निर्माणमा अर्को समस्या चलायमान भौगर्भिक दरार (फल्ट) हुन् । नेपालका धेरै ठाउँमा यस्ता चलायमान फल्ट हुन सक्छन् । कुनै बेला बनेका तर अहिले सुषुप्त भएका अन्य फल्ट पनि हुन सक्छन् । सुषुप्त फल्टबाट हुनसक्ने नकारात्मक प्रभावलाई निस्तेज पार्न धेरै गाह्रो छैन । तर चलायमान फल्टको नकारात्मक प्रभावले परियोजना धरापमा पर्न सक्छ । दूरगामी प्रभाव पार्ने फल्ट कताकता छन् भनेर सूक्ष्म अध्ययन हुन जरुरी छ ।

दुइटा ठूला लिथोस्फिएरिक प्लेट (दक्षिणको इन्डियन र उत्तरको टिबेटियन) को जुधाइको फलस्वरूप र पहिलेका ठूला भूकम्पको असरले चट्टानका बीच धेरै घर्षण भई उत्पन्न भएका ‘सिएर जोन’ भनिने भौगर्भिक संरचनाले पनि रेलमार्ग निर्माणमा समस्या ल्याउन सक्छ । त्यसैले सिएर जोन कताकता छन् भन्नेमा पनि सूक्ष्म अध्ययन हुनुपर्छ । सियर जोन अति कमजोरमात्र होइन, सतही र भूसतही पानीको प्रमुख चलखेल गर्ने ठाउँ पनि हुने भएकाले यिनलाई पहिचान गर्न नसक्दा पहिरो जाने लगायतका समस्या आउन सक्छन् । सूक्ष्म माटोका पत्र (क्ले जोन) तथा जिपसम भनिने पदार्थले समस्या ल्याउन सक्छन् ।

पहाडी भेगमा रेलमार्ग निर्माणका लागि भौगर्भिक र इन्जिनियरिङ भौगर्भिक सूक्ष्म अध्ययन गर्नर्ैपर्छ । भौगर्भिक नक्साहरूलाई सूचनाको खाकाका रूपमा लिएर ठूलो स्केलको इन्जिनियरिङ भौगर्भिक नक्सा बनाउन र ती नक्साका आधारमा रेलमार्ग डिजाइन गर्नुपर्छ । अहिलेसम्म उपलब्ध भौगर्भिक नक्सा सानो स्केलको छ । माथि उल्लेख गरिएका कमजोर भौगर्भिक संरचना ती नक्सामा नदेखिएका वा पहिचान नगरिएका हुन सक्छन् । रेलमार्गको क्षेत्रमा पर्नसक्ने अधिकतम पानी कति हो, त्यसले बाढी–पहिरो कुन मात्रामा निम्त्याउन सक्छ र जलवायु परिवर्तनको असरले पार्न सक्ने प्रतिकूल अवस्थाबारे विश्लेषण गर्नुपर्छ ।

परियोजनाको सम्भाब्यता अध्ययनको बेलादेखि भौगर्भिक अवस्था आँकलन गर्दै विस्तृत डिजाइन गनुपर्छ । काम गर्ने बेलासम्मै सूक्ष्म अध्ययन हुनुपर्छ । यसमा इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् तथा भूगर्भविद् चाहिन्छ । सडक निर्माणमा भने भौगर्भिक अध्ययनलाई बेवास्ता गरिएको छ । इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् भीरलाई कति डिग्रीमा काट्ने र उचाइ कतिमा कायम राख्ने भन्ने निर्णायक चाहिन्छ । चट्टानी भीरलाई काटिसकेपछि पहिरो जानसक्ने ठाउँ पहिचान गर्न र त्यसको सुरक्षा उपायबारे उनीहरूले परामर्श दिन सक्छन् ।

संवेदनशील भीर र निकट भविष्यमै पहिरो जानसक्ने खालका स्थानमा पहाड काट्नु हुँदैन । त्यस्तो ठाउँमा सुरुङमार्ग बनाउनुपर्छ । सुरुङमार्ग भूकम्प–मैत्री हुन्छ । सुरुङमार्ग सम्भव नभए वल्लो पहाड र पल्लो पहाडलाई जोड्ने ठूला पुल (भायडक्ट) बारे सोच्नुपर्छ । तर बलजफ्ती गरेर पहाड काट्नु हुँदैन । सुरुङभन्दा भायडक्ट भूकम्पका हिसाबले बढी जोखिमयुक्त हुन्छन् । सुरुङमार्ग महँगो हुन्छ भन्दै अति संवेदनशील पहाडलाई जथाभावी काट्दै रेलमार्ग निर्माण गरियो भने कुन बेला अवरुद्ध हुन्छ, टुंगो हुँदैन ।

dhakalsubodh@gmail.com
ढकाल इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् हुन् ।

प्रकाशित : श्रावण १५, २०७५ ०७:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एसियाली खेलकुद: प्रदर्शन सुधार्ने लक्ष्य

सुबास हुमागाईं

काठमाडौँ — टंकबहादुर कार्कीले चार वर्षअघि कोरियामा नेपालका लागि गल्फमा एसियाडकै उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए । १७ ओभर ३ सय ५ को स्कोरसहित शिवराम श्रेष्ठले सन् २००६ मा बनाएको स्कोरलाई एक स्ट्रोकले पछाडि पारेका उनको अन्तिम दिनको प्रदर्शन भने खराब रहेको थियो ।

एसियाडअन्तर्गत गल्फमा सहभागिता जनाउने नेपालका पृथ्वी मल्ल, अजित विक, प्रशिक्षक दीपक आचार्य, टंकबहादुर कार्की र शुक्रबहादुर राई (बायाँबाट) । तस्बिर : सुबास । कान्तिपुर

पहिलो दिन १ ओभर लेखाएका उनले दोस्रो र तेस्रो दिन ५ र ३ ओभरको स्कोर बनाए ।

तर अन्तिम दिन ८ ओभर ८० खेलेपछि उनी ४६ औं स्थानमा पुगे । टंक चार वर्षपछि उक्त प्रदर्शनलाई अझै सुधार गर्ने लक्ष्यसहित इन्डोनेसियामा हुने एसियाडमा सहभागिता जनाउँदै छन् ।

नेपाली टोलीमा एसियाडका लागि टंकसँगै शुक्रबहादुर राई, अजित विक र पृथ्वी मल्ल रहेका छन् । टोली पछिल्लो दुई महिनादेखि गोकर्ण गल्फ क्लबमा दैनिक प्रशिक्षणमा व्यस्त छ ।

टोलीका प्रशिक्षक दीपक आचार्यले इन्डोनेसियामा खेल हुने पोन्डोक इन्डा गल्फ कोर्सबारे विस्तृत अध्ययन गरेर त्यसैअनुसार टोलीको तयारी अगाडि बढाएका छन् । ’इन्डोनेसियाको कोर्स यहाँ उपलब्धभन्दा निकै फरक छ । कुनै होल हामीकहाँ उपलब्धभन्दा धेरै लामो दूरीका छन् । त्यसलाई ध्यानमा राखेर विशेष प्रशिक्षण शैली अपनाएका छौं,’ आचार्यले भने ।

नेपाली टोली एसियाड तयारीका लागि आइतबार थाइल्यान्ड प्रस्थान गरेको छ । नेपाल गल्फ संघले २० दिने विशेष प्रशिक्षणका लागि हुआहिनस्थित स्प्रिङफिल्ड गल्फ कोर्समा टोलीको सम्पूर्ण व्यवस्था मिलाएको छ । थाई प्रशिक्षक जित्ती श्रीतानापोलले तीन सातासम्म नेपाली टोलीलाई विशेष प्रशिक्षण दिनेछन् । अगस्ट २३ देखि २६ सम्म चार दिन चल्ने प्रतियोगिताका लागि नेपाली टोलीले खेलस्थलमै दुई दिन प्रशिक्षण गर्नेछ ।

प्रशिक्षक आचार्यका अनुसार नेपाली टोलीले थाइल्यान्डमा गरेको प्रशिक्षणले एसियाडमा निकै सहयोग पुग्नेछ । ‘थाइल्यान्डमा हामीले प्रशिक्षण गर्ने कोर्स निकै उच्चस्तरको छ । नेपालको तुलनामा इन्डोनेसिया धेरै गर्मी र हावा लाग्ने ठाउँ हो । थाइल्यान्डको मौसमले केही हदसम्म खेलाडीलाई प्रतियोगिता अगाडि वातावरणसँग घुलमिल हुन सहयोग पुर्‍याउँछ,’ उनले भने ।

एमेच्योरतर्फ पहिलो वरीयताका टंकले सूर्य नेपाल गल्फ टुरको राम्रो लयलाई प्रशिक्षणमा पनि जारी राखेका छन् । उनले यसपटक राम्रो तयारी भएकाले नतिजा पनि राम्रो हुने अपेक्षा राखेका छन् । ‘यसपटक निकै राम्रो प्रशिक्षण भएको छ । प्रतियोगितामा उत्रेपछि लक्ष्य भनेको स्वर्ण जित्ने नै हुन्छ । पछिल्ला प्रदर्शनभन्दा धेरै सुधार भएकाले नतिजा पनि त्यसैअनुसार आउने आशा छ,’ उनले भने । वैदेशिक प्रशिक्षणले टोलीको मनोबल उच्च हुने र थाई प्रशिक्षकबाट नयाँ कुरा सिक्न पाइने उनले बताए ।


नेपालले सन् २०१९ मार्चमा दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) आयोजना गर्दैछ । आयोजक राष्ट्रको हैसियतले नेपालले गल्फ र कराँतेलाई पनि सागमा समेटेको छ । नेपालमा हुने सागमा गल्फ समेटिनुले खेलाडीको हौसला बढेको प्रशिक्षक आचार्यले बताए । ‘सागमा गल्फ समेटिनुले टोलीको मनोबल बढेको छ । नेपालमै हुने भएकाले पदकको आशा पक्कै रहन्छ । टोलीमा रहेका खेलाडीले नियमित प्रशिक्षणमा मिहिनेत गरेका छन् र त्यसैअनुसार खेलमा सुधार पनि आएको छ,’ उनले भने ।

प्रशिक्षणमा निकै राम्रो प्रदर्शन गरिरहेको शुक्र यसपटकको तयारी हालसम्मकै उत्कृष्ट रहेको बताउँछन् । ‘हामीलाई गल्फ संघले निकै राम्रो सुविधा दिएको छ । सबै पक्षमा राम्रो व्यवस्थापन भएकाले सोचेभन्दा राम्रो तयारी पाएका छौं । एसियाका उत्कृष्ट गल्फरहरूसँग पदकका लागि निकै संघर्ष गर्नुपर्ने भए पनि आफ्नोतर्फबाट उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्नेछौं । चार दिनको खेलमा अन्डर पार स्कोर बनाउने लक्ष्य रहेको छ,’ एमेच्योरतर्फ दोस्रो वरीयताका शुक्रले भने ।

अजित र पृथ्वी पनि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सहभागितामा आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने सुरमा छन् । टंक र शुक्रले भने यसअघि विभिन्न प्रतियोगितामा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका छन् । दक्षिण एसियाली खेलकुदका लागि तयारीस्वरूप पनि एसियाडलाई लिइएको छ । हालसम्मकै उत्कृष्ट तयारी र विशेष वैदेशिक प्रशिक्षणले टोलीले एसियाडमा गर्दै आएको प्रदर्शन सुधार गर्ने अपेक्षा रहेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १५, २०७५ ०७:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×