हेटौंडा — सन् २०११ मा १२ कक्षा पास गरेपछि प्रेमप्रसाद तिमल्सिनाको सपना थियो, आफ्नै देशमा केही गर्ने । तर सपना पूरा गर्न पूँजी थिएन । त्यसैले ड्राइभिङ सीप बोकेर उनी रोजगारीका लागि साउदी अरब पुगे ।  आठ वर्षसम्म परदेशमा पसिना बगाए । त्यहाँ कमाएको रकम लिएर उनी नेपाल फर्किए, तर जागिर खान होइन, गाउँमै उद्यम खडा गर्न ।

मकवानपुरगढी गाउँपालिका–३ देवीडाँडामा सञ्चालित तिमल्सिना हाते कागज उद्योग त्यसै निर्णयको परिणाम हो । घरगाउँमा फालिने केराको थामबाट हस्तनिर्मित कागज उत्पादन गरेर ग्रामीण उद्यमशीलताको नयाँ सम्भावनाको. ढोका खोलेका छन् । ‘विदेशको पैसा खहरेको पानीजस्तै रहेछ,’ तिमल्सिनाले भने, ‘आफ्नै ठाउँमा व्यवसाय खडा गर्न सकियो भने जीवनभर टिक्ने सम्पत्ति बन्छ । सन्ततिले पनि सिक्छन्, देशलाई पनि फाइदा हुन्छ ।’ विदेश बसाइँले उनलाई अनुशासन र निरन्तर मेहनत गर्न सिकायो । ‘जहाँ भए पनि मेहनत र इमानदारीका साथ काम गर्न सकियो भने पैसा कमाउन गाह्रो हुँदैन भन्ने मैले विदेशमा सिके,’ उनी भन्छन् ।  

साउदीमै रहेका बेला उनले युट्युबमा भारतको कर्नाटकका एक इन्जिनियर दम्पतीले केराको थामबाट कागज बनाएको भिडियो देखे । त्यो दृश्य उनको मनमा गडेर बस्यो । ‘मेरो गाउँ केरा उत्पादनको पकेट क्षेत्र हो । जताततै केराको थाम फालिएको देख्थे । त्यसबेला यो फोहोरलाई पनि स्रोत बनाउन सकिदो रहेछ भन्ने लाग्यो,’ उनले भने । नेपाल फर्किएपछि उनले बाख्रापालन, भेटेरिनरी सेवा, ड्राइभिङलगायत धेरै काम गरे । तर अन्ततः फालिने कच्चा पदार्थलाई मूल्यवान् उत्पादनमा रुपान्तरण गर्ने सपना पछ्याउने निर्णय गरे ।  उनले गाउँमै २०८१ सालमा हाते कागज उद्योग स्थापना गरे । 

उद्योग सुरु गर्दा सबैभन्दा ठूलो चुनौती पूँजीभन्दा पनि परिवारलाई विश्वास दिलाउनु थियो । यो कामबाट पैसा आउदैन भन्ने सबैको धारणा थियो । ६ महिनासम्म एक्लै काम गरें । ‘जब उत्पादन बिक्री हुन थाल्यो र मेहनत पैसामा रुपान्तरण हुन थाल्यो, त्यसपछि मात्र परिवारले विश्वास गर्न थाले,’ उनले सुनाए । अहिले हाते कागज उद्योग परिवारकै सक्रिय सहभागितामा सञ्चालन भइरहेको छ । व्यवसाय विस्तारसँगै आगामी वर्षदेखि थप कर्मचारी राख्ने तयारी भइरहेको छ । केरा काटिसकेपछि खेतमै कुहिन छोडिने थाम उद्योगको मुख्य कच्चा पदार्थ हो । पहिले थामबाट विशेष मेसिनमार्फत फाइबर निकालिन्छ । त्यसलाई सुकाएर बाबियोसँग पकाइन्छ । प्रशोधनपछि लेदो बनाइन्छ र त्यही लेदोबाट हस्तनिर्मित कागज तयार गरिन्छ ।

तिमल्सिनाका अनुसार एक किलो फाइबरबाट २०/३० इन्च आकारका ५० देखि ६० वटा कागज उत्पादन हुन्छ । पूर्ण क्षमतामा उद्योग सञ्चालन हुँदा दैनिक ५०० वटासम्म कागज उत्पादन गर्न सकिने उनको भनाइ छ । मकवानपुरगढीको केरामा फाइबरको मात्रा तराईभन्दा धेरै रहेको उनको अनुभव छ । तराईमा एक ट्याक्टर थामबाट करिब २० किलो फाइबर निस्कन्छ भने यहाँ ७० देखि ८० किलोसम्म फाइबर निकाल्न सकिने उनले बताए ।  

मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले मात्रै करिब १ लाख रुपैयाँ बराबरको हस्तनिर्मित कागज खरिद गर्ने जनाएको छ । अहिले उनका कागज धूप उद्योग, हस्तकला सामग्री, पेपर ब्याग, पेपर बक्स र अन्य वातावरणमैत्री प्याकेजिङका लागि प्रयोग हुन थालेका छन् । ‘हाम्रो लक्ष्य लोक्ताको विकल्प होइन, लोक्तासँगै अर्को नेपाली हाते कागजको पहिचान स्थापित गर्ने हो,’ उनले भने ।