डढेलो नियन्त्रणबाहिर- समाचार - कान्तिपुर समाचार

डढेलो नियन्त्रणबाहिर

आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — पाँचथरको हिलिहाङ गाउँपालिका ३, डाँडेमा भएको आगलागीमा ६ घर जले । रमिते जंगलको डढेलो शनिबार बस्तीमा पस्दा मनप्रसाद, हर्कबहादुर, राजकुमार, डम्बरबहादुर, धनप्रसाद पालुङवा र वेदमाया पौडेलको घर जल्यो । 

वडाध्यक्ष मदन गौतमका अनुसार बस्तीको आगो नियन्त्रणमा आए पनि जंगलको डढेलो भने आइतबार साँझसम्म पनि नियन्त्रणमा छैन । जंगलमा शनिबार दिउँसोदेखि डढेलो सुरु भएको थियो ।


ताप्लेजुङको सिरिजंघा गाउँपालिका ६, खेबाङको डाँडामा शुक्रबार दिउँसोदेखि आगलागी भइरहेको छ । मानवीय बस्तीभन्दा निकै टाढा रहेकाले यहाँ आइतबार दिउँसोसम्म पनि निभाउन जाने प्रयास कसैले गरेको छैन । हावाको चापसँगै आगो एकपछि अर्को ठाउँमा सरेको छ । ताप्लेजुङ सदरमुकाम फुङलिङको ठीक पारिपट्टि रहेको मिक्वाखोलाको खोक्लिङ र लिवाङको जंगल डढेलोले भरिएको जस्तै छ । घामले तात्ने दिउँसो आगोको ज्वाला देखिँदैन । राति भने जंगल भरिएजस्तै डढेलोले छोपेको देखिने गरेको छ । हावा चल्दा राप उर्लिन्छ, नचल्दा मन्द गतिमा डढेलो बढ्छ ।


ताप बढेसँगै पूर्वका यी २ जिल्लाका जंगल यतिबेला डढेलाले भरिएका छन् । ताप्लेजुङको पूर्वी, सिरिजंघा, सिदिङवादेखि पश्चिमी मरिङदेन, मिक्वाखोला गाउँपालिकासम्मका जंगलमा डढेलो लागिरहेको छ । यी सबै विगत वर्षको पुनरावृत्ति हो । अघिल्लो वर्ष डढेलो लागेका जंगलमा दोहोरिने र नयाँ जंगलमा पनि लाग्ने भएकाले बर्सेनि क्षतिको मात्रा बढेको हो । डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख श्रीमोहनलाल कर्ण आगलागी भएको क्षेत्रमा वनरक्षक कर्मचारी परिचालन गरेको तर नियन्त्रणमा कठिनाइ भएको बताउँछन् ।


एक दिनमा कति ठाउँमा आगलागी भइरहेको छ, मापन गर्ने विधि नभएकाले दैनिक तथ्यांक भने राख्न नसकिने उनले बताए । कतिपय आफैं र धेरै ठाउँमा लगाएरै आगो लाग्ने गरेको उनले बताए । ‘हामीले सुक्खा मौसम हावाहुरीका समयमा आगो नसल्काउनुहोस् भनेर जनचेतना जगाएका छौं तर नियन्त्रणमा लिन सकेका छैनौं,’ कर्णले भने, ‘नयाँ पालुवाका लागि आगो लगाउने गरेको पाइएको छ तर लगाउने व्यक्तिको पहिचान भएको छैन ।’ देशभरि अहिलेसम्म आगो लगाउने व्यक्ति एकजना पनि पक्राउ नपरेको उनले बताए । धेरै ठाउँमा खरबारीमा लगाएको आगो उम्किएर डढेलामा परिणत हुने गरेको बुझाइ कार्यालयको छ ।


पुराना पुस्ताकालाई पुरानो पतझड नजलाएसम्म नयाँ पलाउन पाउँदैन भन्ने मान्यता रहेको सामुदायिक वन उपभोक्ता जिल्ला महासंघका अध्यक्ष सुरज ओझा बताउँछन् । त्यसलाई चिर्न आफूहरूले नयाँ पुस्तालाई प्रयोग गरेको त्यो पुस्ता प्रभावमा नआएसम्म नियन्त्रण कठिन रहेको उनले बताए । लगाउनैपर्ने ठाउँमा हावा नचलेको बेला धेरै जनशक्ति जुटेर नियन्त्रित आगो लगाउनुहोस् भनेर सल्लाह दिएको तर समुदायका मानिस एक्लैले लगाउन खोज्दा समस्या रहेको ओझा बताउँछन् । आगलागी गर्नेको पहिचान गरेर कारबाहीका लागि सामुदायिक वनले पनि अहिलेसम्म सिफारिस गरेको छैन ।


अहिलेसम्म खोला किनारमा माछा मार्न गएकाले खाना पकाएर आगो ननिभाउँदा, घर र जंगल आसपासमा झ्यासझुस जलाउँदा, गलत मनस्थिति भएकाहरूले जानाजान आगो झोसिदिँदा आगलागीका घटना भएका छन् । कतिपयले बदमासी गरे दशाग्रह टर्छ भन्ने रूढिवाढी परम्पराका कारण पनि डढेलो लगाउने गरेका छन् । सामुदायिक वनका कोषाध्यक्ष घनेन्द्र थापा आगो सल्किएपछि बस्ती जोगाउन खोज्नुको विकल्प नहुने बताउँछन् ।


सडकको पहुँच नहुँदा र दमकल जिल्लामा एउटा मात्रै हुँदा पानी लगाएर निभाउन पनि समस्या रहेको छ । गत वर्ष धुसेनी भिरमा लागेको आगो नियन्त्रणका लागि भने दमकलको प्रयोग गरिएको थियो । जंगलको आगो बस्तीमा पस्दा ताप्लेजुङमा अहिलेसम्म पाथीभरा याङबरक १ नाङखोल्याङको सेसम्बु, फक्तालुङ गाउँपालिका ३ लिंखिमको सिंवा बजारमा आगलागी भएको छ । जंगल छेउका बस्ती त थुप्रै डढेलाको निसानामा परेका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७५ ०९:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

२३ वर्षपछि पूर्वमन्त्रीको घरफिर्ती

कान्तिपुर संवाददाता

गोरखा — साइत हेरेनन्, तिथिमिति जुराएनन् । २०७५ फागुन २ । संयोग पनि उस्तै–घर छाडेको २३ औं वर्षमा पूर्वमन्त्री हितराज पाण्डे नयाँ घरमा सरे । पालुङटार नगरपालिका ६ उपल्लो कसेरीको पैतृक जग्गामा झन्डै २५ लाख खर्चेर उनले घर ठड्याएका छन् ।

परिवारलाई पुग्ने तरकारी आफैं फलाउँछन् । दूधका लागि गाई पालेका छन् । हाल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को प्रदेश अध्यक्ष रहेका पाण्डे पार्टी कामको व्यस्तताबाट फुर्सद मिलेसम्म आफ्नै घर आइपुग्छन् । सहरी सुखसयलभन्दा आफ्नै गाउँ प्यारो लाग्ने सुनाउँछन् । उनै पाण्डै शनिबार दिउँसो उपल्लो कसेरीको नवनिर्मित घर सरसफाइ गर्दै गरेको अवस्थामा भेटिए । भने, ‘कुरा गरेर मात्र भएन, हामी लिडर गाउँ नफर्कने हो भने अब समाज बन्दैन ।’

०५२ माघ २८ मा तत्कालीन माओवादीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता बनेका पाण्डे सोही वर्ष फागुन २ मा घर छाडेर ‘युद्घ’ मा होमिए । आफू मात्र नभई पत्नी, २ छोरा र १ छोरीलाई पनि भूमिगत रहेको पार्टीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता बनाए । द्वन्द्वकै क्रममा उनका जेठा छोरा मिलनले ज्यान गुमाए ।

२०६० मा पत्नी सानु पनि भूमिगत भएपछि घरबार लथालिंग बन्यो । राजनीतिमा होमिनुपूर्व पाण्डेले २० वर्ष शिक्षण पेसामा बिताए । ‘शिक्षक हुँदा कमाएको पैसाले चितवनमा जग्गा किनेको थिएँ । नेता–कार्यकर्ता सर्वहाराकृत हुने प्रयास भयो, पूर्णकालीन भएकाले सम्पत्ति पार्टीकरण हुने भयो अनि चितवनको जग्गा बेचेर २ लाख १३ हजार पार्टीलाई बुझाएँ,’ उनी भन्छन्, ‘यहाँको घरका खाट, दराज, टेबल भएभरका सामान साथीहरूलाई बोलाएर जिल्ला पार्टीमा लगेँ ।’

उपल्लो कसेरीको रित्तो घरमा पाण्डे परिवार बेलाबखत आइराख्थे । उक्त घरलाई २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पले भत्कायो । ‘शिक्षकको पेन्सन, सभासद र मन्त्री हुँदा बचेको केही रकम र भूकम्पको सरकारी अनुदानले फेरि घर बनाएको हुँ,’ उनले भने, ‘केही ऋण पनि लागेको छ ।’

उनको नयाँ घर दुईपाखे परम्परागत शैलीको छ । उनले भने, ‘पुरानो नेपाली मोडल र अहिलेको सुविधा मिश्रित गरी बनाएको हुँ ।’ पाण्डे स्वयं काष्ठकलाका विद्यार्थी पनि हुन् । उनकै रुचिअनुसार उक्त घरमा पुरानो घरका काठपात पनि प्रयोग गरिएको छ । शान्ति प्रक्रिया सुरु भएपछि पाण्डे गाउँ नफर्किएका पनि होइनन् तर बस्ने ठाउँको सधैं अभाव थियो ।

काठमाडौंको डेरामा बसेका पाण्डे मन्त्री हुन अघिसम्म पनि टीकाथलीमा आफ्नै परिश्रमले धान खेती गर्थे । तरकारी लगाउँथे ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७५ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×