चितवनको नारायणगढ–मुग्लिन सडक भएर ओहोरदोहोर गर्नेले पक्कै पनि एउटा कुरा ख्याल गरेकै हुनुपर्छ । त्यो हो, यस खण्डमा निर्माण गरिएका पक्की पुल । मुग्लिनदेखि नारायणगढ जोड्ने सडकको दूरी ३६ किलोमिटर छ, तर उक्त खण्डमा निर्माण गरिएका साना–ठूला पुलको संख्या मात्र १९ वटा छ ।
यहाँ बनाइएका पुलकाका कारण कहिले दायाँ मोडिनुपर्छ, कहिले बायाँ । फेरि कतै सडकको तहभन्दा केही अग्ला पुलमाथिबाट ओरालो–उकालो गर्नुपर्छ । पुराना मात्र होइन, नयाँ बनाइएका पुल पनि यस्तै छन् ।
यो सडकमा दुर्घटनाको जोखिम हुने गरी किन यसरी पुलहरू निर्माण भए त ? भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका सचिव केशवकुमार शर्मासँग गरिएको संक्षिप्त कुराकानी :
नारायणगढ–मुग्लिन सडकमा सडकको तहअनुसार पुल बनाइएको छैन, किन ?
भित्तो खनेर पुल बनाउन एकदमै जटिल थियो । यो पहिरो खसेर समस्या आइरहने सडकमा पर्छ । पहाड काटेर काम गर्दा पहिरोको जोखिम भयो । त्यसैले पहाड कटिङ गर्न सक्ने अवस्था थिएन । अहिले भइरहेको पुलछेउमै खन्न सक्ने अवस्था पनि भएन । पुरानो पुलबाट डाइभर्ट गरेर धेरै टाढा लग्ने अवस्था पनि भएन । जसले गर्दा खुला रूपमा पुल बनाउन सकिएन ।
कतिपय अवस्थामा पुरानो पुल भत्काउनुपर्ने अवस्था थियो । विकल्प नहुँदा सवारी आवागमन ठप्प पारेर भत्काउनुपर्ने अवस्था भयो । त्यसैले सवारी आवागमन प्रभावित नहुने गरी पुरानो पुलकै नजिक नयाँ पुल बनाइएको हो । मुग्लिनबाट नारायणगढतर्फ लाग्दा भौगोलिक बनावट जटिल भएकाले निकै गाह्रो गरी पुल निर्माण गर्न सक्यौं । जहाँ पहाड कटिङ गरेर सडक बनाइएको छ । यस्तो ठाउँमा भित्तो काट्ने अवस्था पनि छैन, तल त्रिशूली नदी भएकाले त्यताबाट पुल बनाउन सक्ने अवस्था थिएन । अहिले जति पुल बनाइएको छ, निकै मिहिनेतसाथ बनाइएको छ ।
अब पुराना पुल भत्काएर नयाँ बनाइन्छ कि त्यसैलाई मर्मत गरेर चलाइन्छ ?
पुरानो पुलको अब आवश्यकता छैन । नयाँ दुई लेनका पुल बनेका छन् । पुराना पुल साँघुरा छन् । फेरि पुराना पुल ‘इन्टरमिडिएड’का छन् । स्तरोन्नति गरिएको सडक दुई लेनको छ । त्यसैले पुराना पुल भत्काइसकिएको छैन । कुनै बेला सडक चौडा गरियो भने चाहिन्छ भनेर पुराना पुल नभत्काई राखिएको हो । बिस्तारै यो पुलको प्रयोग पनि कम हुँदै जान्छ ।
यो सडकका पुलमा मात्र समस्या हो कि, अन्यत्र पनि यस्तै छ ?
सबैभन्दा अप्ठ्यारो सडक यही हो । अन्त त्यति समस्या छैन । अलि–अलि नारायणगढ–बुटवल सडकमा पुल र सडकको तालमेल नमिल्न सक्छ । पुरानो पुललाई जोगाउनुपर्दा समस्या भएको हो । अहिले नागढुंगादेखि मुग्लिनसम्मको सडकमा पनि पुरानो पुल भएको स्थानमा नयाँ डाइभर्सन दिएर काम गर्न सकिएको छैन । त्यसैले पुराना पुल पनि जोगाउनुपर्ने र भित्तालाई धेरै चलाउन नमिल्दा पुल र सडकको रेखांकन मिलाउन गाह्रो भएको हो ।
कतिपय सडक बनेपछि मात्र पुल निर्माण गरिन्छ, एकैचोटि सडक र पुल निर्माणको काम गर्न मिल्दैन र ?
थोरै बजेटमा पुल बनाउन सकिँदैन । सडक बनाएजस्तो पुल बनाउन सजिलो छैन । थोरै बजेट छ, एक किमि भए पनि सडक बनाऔं भन्ने हुँदैन । पुलको काम एकैचोटि गर्नुपर्छ । पहिला सडक र पुलको ठेक्का छुट्टाछुट्टै गरेर काम गरिन्थ्यो । अहिले त्यस्तो छैन । अहिले विस्तार थालिएका नारायणगढ–बुटवल, नागढुंगा–मुग्लिन, मुग्लिन–पोखरा, काँकडभिट्टा–लौकही लगायतका राजमार्गमा सडक र पुलको एकैचोटि ठेक्का गरेर काम गरिएको छ । दुई/चार वर्षदेखि पुल र सडकको ठेक्का एकैचोटि गरेर काम गरिन्थ्यो । पहिला सडक बनाएर मात्र पुल बनाइन्थ्यो ।
