काठमाडौँ — नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्ग निर्माण थालेको ६२ महिना भयो । थपिएको समयअनुसार २०८२ असोजभित्र निर्माण सक्नुपर्नेछ । अहिलेसम्म निर्माण प्रगति ८५ प्रतिशत पुगेको छ । सुरुङ निर्माणमा जापानको साढे १६ अर्ब सहुलियतपूर्ण ऋण र नेपाल सरकारको ६ अर्ब रुपैयाँ लगानी रहेको छ । ०७६ कात्तिक ४ मा निर्माण थालिएको सुरुङको काम ४२ महिनाभित्र सक्नुपर्ने थियो । तर कोभिड, स्थानीयको अवरोधलगायत कारणले तोकिएको समयमा काम नसकिएको दाबी आयोजनाको छ ।

पहिलो सडक सुरुङमार्गको सञ्चालनलगायतका विषयमा सडक विभागको विकास सहायता कार्यान्वयन महाशाखाका उपमहानिर्देशक विजय जैसीसँग कान्तिपुरका विमल खतिवडाले गरेको संक्षिप्त कुराकानी :

नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्गमा के काम भइरहेको छ ?

मुख्य–मुख्य काम पूरा भइसकेको छ । अहिले कंक्रिट सडक निर्माणको काम भइरहेको छ । यो काम पनि अन्तिम चरणमा रहेकाले अब धेरै काम बाँकी छैन । भेन्टिलेसन, लाइटिङ जडानको काम पनि भइरहेको छ ।

त्यसो भए कहिलेसम्म सुरुङ मार्ग सञ्चालनमा आउँछ त ?

०८२ असोज अन्तिमसम्मको समय छ । अहिले कामको गति बढेको छ । कुनै समस्या आएन भने समयसीमा अघि नै सुरुङ मार्ग सञ्चालनमा आउनेछ ।

काठमाडौंको नागढुंगा, त्यसमा पनि टुटीपाखामै किन सुरुङ निर्माण आवश्यक पर्‍यो ?

नौबिसेको उकालो लाग्दै गर्दा सिस्नेखोला खण्ड पुगेपछि जोखिमयुक्त क्षेत्र सुरु हुन्छ । जुन अप्ठ्यारो खण्ड छ । जहाँ धेरै दुर्घटना पनि भए । सडकको ग्रेड पनि उच्च छ । यस खण्डका पहाड बलियो खालका छैनन् । विगतमा यस खण्डमा पहिरो खसेर समस्याहरू आए । मानवीय क्षति पनि भयो । गत असोजमा नागढुंगा चेकपोस्टबाट २.७ किलोमिटरमा रहेको झ्याप्ले खोलामा पहिरो खसेर ठूलो दुर्घटना भयो । जहाँ पहिरो खस्ने कल्पना गरिएको थिएन । रोकिराखेका दुईवटा माइक्रो र एउटा यात्रुबाहक बस पहिरोले पुर्दा ३५ जनाको मृत्यु भएको थियो । यस खण्डमा हुने दुर्घटनाको जोखिम सुरुङमार्ग सञ्चालनमा आएपछि छलिनेछ । समयको बचत हुन्छ । सवारी सञ्चालन मर्मत गर्न लाग्ने लागत कम हुन्छ । इन्धनको बचत हुन्छ ।

सुरुङ सञ्चालनमा आएपछि दूरी र समय कति छोट्टिन्छ ?

यसमा अरु सुरुङमा जस्तो धेरै दूरी घट्ने होइन । यात्राको समय घट्छ । दैनिक हुने ट्राफिक जामबाट छुट्कारा पाइन्छ । अहिले सम्भाव्यता अध्ययनअनुसार सिस्नेखोलाबाट नागढुंगा सडक हुँदै बलम्बुको किसिपिडीसम्म आइपुग्न ३३ र बाहिरिँदा २३ मिनेट समय लाग्छ । तर, सुरुङ सञ्चालनमा आएपछि सिस्नेखोलाबाट बलम्बुको किसिपिडीसम्म ७ मिनेटमा आउन सकिनेछ ।

बलम्बुस्थित किसिपिडी क्षेत्रमा फ्लाइओभरको काम पनि भइरहेको छ, कति काम सकियो ?

यो नेपालकै पहिलो फ्लाइओभर हो । यसको निर्माण पनि प्राविधिक रूपमा चुनौतीपूर्ण थियो । यसको काम पनि ९५ प्रतिशत सकिसकेको छ । रेलिङहरूको काम हुँदै छ । फ्लाइओभरबाट सुरुङमार्गसम्म पुग्ने दुई लेन सडकमा तेस्रो तहको कालोपत्र गरिँदै छ । 

यो सुरुङमार्ग निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको छ, यसको सञ्चालनबारेको तयारी कस्तो छ ?

धेरैको माग सडक लामो भयो, दूरी घटाऔं भनेर सुरुङ निर्माण गर्नुपर्ने भन्ने छ । तर सुरुङमार्ग निर्माण त्यति सजिलो भने छैन । निर्माण लागत महँगो पर्ने, निर्माणको क्रममा समस्या आउने र फेरि निर्माण गरिसकेपछि सञ्चालन खर्च पनि उस्तै बढी लाग्छ । यसलाई चौबीसै घण्टा सञ्चालन गर्नुपर्छ । त्यही अनुसार जनशक्ति र मेसिन–उपकरणहरू चाहिन्छ ।

अहिले नागढुंगा सुरुङमार्ग वार्षिक रूपमा सञ्चालन गर्न ४० करोड रुपैयाँ लाग्ने अनुमान छ । टोल शुल्क कति उठ्छ, कति सहज हुन्छ भन्नेबारे सञ्चालन गरेपछि मात्रै थाहा हुने कुरा हो । त्यसैले अत्यावश्यक ठाउँमा मात्र सुरुङ निर्माण गर्नुपर्छ । नत्र आवश्यक नभएको ठाउँमा सुरुङमार्गमा लगानी गर्नु उचित देखिँदैन ।

यो सुरुङ मार्ग सरकारले सञ्चालन गर्छ कि निजी क्षेत्रलाई जिम्मा दिइन्छ ?

सुरुमा हाम्रो दृष्टिकोण सडक विभागले नै सञ्चालन गर्ने भनेर काम गरिएको थियो । पछि यसका बारेमा बुझ्दै र तयारी गर्दै जाँदा सञ्चालन खर्च महँगो पर्ने देखियो । सयभन्दा बढी स्थायी कर्मचारी चाहिने र चौबीसै घण्टा कर्मचारी खटाउनु पर्ने देखियो । त्यसैले सञ्चालनका लागि ठेक्का आह्वान गरी तेस्रो पक्षलाई ५ वर्षसम्म दिने विकल्प अघि सारिएको छ । यसका लागि काम अघि बढाएका छौं । यसबारे धेरै नीतिगत निर्णय भइसकेका छन् । यो नेपालको पहिलो सडक सुरुङमार्ग हो । त्यसैले नियम–कानुन बनाउँदै जानुपर्ने अवस्था छ । हामी त्यसको तयारीमा छौं ।

यो सुरुङमार्गबाट कस्ता सवारी साधन गुड्न पाउने छैनन् ?

प्रज्ज्वलनशील पदार्थ बोकेका साधन, मोटरसाइकल र बढी भारवहन क्षमता भएका सवारी साधनले यो सुरुङमार्ग प्रयोग गर्न पाउने छैनन् । अन्य सवारी साधनले भने सुरुङमार्ग प्रयोग गर्न पाउने छन् । अहिले भइरहेको सिस्नेखोलादेखि नागढुंगा उकालो खण्डको स्तरोन्नतिको काम भइरहेको छ । सुरुङमार्ग प्रयोग गर्न नपाउने सवारी साधनले उक्त सडक भएर ओहरदोहर गर्न सक्ने छन् । सुरुङमार्ग प्रयोग गरेबापत सवारी चालकले तोकिएको निश्चित शुल्क भने तिर्नुपर्ने छ । कति शुल्क लिने भन्नेबारे अहिले नै निर्णय भइसकेको छैन ।