तास्केन्द, उज्वेकिस्तान — ‘नेपालमा फुटबल खेल्ने मैदान पनि छ र ?’ पहिलो पुस्ताका महिला राष्ट्रिय फुटबल खेलाडीले विदेशमा सामना गर्नुपर्ने प्रश्न यस्तै हुने गर्थ्यो । चार दशक जति अगाडि नेपाली महिला राष्ट्रिय टोलीले हङकङको यात्रा गरेको थियो, पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न । त्यो थियो, सन् १९८६ को एएफसी महिला च्याम्पियनसिप । हङकङमा आम खेलप्रेमीबीच कौतूहल थियो, साँच्चै के हिमाल–पहाडको देशमा फुटबल खेल्ने मैदान पनि छ र ? 

रमा सिंहको कप्तानी र खेम गुरुङको प्रशिक्षण नेतृत्वमा नेपालले त्यो प्रतियोगिता खेलेको थियो । अचेल यही प्रतियोगिता सन् २०१६ यता एएफसी वुमेन्स एसिया कप भएको छ । त्यतिबेला प्रतियोगिताको १६ औं संस्करण आयोजना गरिएको थियो । नेपालका लागि यो पहिलो यात्रा आफैंमा सुखद रहेन, किनभने तीन खेलमा टिमले एकै गोल गर्न सकेन । उल्टै १२ गोल खाएको थियो । नेपालका प्रतिद्वन्द्वी थियो हङकङ, थाइल्यान्ड र इन्डोनेसिया । 

सन् १९८९ मा नेपालले फेरि एकपल्ट त्यही पुरानो प्रतियोगिता खेल्यो । स्थान हङकङ नै थियो । त्यसमा नेपालको प्रदर्शन अझ खराब रह्यो । नेपालले तीन खेल खेलेकामा तीनैमा नराम्रो हार बेहोर्‍यो । फेरि एकपल्ट कुनै गोल गर्न सकेन अनि २५ गोल सामना गर्‍यो ।

त्यसमा जापानविरुद्धको एकै खेलको १४ गोल पनि छ । त्यसपछि नेपालले सन् १९९१, १९९३, १९९५ र १९९७ यो प्रतियोगिता खेलेन । सन् १९९९ मा नेपालले फेरि एकपल्ट यो प्रतियोगिता खेल्यो । यो प्रतियोगिता फिलिपिन्समा भएको थियो । त्यहाँ चार खेल खेलेकामा सबैमा पराजित रह्यो, ३० गोल खायो । तर, पेमा डोल्मा लामा उज्वेकिस्तानविरुद्ध एक गोल गर्न सफल रहिन् । दिन थियो, नोभेम्बर १६ । यो ऐतिहासिक अवसर थियो । त्यससँगै नेपाली महिला अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा एक युग सकिन्छ । 

र, त्यसपछिको १० वर्षसम्म नेपालले कुनै महिला फुटबलको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता नै खेलेन । सन् २०१० मा बंगलादेशमा भएको दक्षिण एसियाली खेलकुदमा महिला फुटबल पनि समावेश गरिएपछि नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता फेरि ब्युँतिएको थियो । त्यसयता दक्षिण एसियाली महिला फुटबलमा भारत र नेपाल दुई ठुला शक्तिका रूपमा अगाडि आए । अनि नेपाल आफैंले महिला फुटबलमा लगातार कडा चुनौती पेस गरिरहेको छ ।

त्यही वर्ष सन् २०१० यता नेपालले ८९ खेल खेलेको छ । सन् १९८६ देखि १९९९ सम्म भने १० खेलमात्र खेलिएको थियो । यी दुई अवधिको खेल संख्या जोड्ने हो भने ९९ पुग्छ । अब नेपालले आइतबार एएफसी वुमेन्स एसिया कपको छनोटमा लाओसको सामना गर्दै छ । खेल उज्वेकिस्तानको तास्केन्दमा हुनेछ । यो हुनेछ, महिला राष्ट्रिय फुटबलको ऐतिहासिक कोसेढुंगाको सय खेल । 

सुरुआती समयमा नेपाली महिला फुटबलले आफ्नो अस्तित्वकै लागि संघर्ष गरेको थियो । अहिले नेपाली खेलकुदमा बलियो उपस्थिति जनाइरहेको महिला फुटबलका लागि यो सय खेल प्रेरणास्रोत बनेको छ । महिला खेलाडीहरू चाहन्छन्, अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा नयाँ अध्याय लेख्ने । सन् २०१० तिरै नेपाली टिममा डेब्यु गरेकी रेनुका नगरकोटे अहिलेको टोलीकी पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण खेलाडी हुन् । 

उनी भन्छिन्, ‘पछिल्लो समय नेपाली महिला फुटबलको स्वरूप फेरिएको छ । डेब्युको १५ वर्षपछि पनि उनलाई अहिलेको २३ सदस्यीय टिममा खासै चुनौती छैनभन्दा हुन्छ । त्यसैले तय छ, उनले अबको सय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्दै इतिहासको साक्षी बन्ने छिन् । उनी थप्छिन्, ‘धेरैभन्दा धेरै नयाँ खेलाडी अगाडि आइरहेका छन् । यो हाम्रा लागि खुसी र प्रेरणा दुवै हो । म आफैं सय खेलको एक भाग हुन पाउने सम्भावनाप्रति उत्साही छु ।’ 

सन् २०१० को डिसेम्बर १८ मा उनले बंगलादेशको कक्स बजारमा साफ च्याम्पियनसिपअन्तर्गत पाकिस्तानविरुद्ध डेब्यु गरेकी थिइन् । लाओसविरुद्ध खेल्ने अवसर पाए त्यो उनको नेपालका लागि ५४ औं खेल हुनेछ । उत्तिकै उल्लेखनीय तथ्य के छ भने अहिलेको टिममा त्यस्ता ६ खेलाडी छन्, जसले रेनुकाले जस्तै नेपालका लागि ५० भन्दा बढी खेल खेलिसकेका छन् । 

रेनुका भन्छिन्, ‘अब त हामीसँग प्रो–लाइसेन्सप्राप्त प्रशिक्षक छन् । हामीलाई धेरै सहयोग मिलेको छ । प्रशिक्षक प्याट्रिक डे वाइल्डले हाम्रो खेलमा सुधारका लागि निकै मिहिनेत गरिरहनुभएको छ ।’ नेपाली टोलीकी कप्तान तथा गोलरक्षक एन्जिला सुब्बा सबैभन्दा बढी ‘क्याप’ जित्ने खेलाडी हुनेछन् । उनले नेपालका लागि ५७ खेल खेलिसकेकी छन् ।

त्यसपछि आउँछ अमृता जैसी ५६ खेल, गीता राना ५५ खेल, अनिता बस्नेत ५५ खेल अनि सावित्रा भण्डारी ५४ खेल । मिडफिल्डर सरु लिम्बू पनि यस्तै उपलब्धि छुने क्रममा छन् । उनले अहिलेसम्म ४९ खेल खेलिसकेकी छन् । आफ्नो खेलजीवनमा धेरे उतारचढाव देखेकी सरु भन्छिन्, ‘मैले केही खराब समय बेहोरेको छु र यसलाई पछाडि फर्केर हेन चाहन्न । अब भने नेपाली महिला फुटबलसामु सुन्दर भविष्य छ ।’