बुटवलमा जीवराज आश्रित संग्रहालय

सन्जु पौडेल

रूपन्देही — सिंढी उक्लेर दोस्रो तला पुग्नासाथ ढोकाबाट ठूलो तस्बिर देखिन्छ । तस्बिरमा जीवराज आश्रित मुस्कुराइरहेका छन् । कोठाभित्र पसेपछि देब्रेपट्टि स्वर्गीय आश्रितले लगाएका लुगा, पढेका पुस्तक, अन्तिम समय उनको गोजीबाट फेला परेको १ हजार ३ सय रुपैयाँ राखिएको छ ।

त्यससँगै उनको घडी र उनले सुन्ने रेडियो राखिएको छ । यी दृश्य बुटवलमा सञ्चालनमा ल्याइएको जीवराज आश्रित संग्रहालयभित्रका हुन् ।

०५० जेठ ३ मा चितवनको दासढुंगामा जिप दुर्घटनामा परी निधन भएका आश्रितको योगदानको कदर गर्दै ०६३ मा बुटवल उपमहानगरपालिका–७, दीपनगरमा जीवराज आश्रित प्रतिष्ठान स्थापना गरिएको थियो । ओझेलमा परेका आश्रितको विचार र देनलाई स्मरणयोग्य बनाउन अहिले संग्रहालय सञ्चालनमा ल्याएको पूर्वसांसद एवं प्रतिष्ठानका संस्थापक अध्यक्ष देवेन्द्र घिमिरेले बताए ।

‘आश्रितले जीवनकालमा प्रयोग गरेका सामग्रीको संग्रहले उनको योगदानको स्मरण ताजा राख्नेछ,’ उनले भने, ‘आश्रितलाई नचिनेका व्यक्तिले संग्रहालयमार्फत चिन्नेछन् ।’ आश्रितलाई चिनाउन र बुझाउनै संग्रहालय खोलिएको उनले बताए । विद्यार्थीकालका साथी र राजनीतिक सहकर्मी आश्रितको जीवनशैली सरल र सामाजिक रहेको स्मरण गर्दै उनले देश र जनताकै लागि केही गर्ने उद्देश्य आश्रितको रहेको बताए ।

संग्रहालयमा आश्रितले भूमिगत हुँदा लेखेका महत्त्वपूर्ण दस्ताबेज र पत्र, उनका तस्बिर, उनी बस्ने कुर्सी र अध्ययनका लागि प्रयोग गर्ने टेबल, उनको झोला, श्रव्यदृश्यमा उनको जीवनी हेर्न पाइने व्यवस्था गरिएको छ । संग्रहालयमा आश्रितसँग सम्बन्धित सामग्रीसँगै मानव विकासक्रम, पर्यटकीय स्थल, नेपाली समाजका विविध जातजातिका वेशभूषा, कला संस्कृति र परम्परासँग सम्बन्धित सामग्री, पर्यटकीय स्थलसमेत सजाएर राखिएको छ ।

संग्रहालयमा रहेको १० ब्यान्डको रेडियो परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले आश्रितलाई भूमिगतकालमा उपहार दिएका थिए । यस्तै संग्रहालयमा नेपालका ग्रामीण भेगमा प्रयोग हुने ढिकी, हलो, जुवा, टुकीलगायत दर्जनौं सामग्री सजाइएको प्रतिष्ठानकी महासचिव कल्पना थापाले बताइन् ।

संस्कृति मन्त्रालयबाट प्राप्त ८० लाख रुपैयाँ बजेटमध्येबाट ६० लाख रुपैयाँ खर्च गरेर संग्रहालय निर्माण गरिएको प्रतिष्ठानका अध्यक्ष उमाकान्त बस्यालले बताए । एकपटकमा ५० जनाले अवलोकन गर्न मिल्ने संग्रहालयमा अपांग, विद्यार्थी तथा ज्येष्ठ नागरिकका लागि २५ रुपैयाँ र सर्वसाधारणका लागि ५० रुपैयाँ तोकिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘साल बाजे’ का तीन दशक

विनु तिम्सिना

विराटनगर — ‘साल बाजे’ यो नाम यतिबेला चर्चामा छ । मोरङको सुनवर्षी–६ गोविन्दपुर टुपियाखाडीका ७६ वर्षीय निलबहादुर चौहानलाई यही नामबाट चिनिन्छ । जिस्क्याउन या होच्याउन राखेको नाम होइन । यो उनले आफ्नो मेहनतको फलस्वरूप पाएको नाम हो । यो नामसँग उनको गहिरो प्रेम बसेको छ । 

यो नामका पछाडि करिब ३५ वर्ष लामो उनको मेहनत लुकेको छ । झन्डै ३५ वर्षअघि तराईमा वन फँडानी हुँदा सालका धेरै रुख काटिए । जरा पनि धमाधम निकालिए । त्यसबेला निलबहादुर चौहानलाई अब सालका सबै रुख मासिने भए भन्ने चिन्ताले सतायो ।
त्यही चिन्ताले उनलाई अभियन्ता नै बनायो । एक्लैले सालको वन हुर्काएको अहिले २३ वर्ष पुग्यो । २०७५ सालमा निजी वन लगाउनेमध्ये उनी देशमै दोस्रो भए । सालका रुखप्रतिको उनको प्रेम देखेरै उनको नाम साल बाजे रहेको हो ।

सुनवर्षी–६ टुपियाखाडीमा उनको सानो सालघारी छ । रंगेलीबाट उर्लाबारी निक्कने सडकखण्डको बक्राहा पुलबाटै देखिने सालघारी २०२० सालमा भोजपुर कुलुङ ठोटनेरीबाट तराई झरेका उनै साल बाजेको निजी वन हो । सालको बीउ उमारेर आफ्नै पालामा जंगल बनेको यो देशमै उदाहरणीय हो । हत्तपत्त बिरुवा नसर्ने, उमार्दा नउम्रिने र हुर्कन गाह्रो पर्ने सालको बिरुवा हुर्काएर वन बनाउनु चानचुने कुरो नभएको वनसम्बन्धी विज्ञहरू नै बताउँछन् ।

तर पथरी वन कार्यालयबाट बिरुवा ल्याएर उनी एक्लैले २०५२ सालमा १ सय सालका बिरुवा आफ्नो बारीमा लगाए । त्यसमध्ये एउटा मात्रै बाँचेको उनी सम्झन्छन् । ‘धान फलाउने खेतमा सालका बिरुवा रोपेपछि धेरैले त्यतिबेला मलाई ‘पागल’ पनि भने,’ विगत सम्झँदै उनले भने, ‘कसैकसैले त अब सरकारले तेरो जग्गा कब्जा गर्छ पनिभने । एक मन त ओहो भएको जग्गा सरकारले कब्जा गरे के गर्ने भनेर डर पनि पो लागेको थियो त तर फेरी पनि भावी पुस्ता सम्झिएर बिरुवा लगाएँ ।’

सुरुमा लगाएका सबै बिरुवा मरेपछि पनि उनले हरेस खाएनन् । ५३ सालमा फेरि वन कार्यालयबाटै सालको बीउ ल्याएर उनले छरे । अहिले तिनै बीउबाट उम्रिएका सालका बिरुवा बढेर जंगल बनेको छ । उनले भने, ‘भावी पुस्तालाई साल र सखुवा भनेको यो हो है भनेर चिनाउन खेत मासेर भए पनि साल हुर्काएको हुँ ।’ असार ३१ मा संघीय सरकार वन मन्त्रालयको ५० हजार राशिको पुरस्कारले उनी सम्मानित भए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्