धरान — घटना १ : गत कात्तिक २५ मा धरान–१५ बस्ने सरोज लिम्बूको हृवाट्सएपमा अपरिचित नम्बरबाट एउटा लिंक आउँछ । के–कसो रहेछ भनेर खोल्दा सिधै टेलिग्राम एपमा एलिन्ना (एएलएलआइएनएनए) नामको आईडीमा पुग्छ । उक्त आईडीबाट 'अनलाइनबाट घर बसेर थोरै लगानीमा पैसा कमाउनुहुन्छ भने लगानी गर्नुस्, लगानीको एक सय प्रतिशत पूरा भएपछि लगानीसहित थप कमिसन आउने' प्रलोभन देखाइन्छ ।

लिम्बूले काम गर्न सहमत भएपछि उक्त आईडीको मानिसले सुरुमा पाँच सय पठाउन आग्रह गर्छन्, उनले तत्काल पैसा पठाउँछन् । ई–सेवा खातामा लगानी र कमिसनसहित सात सय प्राप्त हुन्छ । उताबाट अर्को 'टास्क' खेल्ने भए दुई हजार पठाउन भनिन्छ । पुनः लिम्बूले ई–सेवा खाताबाट नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेघा बैंकको खातामा नम्बरमा पैसा पठाइदिन्छन् र अर्को टास्क पनि पूरा गरेपछि उनको खातामा २५ सय रुपैयाँ आउँछ । 

अर्को टास्क खेल्ने भए २५ हजार पठाउन भनिन्छ । पैसा राम्रै आउन थालेकाले ती व्यक्तिले पठाएको एनआईसी एसिया बैंकको खातामा पैसा पठाउँछन् । तर जवाफ आउँछ- 'टास्क कम्प्लिट भएन, फेरि ८१ हजार पठाए अगाडि पठाएको रकम र कमिसन समेत गरेर धेरै पैसा आउँछ ।' यसरी पटकपटक टास्क पूरा नभएको भनिन्छ र उनले  फेरि १ लाखसम्म पठाउँछन् । उताबाट अब त '५ पाँच लाख पठाउनुस्, सबै लगानीसहित फिर्ता आउँछ' भनेर प्रलोभन देखाइन्छ । बारम्बार टास्क पूरा नभए पछि लिम्बू दिकदार बन्छन् । आफूसँग पैसा नभएको भन्दै अहिलेसम्मको पैसा फिर्ता माग्छन् तर उनलाई 'ब्लक' गरिदिन्छ । 

त्यसपछि मात्रै उनले आफू ठगिएको थाहा पाउँछन् । यसरी उनले ५ पटकमा विभिन्न नाम गरेका बेग्लाबेग्लै मान्छेको नाममा रहेको बैंक खातामा ३ लाख ५० हजार रुपैयाँ पठाइसकेका हुन्छन् ।

घटना २ 
धरान–३ की सरु राई गएको असोज १३ मा सरोज लिम्बूजस्तै ठगिइन् । उनको हृवाट्सएपमा आएको एउटा लिंक खोल्दा टेलिग्राम एपमा एन्गिला (एएनजीईएलए) नामको आईडीमा पुगिन् । उक्त आईडीको मानिसले अनलाइनबाट घर बसेर थोरै लगानीमा पैसा कमाउनुहुन्छ भने लगानी गर्नुस्, लगानीको १ सय प्रतिशत पूरा भएपछि लगानीसहित थप ३० प्रतिशत कमिसन आउने प्रलोभन देखाउँछ । सुरुमा लगानी गर्दा ५ सयको समान अर्डर गर्न भनेपछि उनले तत्काल पैसा पठाउँछिन् । त्यसपछि आएको लिंकमा टास्क पूरा गर्नु भनिन्छ । टास्क सकाएफछि ती व्यतिले भनेजस्तै ५ सय र ३० प्रतिशत नाफा समेत पठाइन्छ । 

लोभमा परेकी सरुले काम फेरि गर्छु भनेपछि पुनः एक हजार पठाइदिन आग्रह गरिन्छ । तर यसपालि टास्क १ सय प्रतिशत पूरा नै हुँदैन । अझै लगानी गरे १ सय प्रतिशत हुने प्रलोभनमा परेकी उनी २ लाख १२ हजार ६ सय ८ रुपैयाँ पठाइसक्छिन् । तर टास्क पूरा नै हुँदैन । अझै ५० हजार मागेपछि उनी आफ्नो लगानी फिर्ता माग्छिन् । यसपछि ती मान्छे सम्पर्कविहीन हुन्छन् । 

यसरी सरुले विभिन्न नाम गरेका बेग्लाबेग्लै मान्छेको नाममा रहेको ग्लोबल आइएमी बैंकको खातामा ४१ हजार २ सय ३२ रुपैयाँ, एनएमबि बैंकमा ३० हजार ६ सय, मुक्तिनाथ बैंकमा ३८ हजार, ज्योति विकास बैंकमा १० हजार, नेपाल बैंक लिमिटेड १३ हजार ३ सय ४५ रुपैयाँ, लक्ष्मी सनराइज बैंकमा १ हजार, सिद्धार्थ बैंकमा ७७ हजार, नबिल बैंकमा ५ सय गरी जम्मा २ लाख १२ हजार ६ सय ८ रुपैयाँ ठगिन् पुग्छिन् ।

घटना ३ 
धरान–१२ का डम्बर राईले ‘एप्पल स्टोर’ नामक फेसबुक पेजमार्फत सेकेन्ड हृयान्ड आइफोन किन्न खोजे । आइफोनको मूल्य २२ हजार मात्रै भन्ने थाहा पाएपछि उनले केही नसोची मोबाइल बैंकिङमार्फत तत्काल रकम पठाए । उक्त फेसबुक प्रयोगकर्ताले ‘पैसा होल्ड भयो’ भन्दै ब्लक गरेपछि मात्रै बल्ल उनले आफू ठगिएको थाहा पाए ।

घटना ४ 
धरान-१५ का सुरेश यादवले ‘डक्स अनलाइन स्टोर’ नामक इन्स्टाग्राम पेजमार्फत पाइन्ट–सर्ट किन्न खोज्दा २४ हजार गुमाए । सुरुमा १८ सयमा अर्डर गरेका उनलाई ‘रकम होल्ड’ भयो भन्दै पटक–पटक पैसा पठाउँदा २४ हजार रुपैयाँ गुमाउन पुगे । पैसा पाएपछि अघिल्ला घटनामा झैं उनलाई पनि ब्लक गरियो ।

अनलाइनमार्फत भएका ठगीका यी केही प्रतिनिधि घटना हुन् । सामाजिक सञ्जाल तथा अनलाइन माध्यम प्रयोग गरेर सर्वसाधारणलाई झुक्याई आर्थिक ठगी गर्ने गिरोह धरानलगायत पूर्वका सहरमा सक्रिय भएको छ ।

अनलाइन ठगीका उजुरी लिएर दिनहुँजसो आउने गरेको धरान प्रहरीले जनाएको छ । ‘अनलाइन कारोबारप्रति आकर्षण बढ्दो छ । त्यससँगै ठगीको जोखिम पनि बढेको छ,’ इलाका प्रहरी कार्यालय सुनसरीका डीएसपी प्रकाश जबेगुले भने, ‘सर्वसाधारण आफै सचेत नभएसम्म ठगिने क्रम रोकिने सम्भावना छैन ।’ 

प्रहरीले अनलाइन प्रयोगमा सावधानी अपनाउन र शंकास्पद लिंक वा पेजबाट दुरी राख्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गर्दै आएको छ । प्रहरीका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि चैतसम्म अनलाइन ठगीमा परेका धरान क्षेत्रका मात्रै ८४ जनाले उजुरी दिएका छन् भने १० वटा मुद्दा दर्ता भएका छन् । ‘ठगीमा पर्ने अधिकांश पढेलेखेका युवा नै छन्,’ डीएसपी जबेगुले भने ।

अनलाइन ठगीमा संलग्नहरुले अनेक जुक्ति अपनाएर सर्वसाधारणलाई आफ्नो चंगुलमा पार्ने गरेका छन् । सामाजिक सञ्जालमा साथी बनेर पार्सल पठाइदिने बाहानामा पनि धेरै सर्वसाधारण ठगिन्छन् । धरान–१५ बस्ने प्रतिभा शाक्य यस्तै ठगीको फन्दामा परिन् । उनी अमेरिका बस्ने भिक्टोर रेन्डलसँग टिकटकमा साथी भइन् । हृवाटसएपमा पनि कुराकानी हुन थाल्यो । आफू विदेशमा भएको भन्दै ती व्यक्तिले उपहारस्वरुप पार्सल पठाइदिने भन्यो ।

अमेरिकाबाट मोबाइल फोन, घडी, ब्याग नगदलगायतका समानको तस्बिर पठाएर विश्वास दिलाए । उनी उत्साहित भइन् । नेपालको विमानस्थलबाट तपाईंको पार्सल आएकाले सरकारलाई कर तिर्न ७० हजार रुपैयाँ मोबाइल बैंकिङबाट पठाइदिन भन्दै अर्को नम्बरबाट फोन आयो । सामान पाउने खुसीमा उनी पैसा दिन हिचकिचाइनन् ।

नेपालको विमानस्थलबाट फोन आएको नम्बरमा र ह्वाट्सएपमा मोबाइल बैंकिङ गरेको स्टेटमेन्ट पठाउँछन् । तर पुनः सोही नम्बरबाट फोन गरेर तपाईंको पार्सलभित्र अमेरिकी डलर एक लाख भएकाले नेपाल सरकारलाई कर बुझाउनुपर्छ थप एक लाख ५८ हजार लाग्ने भन्दै पैसा माग्न थाल्छन् । प्रतिभाले केही नसोची पुनः ८९ हजार पठाएर बाँकी रकम भोलिपल्ट पठाउने बताउँछिन् । पार्सलको फोटो र अफिसको ठेगाना सोध्छिन् तर अचानक उनलाई  ब्लक गरेर ती मान्छे सम्पर्कविहीन बनिदिन्छन् । यसरी अपरिचित मान्छेसँग साथी बनेर पार्सल पाउने खुसीमा १ लाख ४९ हजार ठगिएको उनले बल्ल सुइँको पाउँछिन् ।

सामाजिक सञ्जाल टिकटक, हृवाट्सएप, फेसबुक, भाइबरलगायतका अनलाइन एपमा साथी बनेर विभिन्न बहाना गरी पार्सल पठाएको भन्दै ठगी गर्ने घटना व्यापक भएको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ । यस्ता घटनामा अधिकांश अधबैंसे महिला पीडित बनेको प्रहरीले जनाएको छ । सुनसरी प्रहरीमा गत वर्ष पनि अनलाइन ठगीका ६२ वटा उजुरी परेका थिए । ती मध्ये ७ वटा मिलापत्रमा टुंगिएका थिए भने ६ वटा मुद्दा दर्ता गरिएको थियो । ४९ वटा ठगीका घटना अझै फर्छ्यौट हुन बाँकी छ ।

नेपालमा इन्टरनेटसम्बन्धी दक्ष जनशक्तिको कमी र दैनिक रुपमा परिवर्तिन हुने एप्सका कारण ठगी गर्ने मानिस पत्ता लगाउनसमेत कठिन हुने गरेको छ । ‘यस्ता मुद्दामा त धेरैले उजुरी दिने झन्झट नै गर्दैनन्,’ अधिवक्ता दीपककुमार बुढाथोकीले भने, ‘जसले गर्दा पनि नेपालमा ठग्नेहरुलाई झन् प्रोत्साहन मिल्दै आएको छ ।’ सूचना प्रविधि ऐन, २०६३ को धारा ४२ मा कुनै व्यक्तिले अरूलाई झुक्याएर इन्टरनेट, वेबसाइट, इमेल, मोबाइल एप्सलगायत प्रयोग गरी नगद, सामान वा सेवा प्राप्त गरेमा ठगीको अपराध मानिने उल्लेख छ । यस्तो गरेमा तीन वर्षसम्म कैद, वा दुई लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना, वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था रहेको अधिवक्ता बुढाथोकीले जनाए ।