पछिल्लो समय नेपालमा कार्यकारी नेतृत्वका सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा सामाजिक सञ्जालको भूमिका उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूले फेसबुक, ट्वीटर, इन्स्टाग्राम, टिकटक, युट्युबलगायतका प्लेटफर्ममा व्यापक सक्रियता जनाइरहेका छन् ।
यस्ता माध्यमले जनतासँग सिधा संवाद गर्न र सूचना प्रवाहलाई छरितो बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् । तथापि, यही रफ्तारमा यसको उपयोग बढ्दै जाने हो भने नेतृत्वको गम्भीर अध्ययन, नीतिगत चिन्तन र योजना बनाउने कार्यमा नकारात्मक असर पुग्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । त्यति मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालको असन्तुलित र अत्यधिक प्रभावले कार्यकारी भूमिका साँघुरिँदै जाँदा गम्भीर परिणाम निम्तिने खतरा पनि उत्तिकै छ ।
सामाजिक सञ्जालको प्रभावकारी उपयोग र अत्यधिक प्रयोगबीच भने तादात्म्यता मिलाउनु आवश्यक छ । किनकि, नेतृत्वकर्ता सामाजिक सञ्जालमा महत्त्वपूर्ण समय खर्चेर टोटल पेज रिच (टीआरपी) जस्ता मेट्रिक्समा आधारित ‘भाइरल’ सामग्री तयार गर्नमा व्यस्त हुन थालेका छन् । त्यसले उनीहरूको कार्यकारी जिम्मेवारीमै गम्भीर असर पार्ने अवस्था देखिँदै छ । प्रधानमन्त्री वा मन्त्रीहरूले नीतिगत विषयमा सामूहिक रूपमा समन्वयात्मक पहलकदमी लिनुपर्ने बेलामा सामाजिक सञ्जालमा सतही राजनीतिक व्यंग्य, तुच्छ प्रतिक्रिया वा भावुक स्टाटसमा समय बिताएको देखिनु त्यसैको संकेत हो । यस्तो व्यवहारले गम्भीर नीति र शासन प्रक्रियालाई विस्थापित गर्ने सम्भावना रहन्छ ।
केही महिनायता प्रधानमन्त्री, मन्त्रीलगायत कार्यकारी भूमिकामा रहेका व्यक्तित्वका फेसबुक पोस्टहरूमा दीर्घकालीन नीतिगत विमर्श होइन कि राजनीतिक व्यंग्य र प्रतिक्रियाहरूले सार्वजनिक बहसलाई भावना र लोकप्रियतामा सीमित गर्दै लगेको देखिन्छ । सामाजिक सञ्जालमा सक्रियता र ‘भाइरल’ हुन खोज्ने लहरले कार्यकारी भूमिकाको गम्भीरता र विश्वसनीयता घटाउन सक्छ ।
हाम्रो नेतृत्व सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता र सक्रियतामा मात्रै सीमित नरही सामाजिक सञ्जाललाई सार्वजनिक संवादको वैकल्पिक माध्यमका रूपमा उपयोग गर्दै आफ्नो मुख्य दायित्वमै केन्द्रित हुनु जरुरी छ ।
कार्यकारी नेतृत्वले सामाजिक सञ्जालमा हुने क्रियाकलापलाई व्यवस्थित र सीमित बनाउँदै आफ्नो प्राथमिकता राष्ट्रिय हित र शासकीय सुधारलाई बनाउनै पर्छ । अतः हरेक तहको कार्यकारी नेतृत्वले आफूलाई ‘भाइरल’ बनाउने होइन कि ‘विश्वसनीय’ र ‘जिम्मेवार’ नेतृत्वकर्ता बन्ने लक्ष्य र अर्जुनदृष्टिका साथ तोकिएको जिम्मेवारी पूरा गरे मात्रै आशातीत परिणाम प्राप्त हुनेछ । होइन, जिम्मेवारी बिर्सिएर ‘भाइरल कन्टेन्ट’ को विषय मात्रै बन्दै जाने हो भने त्यसको मूल्य चुकाउन अलि गाह्रै पर्ला कि !
–टेकेन्द्र अधिकारी, विराटनगर
