गुल्मी — चैते दसैंको अवसरमा मालिका गाउँपालिका-४ र ५ को संगम सैरेपोखरामा सराय नाचिएको छ । पश्चिम नेपालमा बडा दसैंको अवसरमा नाचिने सराय नाच न्यू मालिका युवा क्लबको सक्रियतामा चैते दसैंको अवसरमा नाचिएको हो ।

बडा दसैंको टीका तथा जमरा लगाएपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म शक्तिपीठ तथा ऐतिहासिक गढी तथा किल्लाहरूमा नौमती बाजाको तालमा नाचिने सराय अहिले त्यही स्वरूपमा प्रतिस्पर्धाका रूपमा नचाइएको क्लबका अध्यक्ष लोकेश गिरीले बताए । नौमती बाजासँगै खुकुरी, तरबार, खुँडा, खङ्ग र लठ्ठी हातमा लिएर नचाउँदै घुमाउँदै एकापसमा ठोक्काउँदै गोलो घेरामा नाचिने सराय नाचले वास्ताविक बडादसैंको जस्तै अनुभूति यस दसैंले पनि दिलाइरहेको थियो ।

खासमा सराय नाचको सुरुवात विसं १८१४ मा जितगढी किल्ला बुटवलमा नुवाकोट गढी पाल्पाबाट कर्णेल उजिरसिंह थापाको नेतृत्वमा गएको नेपाली फौजले अंग्रेज सेनालाई हराएको खुसीयालीमा त्यसबेला हातहतियारसहित नाचगान गरेपछि भएको इतियासविद् बताउँछन् । साथमा बाइसे चौबिसे राज्यको एकीकरणका क्रममा जित्नेले खुसीयाली मनाउँदा ब्यापक बन्दै गएको इतियासमा भेटिन्छ ।