रुकुमको लुगुम गाउँमा १ जेठदेखि हरेक दिन साँझ भूमे नाच्ने र १ असारमा ‘भूमे देवता’ को पूजा गर्ने चलन छ, पूर्वसैनिक वीरप्रसाद घर्तीमगरले ५० लाख खर्चेर यही ठाउँमा सार्वजनिक मञ्च बनाइदिएका हुन्
रुकुम पूर्व — मध्यपहाडी लोकमार्ग भएर बागलुङतर्फबाट रुकुम पूर्व प्रवेश गरेलगत्तै पुगिन्छ लुगुम गाउँ । स्थानीय भाषामा ‘लुगुम’ भनिने यो गाउँलाई सरकारी अड्डाले भने ‘लकुम’ भनेर चिन्छ । पक्की तथा फराकिलो सडकको छेउमा रहेको गाउँको नजिकै नाचीमा पूर्वगोर्खा सैनिक वीरप्रसाद घर्ती मगरले झन्डै ५० लाख रुपैयाँ खर्चेर ठूलो मञ्च बनाइदिएका छन् ।
भूमे स्थानीय मगर समुदायको ठूलो चाड हो । १ जेठदेखि हरेक साँझ भूमे नाच्ने र १ असारमा ‘भूमे देवता’ को पूजा गरिन्छ । त्यसपछिको एक सातासम्म मनाइने यो चाडमा लुगुम गाउँको नाच्ने स्थानलाई ‘नाची’ भनिन्छ ।
यही नाचीमा घर्तीले आफ्नै खर्चमा नाच्न मिल्ने र नाच हेर्न मिल्ने मञ्च बनाइदिएका हुन् । घर्तीले बनाइदिएको मञ्चलाई ‘भूमे मञ्च’ नामकरण गरिएको छ ।
घर्तीले १७ वर्ष (२०४५ देखि २०६२ सम्म) बेलायतको गोर्खा पल्टनमा र १२ वर्ष (२०६८ देखि २०८० सम्म) बेलायती सेनामा बिताए । बेलायतमा रहँदा नै उनले पैसा पठाएर भूमे नाच्ने ठाउँलाई फराकिलो बनाउने काम सुरु गराएका थिए । ‘म बेलायतमा रहँदा त्यहाँको मिनाक थियटरको डिजाइन मन पर्यो । अनि यस्तै डिजाइनमा नाचीलाई विकास गर्ने सोच बनाएर काम सुरु गरें । पहिला १५/१६ लाखको अनुमान थियो, सोच र योजना पनि फराकिलो बन्दै गएपछि काम र बजेट दुवै बढ्यो,’ उनले भने, ‘यो मञ्चमा रेलिङसहित जम्मा १७ वटा खुड्किला छन् । खासगरी भूमे नाचिने भएकाले यसको नाम नै हामीले भूमे मञ्च राखेका छौं ।’
छेउको जारी खोलाबाट आएको पानीलाई सदुपयोग गरेर यो मञ्चको तलपट्टि सानो झरना जस्तो बनाएर कपडा धुन र नुहाउन मिल्ने धारासमेत बनाइएको छ । यसले स्थानीयलाई सहज भएको छ । काम सुरु गरेको झन्डै ३ वर्षसम्म आइपुग्दा हालसम्म करिब ९० प्रतिशत काम भएको र अब रंगरोगनको काम मात्र बाँकी छ । मञ्चको उत्तरपश्चिमतर्फ लुगुम गाउँ छ भने, उत्तर पूर्वतर्फ सिउखार पार्क रहेको छ । करिब सय वर्ष पुराना अग्ला धुपी सल्लाको सानो वन नै सिउखार पार्क हो ।
घर्तीले मञ्चबाट उक्त पार्क हुँदै मध्यपहाडी लोकमार्गसम्म जाने बाटो पनि निर्माण गरिदिएका छन् । जसले गर्दा आवतजावतमा पनि सहज भएको स्थानीय दिलचन बुढा घर्तीले बताए । ‘पहिला त यहाँ नाच्ने ठाउँ साँघुरो र सामान्य थियो । अब भने यस्तो राम्रो भयो । यहाँको यो कामले मौलिक संस्कृतिलाई संरक्षण गर्न ठूलो टेवा पुगेको छ ।’
व्यक्तिगत रूपमा यति ठूलो लगानी गरेर संरचना निर्माण गरिदिने घर्तीको परिवार भने अहिले पनि बेलायतमै बस्छ । श्रीमती र दुई छोरामध्ये जेठो छोरा बेलायती सैनिकमा भर्ती भएका छन् भने कान्छो छोरा उतै पढाइ सकेर जागिर गरिरहेको उनले बताए । घर्ती भन्छन्, ‘बेलायती सेनाबाट रिटायर्ड भएर नेपाल आएपछि उता गएकै छैन । यही कामले गर्दा पनि गाउँमै छु । अब जन्मभूमिमा रहेर गाउँठाउँको सेवा गर्दै रमाउने सोच छ, हेरौं समयले कता लैजान्छ ।’
