‘सिमेन्टको पोखरीमा पनि पानी अडिएन, त्यसपछि पोखरीमा माटो थुपारेर पानी जम्मा गरेका छौं,’ पाणिनि गाउँपालिका अध्यक्ष टेकराज न्यौपानेले भने, ‘सम्मेलनमा भरिएको पनि जसरी हुन्छ पोखरीमा अडाउने प्रयास गर्छौं । यदि पानी सुक्यो भने अन्य विकल्प खोज्छौं ।’ पाणिनि ऋषिले संस्कृत व्याकरणको रचनास्थल नजिकैको पाणिनि दहलाई थप सौन्दर्यकरण गरेर बाह्रै महिना पानी देखिने बनाइने उनको दाबी छ । 

पहाडको टाकुरामा रहेको घना जंगलबीचको ठूलो चौरको बीचमा अवस्थित दहमा जम्मा हुने पानीको स्रोत नभए पनि सुख्खा मौसममा पनि पानी सुक्दैनथ्यो । पानी सुक्दा जंगली जनावर र चराचुरुङ्गीले समेत दहकै पानी खान्थे । गाउँलेले चैरमा भैसी र गाइबाख्रा चराउँदा यहीकै पानी खुवाउँथे । ‘यो दहमा अहिलेसम्म पानी सुकेको थिएन, जब पोखरीभित्र डोजर लगाएर सिमेन्ट लगाइयो, त्यसपछि पानी सुक्यो,’ स्थानीय थम्मन विकले भने, ‘जति चर्को गर्मीको बेला पनि दहमा पानी सधैँ रहन्थ्यो । गाईबाख्रा चराउन जाँदा पशुलाई पानी खुवाउथ्यौं, चराले पानी खान्थे ।’ प्राकृतिक स्वरूप मासेर नयाँ संरचना बनाउनु गलत भएको उनको तर्क छ । 

‘पाणिनि ऋषिले तपस्या गरेको तपोभूमिको प्रमुख सुन्दर ठाउँ पाणिनि दह हो,’ वडा २ का अध्यक्ष चन्द्रकान्त पौडेलले भने, ‘तपोभूमिको संरचना निर्मा अन्त्रगत दहलाई थप व्यवस्थित र सौन्दर्यकरण गर्दा प्राकृतिक स्वरूप जस्तो कृतिम पोखरीमा पानी अडिएन । अब पुरानै बनाउन सकिँदैन, निर्माण भएको संरचनामा पानी दहमा भरिभराउ पानी राख्नु चुनौती बन्यो ।’