यस वर्ष संघीय सरकारले बजेट सीमा ढिला पठाउँदा कोशी प्रदेशमा बजेट निर्माण प्रक्रिया निर्धारित समयभन्दा १० दिनपछि मात्र प्रारम्भ भएको छ।
What you should know
विराटनगर — संघीय सरकारवाट बजेट सीमा (सिलिङ) १० दिन ढिलो प्राप्त भएपछि कोशी प्रदेशमा बल्ल वजेट निर्माण प्रक्रिया सुरु भएको छ ।
प्रदेश सरकारले चैत १५ भित्र प्रक्रिया सुरु भइसक्नु पर्ने थियो । तर, यसपाली संघीय सरकारबाट सिलिङ ढिलो गएपछि चैत तेस्रो साता बितिसक्दा बल्ल प्रक्रिया सुरु हुन लागेको छ । ‘१० दिन ढिलो गरी सिलिङ प्राप्त अब प्रक्रिया अघि बढ्छ,’ कोशी प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयका प्रवक्ता सुशील बास्तोलाले भने।
प्रदेश सरकारको बजेट निर्माण पक्रिया पुस मसान्तबाटै सुरु हुने गरेको छ । पहिलो चरणमा प्रदेश सरकारले आफ्नो अनुमानित आय–व्ययको विवरण अर्थ मन्त्रालय र वित्त आयोगमा पेश गर्छ । सँगै मध्यकालीन खर्च संरचना तयार भइसकेको हुन्छ, जसमा आगामी तीन वर्षसम्मको सम्भावित आयको प्रक्षेपण गरिएको हुन्छ । २०८२/०८३ को बजेट बनाउँदा ०८३/०८४ र ०८४/०८५ मा कति आम्दानी हुन सक्छ भन्ने अनुमान मध्यकालीन खर्च संरचनामा गरिन्छ ।
मन्त्रालयका प्रवक्ता बास्तोलाका अनुसार यो प्रारम्भिक प्रक्रिया पूरा भएपछि बजेट चक्र अघि बढ्छ । माघ महिनामा संघीय सरकारसँग समपूरक र विशेष अनुदानका लागि आयोजना प्रस्ताव माग गरिन्छ । संघीय सरकारले सूचना जारी गरेपछि आवश्यक कागजातसहित प्रस्ताव पेश गरिन्छ, जसको अन्तिम निर्णय संघीय मन्त्रिपरिषद्ले गर्छ ।
त्यसैगरी प्रदेश सरकारले पनि स्थानीय तहलाई विभिन्न शीर्षकमा अनुदान वितरण गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउँछ । फागुनमा समपूरक र समानीकरण अनुदानका लागि सूचना आह्वान गरिन्छ र स्थानीय तहहरूले प्रस्ताव दर्ता गर्छन् । यहीँ समयमा राजश्व परामर्श समितिको बैठक बसेर विभिन्न विषयगत समितिहरू गठन गरिन्छ ।
‘पर्यटन, यातायात, मालपोतलगायतका क्षेत्रबाट कति राजश्व उठाउन सकिन्छ र कुन क्षेत्रमा कर लगाउने भन्ने विषयमा यी समितिहरूले अध्ययन गर्छन्’, बास्तोला भन्छन्,‘अर्थ सचिवको अध्यक्षतामा रहेको राजश्व परामर्श समितिले समग्र कामको समन्वय गर्छ र वैसाख १५ भित्र प्रतिवेदन पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था छ ।’
उनका अनुसार चैत महिनामा भने बजेट निर्माणको महत्वपूर्ण चरण सुरु हुन्छ । यस अवधिमा स्थानीय तहलाई दिने समानीकरण अनुदान, राजश्व बाँडफाँट तथा सवारी करको हिस्साबारे निर्णय गरिन्छ । प्रदेशले उठाएको सवारी करमध्ये ६० प्रतिशत आफैं राख्छ भने बाँकी स्थानीय तहलाई बाँडफाँड गर्छ ।
बास्तोला भन्छन्,‘समानीकरण अनुदान निर्धारणका लागि स्रोत अनुमान तथा खर्च सीमा निर्धारण समितिको बैठक बस्नुपर्छ । समितिले समग्र आर्थिक अवस्था मूल्यांकन गरी कति बजेट छुट्याउन सकिन्छ भन्ने सीमा तय गर्छ । त्यसपछि मन्त्रालयले मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव लैजान्छ र स्वीकृति पाएपछि मात्र वित्त आयोगमा पठाइन्छ ।’ आयोगले स्थानीय तहलाई दिने बजेटको पनि टुंगो लगाउने उनले बताए । यो सम्पूर्ण प्रक्रिया चैत मसान्तभित्र सक्नुपर्ने प्रवक्ता बास्तोलाले बताए ।
संघीय अनुदान र आन्तरिक राजश्वको आधारमा स्रोत अनुमान तथा खर्च सीमा निर्धारण समितिले अन्तिम सीमा तय गरेर मन्त्रालयहरूलाई पठाउँछ । त्यसपछि मन्त्रालयहरूले ‘प्रदेश मन्त्रालयगत बजेट सूचना प्रणाली’ मार्फत आफ्नो बजेट प्रविष्टि गर्छन् ।
