जुम्ला — जिल्लाको पातारासी गाउँपालिका–६ घोडासैनका ३५ वर्षीय गणेश बुढा बिहानै दाना बोकेर पोखरीमा पुग्छन् । दुई वटा पोखरीमा उनले माछा पालेका छन् । उनको दैनिकी नै माछा रेखदेखमा बित्ने गरेको छ । दुइटा पोखरीमा हजारौं रेन्बो ट्राउड माछा छन् ।

लामो समय परदेशको तातो मरुभूमिमा पसिना बगाएका बुढा यतिबेला आफ्नै गाउँको शीतल हावापानीमा माछासँगै रमाइरहेका छन् । ‘अहिले माछा मेरा लागि जीविकोपार्जनको माध्यम मात्रै होइन, पहिचानसमेत दिएको छ’ उनी भन्छन् । 

जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उनी सन् २०१२ मा वैदेशिक रोजगारीका लागि साउदी अरेबिया पुगे । 

विदेश जानुअघि उनले सोचेका थिए, ‘केही वर्ष दुःख गरिन्छ, पैसा कमाइन्छ, घर बनाइन्छ र जीवन सहज हुन्छ ।’ तर वास्तविकता सपनाभन्दा निकै फरक थियो । कठोर श्रम, अपरिचित वातावरण र सीमित आम्दानीबीच बितेका दुई वर्षले उनलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाउन सकेन । बरु नेपाल फर्किंदा उनीसँग करिब चार लाख रुपैयाँ ऋण थियो ।

ऋणले फेरि उनलाई घरमा बस्न दिएन । परिवारको जिम्मेवारी र आर्थिक दबाबले सन् २०१५ मा उनी कुवेत पुग्न बाध्य भए । चार वर्षसम्म निरन्तर श्रम गरे । कमाइ भयो, ऋण पनि विस्तारै घट्दै गयो । तर एउटा प्रश्नले उनलाई बारम्बार झक्झक्याइरहृयो, ‘के जीवनभर यही गर्दै बस्ने?’

उनी गाउँ फर्किए । तर गाउँ फर्किएपछि रोजेको बाटो भने सहज थिएन । ठूलो लगानीमा हुने ट्राउड माछा गाउँमा उनका लागि कठिन थियो । तर उनले जोखिम मोले । परिवारसँग सल्लाह गरे, ‘गणेश कृषि तथा पशुपन्छी पालन उद्योग’ दर्ता गरेर घरनजिकैको खोरी चौतारामा पोखरी खन्न सुरु गरे ।

सुरुआत उत्साहपूर्ण भए पनि सफलता तत्काल आएन । सिन्धुपाल्चोकको हैगुमबाट पाँच हजार ३० वटा ट्राउटका भुरा खरिद गरेर जुम्ला ल्याउँदा बाटोमै दुई हजार दुई सयभन्दा बढी मरे । महिनौंको तयारी र लाखौंको लगानी जोखिममा पर्‍यो । त्यो क्षणमा धेरैले व्यवसाय छोड्न सल्लाह दिए । तर गणेशले भने असफलतालाई अन्तिम सत्य मानेनन् ।

उनले बाँकी रहेका केही भुरा परीक्षणका रूपमा पोखरीमा छोडे । समय बित्दै जाँदा ती सबै स्वस्थ रूपमा हुर्किन थाले । त्यही सफल परीक्षणले उनको आत्मविश्वास फर्काइदियो । त्यसपछि उनले विस्तारै पोखरी थपे, उत्पादन बढाए र आज उनी जुम्लाका सफल ट्राउट उत्पादकमध्ये एक बनेका छन् ।

अहिले उनका दुई पोखरीमा करिब ६ हजार ५ सय ट्राउट हुर्किरहेका छन् । प्रतिकिलो एक हजार आठ सय रुपैयाँमा बिक्री हुने माछाको माग उत्पादनभन्दा धेरै छ । ग्राहकहरू फार्ममै पुगेर माछा किन्छन् । रारा जाने सडकको छेउमा रहेकाले दैनिकजसो पर्यटक पनि यहाँ रोकिन्छन् । ‘कतिपय माछा किन्न आउँछन्, केही केवल हेर्न । तर अधिकांश फर्किंदा एउटै कुरा भन्छन्, जुम्लामा यस्तो पनि सम्भव रहेछ’ उनले भने ।