जुम्ला — गरिब, जेहेन्दार,दलित र अल्पसंख्यकलाई एमबीबीएसमा छात्रबृत्ति उपलब्ध गराउने नीति विपरित जुम्लाको तातोपानी गाउँपालिकाले सो शिर्षकमा छुट्याइएको रकम रकमान्तर गरेको छ । एमबीबीएसमा छात्रबृत्तिको नीतिले उत्साहित विद्यार्थीहरु बजेट रकमान्तरले निराश बनेका छन् । गाउँपालिका अध्यक्ष नन्दप्रसाद चौलागाईले एमबीबीएसमा छात्रबृत्ति दिने भनि छुट्याइएको १५ लाख रुपैयाँ रकमान्तर गरेको बताए । हिउँदे गाउँसभाले छात्रवृत्तिको १५ लाख रुपैयाँ सँगै झण्डै एक करोड रुपैयाँ अन्य शीर्षकमा रकमान्तर गरिएको उनको भनाइ छ । 

अध्यक्ष चौलागाईले भने, ‘६० लाख रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने एमबीबीएस पढाइमा अभिभावक आफैंले पनि ३५ लाख रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ । तर त्यति धेरै रकम गरिब र विपन्नले सक्ने स्थिति देखिएन । र पालिकाले दिने १५ लाख रुपैयाँले नपुग्ने भएकोले रकमान्तर गरिएको हो ।’ यो आर्थिक वर्षमा छावृत्तिका लागि १५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । गत दुई आर्थिक वर्षमा कसैले पनि दाबी नगरेपछि रकम फ्रिज भएको थियो ।

गाउँपालिकाले उक्त बजेट रकमान्तर गरे पनि त्यसकै जानकारी भने सार्वजनिक रुपमा गरिएको छैन । गाउँपालिकाको उक्त छात्रवृत्ति मागका लागि एक जना विद्यार्थी निवेदन लिएर पालिकामा पुगेका छन् । तातोपानी–४ का लक्ष्मण देवकोटाले आफूले एमबीबीएस अध्ययनका लागि छात्रवृत्ति पाउनुपर्ने माग गर्दै वडा कार्यालय र पालिकामासमेत निवेदन दिएका छन् । तर अहिलेसम्म सो निवेदनको सुनुवाइ हुन सकेको छैन । 

पहिले एमबीबीएस अध्ययनको लागि कसैले दाबी नगर्दा अन्तिमसम्म रोकेर बजेट फ्रिज गर्नुपर्ने, अहिले निवेदन पर्दापर्दै बजेट रकमान्तर गर्नुपर्ने अवस्थाले पालिकाको बजेट र नीतिमै प्रश्नचिन्ह खडा गरेको निवेदक देवकोटाले बताएका छन् । उनले एमबीबीएस अध्ययन गर्न छात्रवृत्ति शीर्षकमा विनियोजित बजेट आफूले पाउनुपर्ने जिकिर गरेका छन् । 

‘छात्रवृत्तिका लागि यो पटक बजेट छ । नीतिमा स्पष्ट समेटिएको छ । रातोकिताबमा उल्लेख छ र सुत्रमासमेत इन्ट्री भइसकेको छ,’ पालिका प्रवक्ता तथा वडा नम्बर ४ का अध्यक्ष अमरबहादुर रोकायाले भने, ‘छात्रवृत्तिको रकम भुक्तानीका लागि कुनै समस्या देखिँदैन ।’ उनले छात्रवृत्तिको लागि विनियोजित रकम रकमान्तर गर्न नमिल्ने प्रतिक्रिया दिए । ‘यदि रकमान्तर भएको छ भने त्यो मलाई थाह छैन,’ उनले थपे ।   

एमबीबीएस अध्ययनका लागि विनियोजित रकम आफूले पाउन योग्य रहेको भन्दै तातोपानी–४ का देवकोटाले यही जेठ ५ गते गाउँपालिका अध्यक्षलाई सम्बोधन गरेर स्वीकृत, निती तथा कार्यक्रम, बजेट वक्तव्य र रातो किताब बमोजिम एमबीबीएस छात्रवृत्ति कार्यक्रम विनियोजित रकम भुक्तानीका लागि भन्दै निवेदन दिएका छन् ।

उनले आफू कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा एमबीबीएस अध्ययनरत रहेको भन्दै गरिबीका कारण पठन–पाठनमा निरन्तरता दिन असहज भइरहेको समेत उल्लेख गरेका छन् । गत वैशाख २४ गते तातोपानी–४ को वडा कार्यालयले देवकोटा स्थायी बासिन्दा भएको र हाल कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा एमबीबीएस अध्ययनरत भएको भन्दै छात्रबृत्ति रकम दिँदा कुनै आपत्ति नहुने सिफारिस गरेको छ ।

प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतलाई सम्बोधन गर्दै लेखिएको पत्रमा नागरिकता नम्बर उल्लेख गर्दै उनलाई छात्रवृत्ति रकम उपलब्ध गराउँदा कुनै आपत्ति नरहेको जनाएको छ । साथै आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी निजलाई छात्रवृत्ति रकम उपलब्ध गराइदिनसमेत आग्रह गरिएको छ । तर, अहिले सम्म छात्रवृत्ति रकम दिने विषयमा गाउँपालिका मौन छ । पालिका मौन हुनुको पछाडी बजेट शीर्षक नै रकमान्तर भएको रहेछ भन्ने थाहा भएको स्थानीयले बताएका छन् । 

नीति तथा कार्यक्रमको शिक्षा तथा खेलकुद सम्बन्धि नीतिको ८ नम्बर बुँदा, बजेट वक्तव्यको दफा २४ र रातो किताबको क्रमसंख्या ६९ मा आन्तरिक स्रोतबाट छात्रवृत्तिका लागि बजेट विनियोजन भएको देखिएको छ । यसअघिका दुई वर्ष कसैले दाबी नगरेका कारण छात्रवृत्तिको रकम फ्रिज गएपनि यो पटक उपयोग गर्न लक्ष्मणले आग्रह गरेका थिए । पालिकाले पहिलो वर्षको पढाइ खर्चको लागि एक जना विद्यार्थीलाई पन्ध्र लाख रुपैयाँ छात्रवृत्ति रकम दिने निर्णयले उत्साहित विद्यार्थीहरु अहिले रकमान्तर गर्दा आक्रोशित बनेका छन् । 

तर यता गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत तीर्थबहादुर कठायतले भने हिउँदे गाउँसभाबाट रकमान्तर गरिएको जनानकारी दिए । कान्तिपुरसँगको कुराकानीका क्रममा उनले निवेदन ढिलोगरी आएकाले नदिइएको जवाफ दिए । तर आवेदन नै आहृवान नगरी कसरी दिन नमिल्ने भयो? भन्ने प्रश्नमा हिउँदे गाउँसभाले रकमान्तर गरेको बताए । हिउँदे गाउँसभाको निर्णय उपलब्ध गराउन सक्नुहुन्छ? भन्ने प्रश्नमा उनले दुई वर्षसम्म कोही पनि नआएकाले यसवर्ष रकमान्तर गरिएको र कुन मितिमा निर्णय गरियो भन्ने कुराको जानकारी गाउँपालिकामा आएर सूचना लिन जवाफ दिए । यद्दपि उनले रकम के–कारणले कुन शीर्षकमा रकमान्तर गरियो भन्ने चाहि जानकारी दिन चाहेनन् ।

विनियोजन ऐन, २०७९ को दफा ३ (३) मा रकमान्तर गर्दा जम्मा रकमको १० प्रतिशतमा नबढ्ने गरी कुनै एक वा एकभन्दा बढी अनुदान सङ्ख्याबाट अर्को एक वा एकभन्दा बढी अनुदान सङ्ख्यामा रकमान्तर गर्न सकिने व्यवस्था रहेको छ । तर छात्रवृत्तिको रकम कुन शीर्षकमा रकमान्तर गरियो र यो विनियोजन ऐन कार्यान्वयन गरिएको छ कि छैन? भन्ने प्रश्नमा गाउँपालिका अध्यक्ष चौलागाईं र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कठायत दुवैले जवाफ दिएनन् । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा भने वडा कार्यालयले विपन्न विद्यार्थी सहयोग कार्यक्रम (एमबीबीएस इन्जिनिरियङ) छात्रवृत्ति शीर्षकमा वितरण भएको रकम विद्यार्थीले पाएका थिए । 

सूचना अधिकारी ओमबहादुर चन्दले भने यस वर्षको छात्रवृत्ति रकमबारे के कस्तो भइरहेको भन्ने जानकारी आफूलाई नभएको बताए । गाउँ सभाबाट निर्णय भइसकेको कुरा नै सूचना अधिकारीलाई जानकारी नहुनु पालिकाभित्र सूचना प्रणाली चुस्त छैन भन्ने प्रश्नसमेत उब्जिएको छ । नीति तथा कार्यक्रमले स्पष्ट रुपमा बोलेको,बजेटमा परेको,रातोकिताबमा समेटिएको र सुत्रमा समेत इन्ट्री भइसकेको अवस्थामा गाउँपालिकाले गैरजिम्मेवार रुपमा बजेट नै रकमान्तर गर्नुपर्ने शिक्षा क्षेत्रमा पालिका कति जिम्मेवार छ भन्ने प्रष्ट भएको शिक्षा क्षेत्रका सरोकारवालाहरुले बताएका छन् ।