कालीकोट — मध्यराति होस् वा चिसो हिउँदको बिहान, मुगुको सोरु गाउँपालिकाका दुर्गम बस्तीमा कुनै गर्भवती महिलालाई सुत्केरी व्यथा सुरु भयो भने सबैभन्दा पहिले एउटा नाम लिन्छन्– सरिता सिस्टर । मुगुको सोरु गाउँपालिका–४ की सिनियर अनमि सरिताकुमारी शाही पिठ्युँमा झोला बोकेर, कहिले टर्चको भरमा, कहिले स्थानीयको साथमा रातैभरि हिँड्छिन् । उनको एउटै ध्येय हुन्छ– आमा र शिशुको ज्यान जोगाउने ।

भौगोलिक विकटता र यातायातको पहुँच नभएको दुर्गम बस्तीमा सुत्केरीलाई सेवा दिन त्यति सहज नभए पनि साथीहरूसँग परामर्श र समस्याको समाधान गर्दै उनी दुर्गमका जोखिम गर्भवती महिलाको ज्यान बचाउन दिन–रात नभनी खटिएकी छन् ।

विकट सीप गाउँको बर्थिङ सेन्टरमा कार्यरत उनी ६ वर्षयता गर्भवती तथा सुत्केरी आमा र शिशुको स्याहार–सुसारमा निरन्तर जुटिरहेकी छन् । हिमाली दुर्गम क्षेत्रमा भरपर्दो प्रसूति सेवाको अभावले अकालमै ज्यान गुमाउन बाध्य भएका सुत्केरी महिलालाई संस्थाको सहयोग र सरिताको सेवाले ज्यान सुरक्षित बनाएको छ । साधन–स्रोत र जनशक्ति अभावका बाबजुद पनि उनी त्यस क्षेत्रका गर्भवती महिलालाई सुरक्षित प्रसूति सेवा प्रदान गरिरहेकी छन् । जागिरको सवालभन्दा पनि आमा र बच्चाको ज्यान बचाउन गरेको कार्यप्रति त्यहाँका नागरिक उनको प्रशंसा गरेर थाक्दैनन् । 

‘सरिता मेडम हाम्री भगवान् हुन् । यहाँका गर्भवती आमा, दिदीबहिनीलाई धेरै सेवा दिएकी छन् । रात–दिनको उहाँको सेवाले हामी पीडित महिला खुसी छौं, ‘सीप गाउँकी वडासदस्य गोविन्दा विष्टले भनिन्, ‘पहिला यहाँ अकालमा सुत्केरीले ज्यान गुमाउँथे । अहिले सरिता मेडमले आमा र बच्चाको ज्यान बचाइदिएकी छन् ।’ स्वास्थ्य उपकरण र पर्याप्त जनशक्तिको अभावका बाबजुद पनि उहाँको कुशलताले गर्दा धेरै जटिल अवस्थामा पनि सफल सुत्केरी सेवा उपलब्ध भएको स्थानीय महिलाको भनाइ छ ।

सेवामा कार्यरत ६ वर्षको अवधिमा सरिताले जिमा सीप बर्थिङ सेन्टरमा ४६९ महिलालाई सुरक्षित सुत्केरी गराएकी छन् । त्यसैगरी १२०० गर्भवतीको स्वास्थ्य जाँच गरेको सरिताले बताइन् । विकट गाउँबस्तीमा पुगेर सरिताले महिलालाई प्रसूति सेवाबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा पनि योगदान दिएकी छन् । घरमा सुत्केरी हुँदा आमा र शिशुको ज्यान असुरक्षित हुन्छ, प्रसूति गृहमा जाँदा ज्यान सुरक्षित हुन्छ भनेर उनले महिलालाई जनचेतना अभिवृद्धिसमेत गराएकी छन् ।

विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रमअन्तर्गत विद्यार्थीलाई स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना तथा घरदैलो भेटघाट कार्यक्रममार्फत उनी महिलाको समस्या समाधान गर्न लागेकी छन् । पहिले त्यहाँ प्रसूति सेवा केन्द्र नहुँदा गर्भवती महिलालाई कि त घरमै असुरक्षित सुत्केरी हुनुपर्ने, कि एक दिन टाढा जिल्ला अस्पताल पुग्नुपर्ने बाध्यता थियो । ‘यहाँ प्रसूति केन्द्र बनेर सरिता मेडम आएदेखि गर्भवतीलाई धेरै राहत भयो, आमा र शिशुको ज्यान बच्यो,’ सीप गाउँकी ओमप्यारी बुमी डबल भन्छिन् ।

सरिताको प्रभावकारी सेवा प्रवाहका कारण गत कात्तिकमा संस्थाको नियमअनुसार उनलाई कालै बर्थिङ सेन्टरमा खटाइएको छ । पिठ्युँमा बच्चा बोकेर पनि उनी सुत्केरी सेवामा समर्पित छिन् । कालैमा आएदेखि उनले १० महिलालाई सुत्केरी गराइसकेकी छन् । कालै, खनाया, सिड्डी गाउँका गर्भवती महिला सुत्केरी हुन बर्थिङ सेन्टरमा आउने गरेका छन् । ‘पहिले ७५ प्रतिशतभन्दा बढी महिला घरमै सुत्केरी हुने गर्थे, अहिले सबै बर्थिङ सेन्टरमा सुत्केरी हुन आउँछन्,’ सरिता भन्छिन्, ‘गर्भ जाँच गर्न पनि महिला आउने गरेका छन् ।×’