कालीकोट — खाडाचक्र-१ मान्म बजारको छेउ राताखालमा रहेको सरस्वति गुरुकुल आधारभूत विद्यालयमा दलित र जनजाति बालबालिकाको बाहुल्यता छ।

संस्कृत विषय पढाउने उद्देश्यले ०७० बैशाखमा मान्म बजारमा महायज्ञ संचालन गरेर सोही वर्ष माघ २४ गते विद्यालय स्थापना गरिएको थियो। महायज्ञमा खााडाचक्रका ५० जनाले विभिन्न ठाउँमा जग्गादान गरे पनि काम लाग्ने खालको नभएकाले खाडाचक्र नगर विकास समितिको स्वामित्वमा रहेको खाली जमीनमा तत्कालीन जिविस र जिल्ला शिक्षा कार्यालयको सहयोगमा ६ कोठे भवन बनाइएको थियो ।

विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष जयचन्द्र अधिकारीले यहाँको भवन जीर्ण भएर चुहिन थालेपछि आवासीय रुपमा बालबालिकालाई राख्न कठिनाई भएकाले संस्कृत पढ्ने २० जना बालबालिका देवघाट पठाइएको बताए। ‘जीर्ण भौतिक संरचना र बजेट अभावले आवासीय राख्न कठिनाई भयो,’ उनले भने ‘नयाँ भवनसहितका संरचना बनाएपछि फिर्ता बोलाउने योजना छ ।’

हाल कर्णाली प्रदेश सामाजिक विकास मन्त्रालयमार्फत सामाजिक विकास कार्यालयले ३० लाख रुपैयाँमा दुई कोठे पक्की भवन निर्माण प्रक्रिया सुरु गरेको छ। 

मान्म बजारमा ज्याला मजदुरी गरेर ३ जना छोराछोरी पढाउने कमला रोक्का मगरले गरिबले पढ्ने विद्यालयमा अभावै अभाव रहेको सुनाइन् । उनका माइला छोरा राजेश कक्षा ५ मा पढ्छन् भने छोरी सरिता कक्षा २ मा पढ्छिन् ।

विद्यालयमा आवासीयरुपमा हाल विद्यार्थी नभए पनि अभिभावकसँग बस्ने विपन्न समुदायका ३७ जना बालबालिका भर्ना रहेको प्रधानाध्यापक शशि चौलागाईले बताइन् । उनकाअनुसार कक्षा १ देखि ५ सम्म १८ जनजाति, १० दलित र ९ अन्य समुदायका बालबालिका छन् ।

गुरुकुलमा ज्याला मजदुरीका क्रममा सदरमुकाम मान्ममा बस्दै आएका परिवारका बालबालिका बढी छन् । कक्षा १ देखि ५ सम्म पढाइ हुने विद्यालयमा ४ जना महिला शिक्षक छन् । प्रधानाध्यापकको मात्र अनुदान वापत वार्षिक २ लाख ६० हजार तलब आउँछ भने अन्य निजी स्रोतका शिक्षक छन् ।

संस्कृत पाठशालाको रुपमा स्थापना गरिएको भए पनि जीर्ण भौतिक संरचना, कमजोर आर्थिक अवस्थाले विद्यालय समस्यामा रहेको प्रधानाध्यापक चौलागाईले बताइन् । उनले १० वर्षअघि बनाएको भवन जीर्ण भएर एउटा भत्किएको र अर्को पनि बस्ने नमिल्ने अवस्था रहेकाले सामाजिक विकास कार्यालयबाट नयाँ दुई कोठे भवन बनेपछि केही राहात हुने सुनाइन् । 

०७० मा मान्म बजारमा एक सातासम्म संचालन भएको महायज्ञमा ५० जनाले करिब १ करोड मूल्यको जग्गा दान घोषणा गरे पनि उपयोगमा नआउने खालको भएकोले भवन बनाउन विद्यालय रहेको पुरानो भवन भत्काइएको व्यवस्थापन समिति सदस्य धर्मदत्त उपाध्यायले बताए।