क्रिएटिनिनले बताउँछ मृगौला स्वास्थ्य

मेटाबोलिज्म प्रक्रियाद्वारा खाना ऊर्जामा परिवर्तन हुने क्रममा बन्ने क्रिएटिन विघटित भएर क्रिएटिनिनमा बदलिन्छ
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी ओलीको रगतमा ‘क्रिएटिनिन’ को मात्रा बढे पछि यो शब्द यतिबेला चर्चा र चासोमा छ । ओली उपचारका लागि दुई साता भित्रै दोस्रो पटक उपचार गर्न सिंगापुर उडे । शरीरबाट निस्किने यही व्यर्थ पदार्थ अर्थात् ‘क्रिएटिनिन’ ले स्वास्थ्यस्थितिमा पार्न सक्ने प्रभाव र असरबारेमा जनचासो हृवात्तै बढेको छ ।


प्रम ओलीको स्वास्थ्य बिग्रनुको पहिलो संकेत रगतमा देखिएको क्रिएटिनिनको वृद्घिलाई मानिएको छ ।

रगतमा सामान्यभन्दा बढी मात्रामा देखिएको यही ‘क्रिएटिनिन’ ले प्रधानमन्त्रीको १२ वर्षअघि प्रत्यारोपण गरिएको मृगौलामा समस्या आउन थालेपछि थप उपचार जरुरी देखिएको हो । मेटाबोलिक पदार्थ ‘क्रिएटिन’ ले हाम्रो भोजनलाई ऊर्जामा परिवर्तन गर्न सघाउँछ र टुटेर ‘क्रिएटिनिन’ नामक व्यर्थ पदार्थमा परिवर्तित हुन्छ ।

‘अर्को भाषामा भन्ने हो भने जब मेटाबोलिज्म प्रक्रियाद्वारा खाना ऊर्जामा परिवर्तन हुन्छ तब क्रिएटिनको निर्माण हुन्छ,’ धर्मभक्त मानव अंग प्रत्यारोपण केन्द्रका निर्देशक एवं वरिष्ठ प्रत्यारोपण शल्य चिकित्सक डा. पुकारचन्द्र श्रेष्ठ भन्छन्, ‘यही क्रिएटिन विघटित भएर क्रिएटिनिनमा बदलिन्छ ।’ यो क्रिएटिनिनलाई मृगौलाले रगतबाट छानेर पिसाबको माध्यमले व्यर्थ पदार्थको रूपमा शरीर बाहिर निकाल्छ ।

‘यो प्रक्रिया तपाईंको मृगौलाले सही रूपमा काम गरिरहेको अवस्थामा सहज रूपमा जारी रहन्छ,’ धर्मभक्त मानव अंग प्रत्यारोपण केन्द्रका नेफ्रोलजिस्ट डा. सुमित आचार्य भन्छन् । तर क्रिएटिनिनकोमात्रा बढ्नु भन्नुको तात्पर्य मृगौला समस्याग्रस्तभएर यो व्यर्थ पदार्थ शरीरबाट बाहिर सहज रूपमा ननिस्कनु हो ।

मानिस सामान्यतः दुईवटा मृगौलासँगै जन्म लिए पनि मात्र एउटा मृगौलासमेत प्रभावकारी रूपमा सबै महत्त्वपूर्ण काम गर्न सक्षम हुन्छ । सामान्य रूपमा ५ देखि १० प्रतिशतसम्म मृगौला खराब भएको अवस्थामा ‘क्रिएटिनिन’ नबढने औंल्याउँदै डा.आचार्य भन्छन्, ‘करिब २५ प्रतिशतसम्म मृगौला खराब हुँदा पनि सामान्यतः क्रिएटिनिन बढ्दैन ।’ क्रिएटिनिन मृगौला खराब भइसकेपछि मात्र बढ्ने गर्छ ।

क्रिएटिनिन र युरिया मृगौलाले उत्पादन गर्ने दुइटा काम नलाग्ने व्यर्थ पदार्थ हुन् । रगतमा यसको मात्राले मृगौलाको कार्यक्षमतालाई प्रदर्शित गर्छ । रगतमा क्रिएटिनिनको सामान्य मात्रा पुरुषमा ०.६ मिलिग्राम प्रतिशतदेखि १.२ मिलिग्राम प्रतिशत हुन्छ भने महिलामा ०.६ मिलिग्राम प्रतिशतदेखि १.१ मिलिग्राम प्रतिशतसम्म हुन्छ । यस्तै युरियाको मात्रा २० देखि ४० मिलिग्राम प्रतिशत हुन्छ । दुवै मृगौला बिग्रिँदा, मृगौलाको कार्य क्षमतामा ह्रास आउँदा रगतमा क्रिएटिनिन र युरियाको मात्रा उच्च स्तरमा पुग्छ ।

विशेषज्ञका अनुसार, मृगौलाको कार्यक्षमता जाँच गर्न रगतमा युरियाको परीक्षण गर्नभन्दा क्रिएटिनिनको स्तर परीक्षण गर्दा बढी विश्वसनीय हुन्छ । भनिन्छ, ४० वर्ष पुगेपछि उमेरजन्य कारणले बर्सेनि एक प्रतिशतका दरले मृगौलाको कार्यक्षमतामा ह्रास आउँछ ।

उमेर बढ्दै गएपछि क्रिएटिनिन माथिल्लो स्तरमा जान सक्ने औंल्याउँदै डा. आचार्य भन्छन्, ‘८० वर्षे बूढापाकाहरूका लागि रगतमा क्रिएटिनिनको स्तर १.२ मिलिग्राम प्रतिशत हुनु सामान्य नै मानिन्छ ।’ हामीले बोलचालमा भन्ने ‘किड्नी फेल’ हुनुको अर्थ दुवै मृगौलाको कार्यक्षमतामा कमी आउनु हो । रगतमा क्रिएटिनिन र युरियाको मात्रामा वृद्घिले किड्नी फेल भएको संकेत गर्छ ।

चार दशक नाघेकाहरूले कम्तीमा वर्षमा एकपटक रक्तचाप परीक्षणसँगै रगतमा क्रिएटिनिनको मात्रा र सामान्य पिसाब परीक्षण गराएर मृगौलाको स्वास्थ्य स्थितिबारे जानकारी लिन सक्ने डा. श्रेष्ठ औंल्याउँछन् ।

क्रिएटिनिन देखिनुभन्दा अगावै पिसाबको सामान्य परीक्षणमा प्रोटिन र रगत देखियो भने पनि यसले मृगौलाको समस्याको संकेत गर्छ ।

यस्तो स्थितिमा तुरुन्त विशेषज्ञको सल्लाह लिएर भविष्यमा हुन सक्ने मृगौलाको जटिल समस्यामा जोगिन सकिन्छ ।
तर मृगौला फेल भएका बिरामीलाई नियमित रूपमा रगतमा क्रिएटिनिन र युरियाको मात्राको परीक्षण गराउँदै रहनुपर्छ । यो क्रोनिक (दीर्घकालीन) किड्नी फेलिअर (मृगौलाले काम नगर्नु) को पहिचान र उपचार एवं नियन्त्रणका लागि महत्त्वपूर्ण परीक्षण हो ।

यसले मृगौला कति बिग्रेको छ र उपचारले कति सुधार भएको छ भन्नेबारेसमेत जानकारी प्राप्त हुन्छ ।

मृगौला प्रत्यारोपण भएकामा क्रिएटिनिन बढ्दा
मृगौला प्रत्यारोपण गराएकामा क्रिएटिनिन बढेमा प्रत्यारोपित मृगौलामा २५ प्रतिशतदेखि ५० प्रतिशतसम्म समस्या छ भन्ने बुझ्नुपर्नेडा.आचार्य बताउँछन् ।

यो प्रत्यारोपित मृगौलाको एक्युट (तीव्र) रिजेक्सन (अस्वीकार) र क्रोनिक (दीर्घकालीन) रिजेक्सन भएमा क्रिएटिनिन बढ्छ ।

मृगौला बचाउने इम्युनोसप्रसेन्ट (प्रतिरोधक क्षमता कम गर्ने) औषधि ‘टेक्रोलिमस’ ले पनि विस्तारै मात्रा बढी भयो भने मृगौलामा नकारात्मक असर परेर क्रिएटिनिन बढ्न सक्ने डा.आचार्य औंल्याउँछन् ।

यस्तै क्रोनिक रिजेक्सन (लामो समय लगाएर विस्तारै अंगलाई शरीरले अस्वीकार गर्नु) भए पनि विस्तारै क्रिएटिनिन बढ्दै जान्छ र मृगौला खराब हुँदै गएको संकेत दिन्छ ।

रगतमा क्रिएटिनिन बढ्नुको कारण
लामो समयदेखि मृगौलाको रोग रहेका तथा तमांसपेशीमा गम्भीर चोट (रेडिमायोलिसिस) भएका विरामीको रगतमा क्रिएटिनिन बढ्ने गर्छ ।

त्यसैगरी, पालिमायोसिटिस, अत्यधिक व्यायाम गर्नेरक्तचापमा कमी, घातक संक्रमण भएका व्यक्ति, कार्बन मोनोअक्साइडको असर र गर्भावस्थामा रहेका विरामीमा पनि सामान्यतया अन्यको तुलनामा क्रिएटिनिन बढ्ने समस्या देखिन्छ ।

मृगौलाले के गर्छ ?
शरीरमा सिमी आकारको करिब उस्ताउस्तै आकारको दुइवटा अंग मृगौला हाम्रो मुठीजत्रै हुन्छ । मृगौला पेटभित्र, पछाडिको खण्डमा ढाडको हाडको दुवैतर्फ छातीको करङबाट सुरक्षित रहेको अवस्थामा हुन्छ । चिकित्सा तथ्यपत्रअनुसार दुवै मृगौलाभित्र दसौं लाख ‘नेफ्रोन’ भनिने ससानो संरचना हुन्छ जसले रगतलाई शुद्घ पार्छ । यसले फोहोर पदार्थ रअतिरिक्त पानी हटाउँछ जो पिसाबको रूपमा शरीर बाहिर निस्किन्छ ।

मृगौलाले रगतभित्र हुने शरीरमा नोक्सान पुर्‍याउने पदार्थहरूलाई बाहिर निकाल्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यति मात्र नभएर मृगौलाले हार्मोन निर्माण गर्नु, पिसाब बनाउनु, मिनरलको अवशोषण गर्नु, अम्लको सन्तुलन कायम राख्नु लगायत कामसँगै विषाक्त पदार्थहरू शरीर बाहिर फ्याँक्ने कामसमेत गर्छ ।

मुटुद्वारा पम्प गरिएको रगतको करिब २० प्रतिशत जति मृगौलामा गएर त्यहाँबाट प्रशोधित भएर पुनः मुटुमा फर्किन्छ । अर्थात् मुटुबाट प्रत्येक मिनेट निस्किने रगतको पाँचौं भागमा मृगौलामा जान्छ । मृगौलाले शरीरमा नुन पानीको सन्तुलनसमेत कायम राख्छ ।

मृगौला स्वस्थ राख्न
अमेरिकास्थित नेसनल इन्स्टिच्युट अफ डाइबिटिज एन्ड डाइजेस्टिभ एन्ड किड्नी डिजिज (एनआईडीडीके) का अनुसार मृगौलालाई स्वस्थ राख्न आफ्नो रक्तचापलाई तपाईंको चिकित्सकले भनेअनुसार नियन्त्रणमा राख्ने गर्नुपर्छ ।

धेरैजसो व्यक्तिका लागि रक्तचापको लक्ष्य १४०/९० एमएमएचजीभन्दा कम हुनुपर्छ । यसले मृगौला फेल हुने क्रमबाट जोगाउँछ वा मत्थर पार्छ । मधुमेह भएकाहरूले आफ्नो रगतमा भएको ग्लुकोजको स्तर नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । यस्तै कोलेस्ट्रोलको स्तरसमेत सन्तुलित राख्नुपर्छ ।

केही रक्तचापको औषधिले मृगौलालाई जोगाउने गरेकाले चिकित्सकले भनेअनुसारको औषधि सेवन गर्नुपर्छ । नुन कम खानुपर्छ । दिनहुँ २३ सय मिलिग्रामभन्दा कम नुन उपयोग गर्नुपर्छ । खानपानअन्तर्गत मुटुका लागि स्वस्थकर मानिएका खाद्यपदार्थ रोज्नुपर्छ । ताजा फलफूल/सागसब्जी, अनाज र कम बोसो, चिल्लो भएको दुग्ध उत्पादन सेवन गर्नुपर्छ ।

दिनहुँ थप शारीरिक रूपले सक्रिय हुनुका साथै मदिरा सेवनलाई सीमित गर्नुपर्छ । बढी तौल भएजीउ घटाउनुपर्छ । धूमपानको अम्मली भएकाहरूलेयो बानी छोड्नुपर्छ । धूमपानले मृगौला क्षति झन्बढी हुन्छ ।

लक्षण
  • सामान्यतः अनुहार सुन्निनु
  • आँखा सुन्निनु
  • वान्ता हुनु
  • कमजोरी लाग्नु
  • छिट्टै थाक्नु
  • शरीरमा रगतको कमी
  • कम उमेरमा उच्च वा अनियन्त्रित रक्तचाप हुनु
  • कम्मरको तल्लो खण्डमा दुख्नु
  • पिसाब धमिलो हुनु वा रातो हुन

रोग लागेपछि
  • पिसाबमा कमी
  • थकाइ
  • वाक्वाकी
  • खुट्टा सुन्निनु
  • अनिद्रा
  • भोक कम लाग्नु
  • बिनाकारण जीउ चिलाउने
  • आाखा समस्या
  • सास फेर्न समस्या

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०८:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ख्याक, राजनीति र क्रान्ति

अभि सुवेदी

नेपालमा अहिले इतिहासको व्याख्या गर्ने र बोध गर्ने अनौठो तरिका निस्केको छ । यहाँ इतिहासको अध्ययन विषयमा खासै गतिला बहस हुँदैनन् । विषयका विद्वानहरूले लेखेका प्रकाशित कैयौं किताब हेरेर भन्नैपर्छ, ती कतिपय राम्रा छन् ।

तर जुनबेला इतिहास चक्रवातजस्तो भएर वर्तमानका दरबाजा हल्लाउन थाल्यो, नेपालमा त्यो इतिहासको व्याख्या गर्ने कर्म गर्ने जिम्मा पाएकाहरू, इतिहास विश्लेषकहरू अगाडि देखिएनन् । उनीहरूले इतिहासलाई अत्यन्तै भावुकतावश व्याख्या गरे । त्यो मूलतः राजनीतिक बहुल विचारका संस्कृतिले प्रभावित नभएर केही प्रमुख दलका इतिहास र व्यक्तिका ‘न्यारेटिभ’हरू लिएर व्याख्या गरियो ।

राजनीतिमा धेरै कालसम्म दलहरू बनाम नारायणहिटी वा राजा भनेर व्याख्या गरियो । राजा वा राजदरबार नभनेर ‘माथि’ भन्ने लक्षणा वा भाषाशास्त्रमा भनिने ‘मेटोनिमी’को प्रयोगद्वारा व्याख्या गरियो । शक्तिको केन्द्र थियो, त्यो ‘माथि’ । त्यसबाट नै बोलीचालीमा प्रयोग हुने मूल भाष्य र भाषिका निस्के । त्यो ‘माथि’ भनिने यस्तो लक्षणा भयो कि त्यसको व्याख्या गर्नेभन्दा त्यसलाई रहस्यमय बनाउँदा बढी तरङ्ग जन्मिने बुझाइ निस्के ।

यसो आँखाको इसारा गरेर नारायणहिटीतिर संकेत गर्दै ‘माथि’ भन्ने मनुवाहरूका रोमकुपहरूमा संवेदना दौडिएको अनुमान गर्न सकिन्थ्यो । राजनीतिक दलहरूले आफ्ना ठूला दर्शन, सामाजिक सिद्धान्तहरूलाई अघि सारे पनि आखिर त्यो ‘माथि’लाई छाडेनन् । केही गडबडी भए भने ‘माथि’ सक्रिय छ, यसमा ‘माथि’को हात छ भन्ने भाषिका भरमार प्रयोग हुन्थे ।

व्यापारी र विदेशतिर धन, स्वर्ण अनि अवैध कारबारमा ‘माथि’को हात छ भन्ने भाषिकाहरू जताततै सुनिन्थ्यो । राजाको व्यक्तित्व र ‘मुड’ विषयमा अनेकौं अनुमान लगाइन्थे । हुँदाहुँदा माओवादी युद्धका बेला प्रचण्ड भनेकै राजा वीरेन्द्र हुन् भन्नेसम्मका भाषिकाहरू जन्मे । राजदरबार भनेको राजाका भाइभारदार र बडा कर्मचारी अनि एकाध सैनिक अधिकृतहरूको संयुक्त नाम हो भन्नेतिर कसैको ध्यान थिएन ।

त्यो माथिको वृत्त परिवेशभित्र खेल्न कुशल राजा महेन्द्रले त्यो बेलाका राजनीतिक दलका वीर–वीर नेताहरूलाई पनि पञ्चायतमा ल्याएको कुरा सबैलाई थाहा छ । त्यो बेलाको निकै शक्तिशाली मानिएको कमिनिष्ट पार्टीका केशरजंग रायमाझीदेखि शैलेन्द्रकुमार उपाध्याय र त्यही तहका अनेकौं कमिनिष्ट नेताहरू, कांग्रेसका परशुनारायण चौधरी लगायत महेन्द्रको पञ्चायत दर्शनका व्याख्याता मात्र भएनन्, शासन गर्नेसम्मका काममा ती सामेल भए ।

मलाई आश्चर्य लाग्ने एकाध अरु कुरा छन् । ‘विस्तृत शान्ति सम्झौता, २०६३’ पछिको नेपाली राजनीतिमा युगान्तकारी परिवर्तन आए । अनि १५ जेठ २०६५ को दिन राजतन्त्र समाप्त भयो । नेपालको संविधान २०७२ पनि लागू भयो । यी परिवर्तन अभूतपूर्व हुन् ।

यस्तो स्थितिमा पनि पहिलेका र अहिलेका कमिनिष्टहरू बीचमा भएका छलफलमा मैले केशरजंग रायमाझीको नजिक र पुष्पलालको नजिक भएका हामी कमिनिष्ट भन्ने नेताहरूका भाषण सुनेँ । राजाको नजिक रहेका रायमाझी पन्थी प्रचण्डहरू अनि पुष्पलालको नजिक रहेका हामी बाबुराम भट्टराई समूह भनेर हाम्री एक मित्र र विद्वान नेतृले आदित्य अधिकारीले लेखेको बुलेटबाट ब्यालेटमा परिवर्तन शीर्षक किताबको २०७१ को हिउँदमा भएको एक विमोचनमा भनेपछि चिन्तनशील भएँ । मलाई लाग्यो, नेपालका राजाहरू जाक डेरिडाले भनेजस्तो नेपाली राजनीतिमा भूत वा अमूक ख्याकको रूपमा जीवित रहनु अनौठो छ ।

कमिनिष्ट र कांग्रेसका नेताहरूले निकालेका भूतपूर्व राजा ज्ञानेन्द्र फेरि सक्रिय हुँदैछन् र एउटा अमूक समूह यसमा शक्ति हत्याउन लागिपरेको छ भन्ने भाषिकाहरू सुनिँदै आएका छन् । त्यसमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली समेतले पनि संसदमा यो कुरा भने । त्यति मात्र होइन, यस विषयमा उनले सर्वदलीय बैठक बोलाएर यस विषयमा सबै दलका नेताहरूलाई सचेत गराए । यसको अन्तर्यमा के छ भन्न सकिँंदैन ।

म न त भुपु राजा ज्ञानेन्द्रको समर्थक हुँ, न तिनले फेरि अहिलेको व्यवस्थालाई हल्लाएर उत्पात मच्चाएर वा सुटुक्क शक्ति हात पार्नेछन् भन्नेमा विश्वास गर्छु । ती कसको माध्यमबाट आँधी भएर आउँदैछन् त ? के राप्रपा त्यस्तो चुनामी हुने सम्भावना बढेको उनीहरूले देखेका छन् त ? भनिदिनुपर्‍यो, यत्रो उथल–पुथलको सम्भावना । म त यस कुरालाई वृथा काल्पनिकी र राजनेताहरूले गर्ने, नाम जुराउने हो भने, ‘समय नष्ट विलासिका’ भन्छु ।

यति धेरै क्रान्ति र परिवर्तनको इतिहास छ, यति धेरै मानिस प्रजातन्त्रको निम्ति बलिदान भइसकेका छन्, अब यो व्यवस्था बाहेक अरु कुनै पनि व्यवस्था आए तिनै जनताले प्रतिवाद गर्छन् । स्वतन्त्र मिडिया छ, बलियो छ, त्यसले प्रतिवाद गर्छ । त्यही कारणले मिडियाको महत्त्व मान्नुपर्ने हो ।

भूपू राजा ज्ञानेन्द्रले के गर्दैछन्, त्यो एउटा रहस्य कसरी भयो, आजको मुक्त नेपालमा ? आजका सचेत मिडिया, हामी सबैलाई केही पनि थाहा नहुने यो कस्तो खेल हुँदैछ त ? दलहरूको नेतृत्व वर्गभित्रको यो काल्पनिकीको स्रोत के हो ? केही अनुमान गर्न सकिन्छ । लाग्छ, कमिनिष्ट पार्टी र कांग्रेस पार्टी आफ्नो दलको, आफ्नै घरको स्थिति वा कुन नेता माथि र कुन नेता तल भन्ने ‘अर्डर’ मिलाउन नसकेर, कुनै ‘बुगी’को कल्पना गर्दै ध्यान उतातिर मोड्न चाहन्छन् । अर्कोतिर कश्मीरमा भारतले धारा ३७० खारेज गरेर उठ्ने तरङ्गले अहिले नै यहाँ केही उथल–पुथल ल्याउने र राजनीतिक चिन्तन र नीतिमा असर पार्ने छैन भन्ने सबैलाई थाहा छ ।

मलाई यस्तो पनि लाग्छ, पहिलेको ‘माथि’ भन्ने ख्याकले अहिले पनि सत्तामा बस्ने शक्ति र राजनीतिक चिन्तालाई छाडेको छैन । राजतन्त्र गइसके पनि त्यसको ख्याक वा भूत उजागर गरेर ल्याउने इतिहासभित्रको अवचेतनले अहिले पनि काम गर्दैछ, सायद । इतिहासमा यो प्रेत सिद्धान्तबाट इतिहास व्याख्या गर्नेमा मैले धेरै पढेका र केही पढाएका पनि एक दार्शनिक छन् ।

तिनको नाम हो, फ्रान्सेली जाक डेरिडा (१९३०–२००४) । तिनले लेखेका धेरै दर्शन र साहित्य समीक्षामा मलाई हल्लाएको विषय भनेको मार्क्सका भूतहरू अथवा ‘स्पेक्टरस् अफ मार्क्स’ (१९९४) हो । डेरिडाले यो पछि किताबको रूप लिएको बहस सोभियत संघको १९८९ तिर अन्त्य भएपछि अनि पूर्वी युरोपका कमिनिष्ट देशहरू भकाभक स्वतन्त्र हुँदै गरेको अवस्थाले जन्माएका थिए ।

के मार्क्सको मृत्यु नै भइसक्यो त ? के अब फ्रान्सिस फुकुयामाले इतिहासको अन्त्यमा भनेजस्तै त्यो अवस्थाको इतिहास सकियो त ? सोझै भन्दा मार्क्स मरेकै हुन् त ? भन्नेजस्ता विषयमाथि डेरिडाले यो पुनरावृत्ति हुने प्रेत सिद्धान्तको प्रयोग गरे । अनि भने, मार्क्सलाई अनेकौं अवतारमा आउने र प्रभाव पार्ने भूत वा ‘स्पिरिट’को रूपमा हेर्नुपर्छ । उनले भने, फुकुयामाले भनेको समयभन्दा अघि नै सन् पचासतिरै कमिनिष्ट ह्रासोन्मुख हुँदै गएको थियो । यसमा उनले पूर्वी युरोप र प्रागमा रूसी ट्याङ्कहरू कुदेको उदाहरण दिएका छन् ।

डेरिडाले भने, यस्तो इतिहासको ख्याकको कुनै स्थिर पहिचान हुँदैन । तर यसले अगोचर नै सही, तर्साइरहन्छ । यो अस्पृश्य छ, विदेह छ । तर यसमाथि अरुको देहको पनि कल्पना गरिन्छ । त्यो आउँछ, तर अरु कसैको रूपमा पनि आउँछ । उनी भन्छन्, त्यो को हो भनेर हामी त्यसको पहिचान वा व्यक्तित्व वा चेतना इत्यादिलाई खुट्याउन हतार गर्दैनौं (पृष्ठ १३) । राणातन्त्र होस् या राजतन्त्र होस् या सामन्ती तन्त्र होस्, त्यसको ख्याकको पहिचान गर्न नसक्नु कमजोरी हो ।

त्यो कमजोरीले गर्दा हामी तिनका प्रेतहरूका, तिनका ख्याकहरूका कल्पना गर्न थाल्छौं । अहिले त्यो कालिक चेतबाट वा हिजोको ख्याकबाट हामी मुक्त भएका छैनौं कि त ? ‘शमी’ साहित्यिक पत्रिकाको प्रवेशाङ्कको आत्मस्वीकृत मूलक निबन्धमा पूर्व माओवादी नेता सांसद दीनानाथ शर्माले लेखेका यी हरप वाचाल छन्, ‘युग फेरियो, आदत फेरिएन । सामन्त ढल्यो, कुशासन ढलेन । नयाँ कानुन बन्यो, संस्कार बदलिएन । चालक फेरियो, थोत्रो गाडी फेरिएन’ (४०) । त्यसैले राजनेताहरू जसमा मित्रहरू र विद्यार्थीहरू पनि छन्, मेरो भनाइ के छ भने समस्याको निराकरण गर्न रहस्यवादी नहुनुहोस् ।

यथार्थ के छ, त्यो भन्नोस् । देश निकै अप्ठ्यारोमा पुगिसक्यो, त्यसलाई बचाउनुहोस् । स्वतन्त्र चेतनाका सम्वाहक संस्था विश्वविद्यालयहरूलाई बर्बाद नगर्नोस् । बर्बाद गर्नु भनेको ख्याकबाट मुक्त हुनसक्ने चेतना गुमाउन सहज बनाउनु हो ।

विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, पुष्पलाल, मनमोहन अधिकारीसँग त्यो चेतना थियो । पढेका छौं, सम्झेका छौं । विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले अदालतमा दिएको बयानमा भनेको यो कुरा मनन गर्ने काम अमूक दललाई जिम्मा नलगाउनुहोस् ।

बीपी इतिहासको ख्याकबाट यो कारणले मुक्त व्यक्ति थिए । उनले भने, ‘समाजको कुपमण्डुकता, अन्धविश्वास, बौद्धिक दासता, रुढीवाद, सामन्ती मनोवृत्ति, दरिद्रता र त्यसबाट उत्पन्न हुने तमाम अवाञ्छनीय दुर्गुणहरूको अन्त्य हुनुपर्छ... । राजनीतिक क्रान्तिले यही समग्र सामयिक क्रान्तिका लागि उपयुक्त पृष्ठभ्मृि तयार पार्छ । म यस प्रकारको विचार र सिद्धान्तलाई मान्ने भएकोले पनि आफूलाई क्रान्तिवादी भन्छु ।’

मेरो विश्वास छ, सबैले ‘सच्चा क्रान्तिकारी’ भएर काम गर्नुहुनेछ ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०८:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्