बिहीबार आली ताछ्ने/लगाउने, पानी पुर्‍याउन कुलो मर्मतको काममा तल्लीन कुमाल चैते धान रोपाइँका लागि ट्रयाक्टरको खोजीमा थिए  । ‘गोरु लगाउन छाडेको ५/७ वर्ष भइसक्यो, ट्र्याक्टर लगाएर रोपाइँ गर्दा छिटो पनि सजिलो पनि हुन्छ,’ उनले भने, ‘रोपाहार त अर्मपर्मबाटै चलाउँछौं ।’

लामगरा फाँटमा तीन खेती हुन्छ । एक साताअघि आलु भित्र्याएर यस क्षेत्रका किसान रोपाइँमा जुटेका हुन् । ‘यस वर्ष कुलोमा पानी पनि चल्यो, बेलैमा रोपाइँ भएको छ,’ कुमालले भने, ‘अब दुईचार जनाको मात्र बाँकी होला, नत्र अरुले रोपाइँ सकिसके ।’ असारमा चैते धान काटेर बर्खे धान रोप्ने गरिन्छ ।

बिउ काढ्न र रोप्नका लागि गाउँका स्थानीयले अर्मपर्म गरेको स्थानीय सुमित्रा कुमालले बताइन् । ‘रोपाइँ पनि सबैको एकैदिन भएको छैन, दिनैपिच्छे रोपाइँ हुँदा आज एउटाकोमा गयो, भोलि अर्कोकोमा गयो गरेर रोपाइँ गर्‍यौं,’ उनले भनिन् । केही किसानले भने ज्यालादारीमा पनि खेताला हालेका छन् ।

जिल्लामा ७ सय २५ हेक्टर क्षेत्रफलमा चैते धान खेती हुँदै आएको छ । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष चैते धानको उत्पादन बढ्ने कृषि ज्ञान केन्द्र गोरखाको अनुमान छ । यो वर्ष चैते धान प्रवर्द्धन कार्यक्रम पनि गरिएको केन्द्रका प्रमुख प्रकाश बस्ताकोटीले बताए । ‘चैते धान सबै खेतमा हुँदैन, खोला छेउको फाँटमा चैते धान हुन्छ,’ उनले भने, ‘चैते धान प्रवर्द्धन कार्यक्रम अन्तर्गत किसानलाई उन्नत बिउ अनुदानमा उपलब्ध गराएका छौं ।’ परम्परागत धानको बिउ न्दा यो वर्ष उन्नत जातको चैते–५ किसानलाई अनुदानमा उपलब्ध गराइएको उनले बताए ।

उत्पादनमा सुधार ल्याउन समूह सहकारीमार्फत केन्द्रले बिउ उपलब्ध गराएको हो । चैते धान खेती हुनेमध्ये करिब ३० प्रतिशत क्षेत्रफलमा रोपाइँ सकिएको केन्द्रले जनाएको छ । दरौदी, भुसुन्डे, खारखोला, शेरा, चेपे लगायतका फाँटमा चैते धान खेती हुँदै आएको छ ।