हेटौंडा — दक्षिण एसियाकै पहिलो चुरियामाई सुरुङमार्गको एक वर्षमा ५ हजार भन्दा बढीले अवलोकन गरेका छन् ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१५ मा रहेको उक्त सुरुङ अवलोकन गर्न आउनेको संख्या एक वर्षमा ५ हजार ४० जना रहेको छ ।

सुरुङमार्ग अवलोकनका लागि धेरैजसो विद्यार्थी आउने गरेको सुरुङमार्गको व्यवस्थापन र सुरक्षामा खटिएका उपमहानगरपालिका नगर प्रहरी प्रमुख नेत्रप्रसाद ढकालले जानकारी दिए । शुक्रबार, शनिबार र सार्वजनिक बिदाका दिन विद्यार्थी तथा सर्वसाधारण अवलोकन गर्न आउँछन् । 

लामो समयसम्म जीर्ण रहेको सुरुङमार्ग पुनःनिर्माणपछि पर्यटकका लागि खुला गरिएको हो । चार करोड ५७ लाख रुपैयाँमा प्रदेश यातायात पूर्वाधार निर्देशनालयले सुरुङको पुनःनिर्माण गरी व्यवस्थापनका लागि हेटौंडा उपमहानगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरेको थियो । सुरुङमार्ग २०८१ पुस ८ गते उदघाटन गरेर सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको थियो ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका राजस्व शाखा प्रमुख मनोजकुमार सुवेदीले एक वर्षमा सुरुङ अवलोकन गर्न आउनेहरुवाट एक लाख ६५ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन गरिएको बताए । चालु आवको साउनदेखि मंसिरसम्म २ हजार ३३ जना आन्तरिक एव बाह्य पर्यटकले सुरुङ अवलोकन गरेका छन् ।

सुरुङमार्ग अवलोकनका लागि नेपाली नागरिकलाई प्रतिव्यक्ति ५० रुपैयाँ, विदेशीलाई प्रतिव्यक्ति १ सय रुपैयाँ, विद्यार्थीलाई प्रतिव्यक्ति २० रुपैयाँ प्रवेश शुल्क निर्धारण गरिएको छ । तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरको पालामा सन् १९१७ मा उक्त सुरुङ निर्माण गरिएको थियो । मुलुककै ऐतिहासिक सुरुङको बीच भाग भासिएर अत्यन्त जोखिम अवस्थामा रहेको थियो ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१५ स्थित चुरियामाई मन्दिरसँगै उक्त सुरुङ मार्ग अवस्थित छ । करिब २२५ मिटर लामो सुरुङ मार्गलाई प्रदेश सरकारले उच्च प्राथमिकतामा राखेर जीर्णोद्धार कार्य गरेको हो । २०७९ साल वैशाख १९ गतेसम्म १९८ मिटर लम्बाइको सुरुङ मार्ग पुनः निर्माण गर्ने भनिए पनि विविध कारणले निर्धारित समयभन्दा एक वर्षपछि मात्र सुरुङ मार्गको काम सम्पन्न गरिएको थियो । सुरुङको चौडाई साढे २ मिटर र उचाई ३ फिट हुने गरी पहिलेकै स्वरुपमा पुनः निर्माण गरिएको छ ।

नेपालका प्रथम ग्राजुएट इन्जिनियर डिल्लीजंग थापाको नेतृत्वमा निर्माण भएको ‘चुरियामाई सुरुङ’ मार्गको जीर्णोद्धार सम्पन्न गरी यातायात पूर्वाधार निर्देशनालय हेटौंडा उपमहानगरपालिकालाई एक वर्षअघि हस्तान्तरण गरेको थियो । सुरुङ मार्गभित्र विद्युतीय लाइट जडान गरिएको छ । सूरुङ मार्गमा सर्वसाधारणहरुलाई खुला गरे पनि कुनै पनि सवारी साधनहरु प्रवेश निषेध गरिएको छ । एक सय ८ वर्षअघि निर्माण गरिएको उक्त सुरुङको छेउमै सुरुङका डिजाईनर इन्जिनियर थापाको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले अर्धकदको सालिक निर्माण गरेको छ ।

इन्जिनियर थापाले अमलेखगन्जदेखि भीमफेदीसम्म सडकको पनि डिजाइन गरेका थिए । अमलेखगन्ज र भीमफेदी सडकबीचमा पर्ने चुरिया सुरुङ खन्नुपर्ने वा बक्स कटिङ गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । बक्स कटिङ गर्न उपकरणहरु नभएकाले मानिसद्वारा सुरुङ खनिएको थियो । 

चन्द्रशमशेर राणाको आदेशमा सुरुङमार्ग बनाउन नेपाली सेनाको प्रयोग गरिएको थियो । थापा नेपाली सेनाकै इन्जिनियर थिए । चुरियामाई मन्दिर पनि इन्जिनियर थापाले नै बनाएका हुन् । सपनामा उनले त्यसै स्थानमा देवी देखेको र पूजाआज गरेरमात्र सूरुङ खन्नु भनेकाले विधिपूर्वक पुजा गरेर सुरुङ खन्ने काम गर्नुको साथै मन्दिर पनि बनाएको बताइन्छ । सुरुङ मार्ग तत्कालीन प्रविधिसँगै माटो, इँटा, चुना र सुर्की प्रयोग गरी निर्माण गरिएको थियो । 

७०० मिटर लम्बाई, ९ फिट चौडाई र १० फिट उचाई रहेको उक्त सुरुङ मार्गको मालवाहक सवारी ‘लहरी’ छिर्ने आकारमा निर्माण गरिएको थियो । एक दशकभन्दा बढी उक्त सुरुङ मार्ग हुँदै साना हलुका सवारी साधनहरू आवतजावत गरे । पथलैया–हेटौडा सडक निर्माण भएपछि यो सुरुङ सञ्चालनमा आउन छाड्यो ।

सुरुङ मार्गका दुवैतर्फको प्रवेशद्वार खुला रहे पनि सुरुङको बीच भाग धसिएपछि अवरुद्ध रहेको थियो । सुरुङको बीचमा करिब ४० मिटर धसिएको थियो । उक्त भागको मर्मत सम्भार पश्चात अहिले सुरुङबाट वारपार गर्न सकिने भएको छ ।