सिन्धुपाल्चोक — नेपाल–चीन सीमामा अवस्थित तातोपानी–खासा नाका वर्षौंदेखि देशकै प्रमुख व्यापारिक केन्द्रका रूपमा परिचित छ । भूकम्पअगाडि व्यापार, पर्यटन र आवागमन सहज रूपमा चल्थ्यो ।

तर, २०७२ को भूकम्प र पछिल्लो कोरोना महामारीपछि व्यापार क्रमशः सामान्यतर्फ फर्किए पनि निर्यात र मानिसको आवतजावत अझै लगभग ठप्प छ । हाल सीमा छुट्याउने मितेरी पुल नजिकै रहेका करिब दुई दर्जन साना पसलमा पुगेपछि मात्रै सीमावासीले घरायसी सामग्री किन्न पाउँछन् । 

सिन्धुपाल्चोकका स्थानीयलाई घरायसी खरिद प्रयोजनका लागि मात्र चिनियाँ क्षेत्रमा छिर्न अनुमति छ । भूकम्पपछि खासा बजारले पनि ठूलो क्षति व्यहोरेको थियो । तिब्बतको न्यालम जिल्लाअन्तर्गत पर्ने पूर्व–खासा (जाङ्मु पोर्ट) अहिले मिनी सहरको मोडेलमा पुनर्निर्माण हुँदैछ । 

निजी तथा सरकारी भवन भत्काउनेदेखि सडक विस्तारसम्मका काम तीव्र गतिमा अगाडि बढिरहेका छन् । भोटेकोशी चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष फुनु शेर्पाका अनुसार नयाँ जाङ्मु सहरमा सडक तीन मिटरले फराकिलो पार्ने, निजी तथा सरकारी संरचनाहरू छुट्टाछुट्टै स्थानमा निर्माण गर्ने र मालबाहक कन्टेनर तथा भ्यानलाई मुख्य सहरमा प्रवेश नदिन रणनीति बनाइएको छ । 

पहिलाको खासा भन्सारभन्दा मुनिबाट रमिते बजारको तल्लो क्षेत्रमा दुई सय ७० मिटर लामो जाङ्मु पुल बन्दै छ । ‘आहिलेसम्म अनुमानित २० देखि ३० प्रतिशत काम सकिएको छ, काम सुरु गरेको डेढ वर्ष भयो, पुरानै पार्किङ क्षेत्र हुँदै सहरको तलतिर छुट्टै मालबाहक सडक निर्माण भइरहेको छ,’ उनले भने ।

जाङ्मु पुल, नयाँ सडक र व्यापारिक पूर्वाधार तयार गर्न कम्तीमा तीन वर्ष लाग्ने अनुमान छ । यस कारण नेपाली ट्रक–कन्टेनर तत्काल खासा पुग्न नसक्ने स्थिति कायम भएको शेर्पाको भनाइ छ ।

यसैबीच, स्थानीय बासिन्दा र सरकारी कार्यालयहरू न्यालम इलाकाभेगमा सारिएका छन् ।

ट्रान्सपोर्ट कम्पनीहरू भने सीमित रूपमा संञ्चालन भइरहेको नेपाल हिमालय सिमापार वाणिज्य संघका सदस्य व्यवसायी बसन्त नेपालले बताए । ‘चिनले न्युन कन्टेनर छाड्दा नाकाबन्दीकोजस्तै अवस्था छ,२०/२५ कन्टेनर अझै ल्हासातिर रोकिएका छन्, उता खासा पुनर्निर्माणकै चरणमा छ,’ उनले भने ।

खासा खुल्ने आसमा व्यवसायी

चीनको खासा बजार पुग्न नपाउँदा ढुवानी लागत बढ्नु र उपभोक्तामार्फत् बजार मूल्य प्रभावित हुने भएकाले नेपालका व्यापारी संघ–संस्थाले नाका खासासम्म सहज खोलिदिन आग्रह गर्दै आएका छन् ।