चितवन — क्यान्सर भएका बालबालिकाले कोरेका अनेक चित्रको निर्णायक समूहले मूल्यांकन गरेर विजेता घोषणा गरे । पुरस्कार पाउँदा बालबालिका निकै रमाए । विश्वभर बाल क्यान्सरविरुद्धको दिवसका रुपमा मनाइने फेब्रुअरी १५ का अवसरमा शनिबार भरतपुरमा रहेको वीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालले उपचारमा रहेका बालबालिका बीच चित्रकाला प्रतियोगिता गराएको हो ।

अस्पतालमा उपचारत कक्षा ९ पढ्दै गरेकी एक बालिकाले कोरेको चित्र प्रथम त भयो नै । चित्रबाहेक पनि उनले आफ्नो उपचारमा प्रयोग भएका औषधिको बोतलका बिर्कोबाट रंगिन पुतली तयार गरिन् । उपचारमा आएपछि आफूलाई राम्रो हुँदै गएको र औषधिका साथै आत्मबलले आफू निको हुने आशा बढ्दै गएको उनले सुनाइन् । साथमा रहेका उनका बुबाले अस्पतालले राम्रो सेवा दिएको बताए ।

कार्यक्रममा सोही अस्पतालमा पाँच वर्षअघि क्यान्सरको उपचार गराएका एक जना युवकले आफू अहिले सो रोगबाट मुक्त भएको अनुभव राखे । १५ वर्षको हुँदा आन्द्रामा क्यान्सर देखिएको, समयमै अस्पताल आएर शल्यक्रिया गरेको, त्यसपछि ६ चरणमा केमोथेरापी गरेपछि वर्ष दिनभित्रै क्यान्सरमुक्त भएको र हाल पनि नियमित परीक्षण गराउँदा क्यान्सरको सम्भावना नदेखिएको उनले बताए ।

समयमै रोग पत्ता लगाएर राम्रोसँग उपचार गरे बाल क्यान्सर पूर्णरुपमा निको हुने वीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका बाल क्यान्सर रोग प्रमुख डा.कृष्णसागर शर्मा पौडेलले बताए । तर नेपालमा क्यान्सर रोगको उपचारबारे जनचेतना नपुग्दा कमैमात्र उपचार लिन अस्पतालसम्म आउने गरेका छन् । अस्पताल आए पनि नियमित उपचार सेवा नलिँदा निको हुने दर कम हुन सक्ने उनले बताए ।

भरतपुरको वीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल नेपालमा क्यान्सरको उपचार हुने मुख्य अस्पताल हो । सन् १९९९ देखि उपचार सेवा सुरु भएको यो अस्पतालमा सन् २००७ देखि दुई शैय्या र एक जना चिकित्सकबाट बाल क्यान्सर युनिट सुरु भएको थियो । अहिले बाल क्यान्सर युनिटमा ६ चिकित्सक र ३७ वटा शैय्या छन् । एचडीयू र आइसीयू शैय्याको सुविधा पनि रहेको डा.पौडेलले बताए ।

नेपालमा वर्षमा १ हजार ५ सय बालबालिकामा क्यान्सर हुने आँकलन रहेको डा.पौडेलको भनाइ छ । तीमध्ये नेपालभरका विभिन्न अस्पतालमा गरेर नौ सय जनासम्म उपचारका लागि आउने गरेका छन् । ‘उपचारका लागि नै नआउने बालबालिकाको संख्या ठूलो रहेको छ,’ डा.पौडेल भन्छन् । भरतपुरको क्यान्सर अस्पतालमा मात्रै वर्षमा १० हजार बालबालिका ओपिडिमा आउने गरेका छन् ।

तीमध्ये क्यान्सर पुष्टि भएर उपचारका लागि भर्ना हुने बालबालिकाको संख्या वर्षमा सात सय जनासम्म हुने गरेका छन् । भर्ना हुनेमध्ये आधा नयाँ पत्ता लाग्ने क्यान्सर रोगी बालबालिका हुने गरेको डा.पौडेलले जानकारी दिए । ‘क्यान्सर पुष्टि भएपछि अस्पतालमा राम्रोसँग उपचार पूरा गरे ७० प्रतिशत बालबालिका पूर्ण रुपमा निको भएका छन् । तर उपचार नै पूरा नगरी छाड्ने पनि गर्छन्,’ डा.पौडेलले भने ।

उपचार पूरा नगरेपछि निको हुने कुरै भएन । यसरी क्यान्सर पत्ता लागेकामध्ये निको भएकाहरु सम्रमा ४० प्रतिशत हाराहारीमा मात्रै रहने गरेको डा.पौडेलले बताए । त्यसैले उपचारमा आउन र सुरु गरेको उपचार नियमित गराउन अपरिहार्य रहेको उनले बताए । नेपालमा १९ वर्षसम्मका व्यक्तिलाई क्यान्सर भएमा बाल क्यान्सरको समूहमा राख्ने गरिएको छ । तर सरकारी सुविधा १४ वर्षसम्मकालाई उपलब्ध हुन्छ ।

‘१४ वर्षसम्मका बालबालिकालाई क्यान्सर भए अस्पतालमा हुने सबै परीक्षण, शल्यक्रिया, थेरापी र शैय्या निःशुल्क छ । औषधि भने किन्नु पर्‍यो । यसमा पनि धेरै खाले सहयोग सहुयित र बीमा छ । लगभग साढे तीन लाख रुपैयाँ हाराहारी सुविधा र सहुलियतबाट औषधि पाइन्छ,’ डा.पौडेलले भने ।

तर १५ देखि १९ वर्षसम्मका बालबालिकाले अस्पतालबाट पाउने सुविधाका लागि पनि शुल्क तिर्नु पर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ)ले यसै महिनादेखि क्यान्सर भएका बालबालिकाका लागि ३५ प्रकारका औषधि निःशुल्क दिदै छ । उपचार सेवा अझै सुलभ बन्दै जाने आशा चिकित्सकहरुको छ । तर १५ वर्षदेखि १९ वर्षसम्मका बालकालिकाका लागि पनि नीतिगत व्यवस्था गरेर सहुलियत दिनुपर्ने डा.पौडेलले बताए ।

भरतपुरको क्यान्सर अस्पतालले निको हुन नसक्ने क्यान्सर भएका बालबालिकाका लागि पिडामुक्त सेवा दिन युनिट पनि खडा गरेको छ । बोनम्यारो प्रत्यारोपण जस्ता सुविधाहरु थप्न आवश्यक रहेको डा.पौडेल बताउँछन् । नेपालमा जन्मदै पनि बच्चामा क्यान्सर हुने गरेको छ ।