मण्डलामा कचहरी

यो शैलीको नाटकमा दर्शक स्वयंले समस्याको समाधान खोज्छन् 
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा शनिबार केही नौला दृश्य देखिए । अन्य दिन जस्तै सामान्य रूपमा हलमा प्रवेश गरेका दर्शक निकै शान्त देखिन्थे । मञ्चमा ‘पासपोर्ट’, ‘शुभविवाह’ र ‘नयाँ कलाकार प्रसिद्ध हिरो’ जस्ता नाटकका अपूरा दृश्य क्रमशः देखाउँदै छलफल केन्द्रित रहँदा केही दर्शक भने अलमलमा परे । त्यही माहोललाई अझै रोचक बनाउन सूत्रधारको भूमिकामा थिए रंगकर्मी सोमनाथ खनाल । 





खासमा थिएटरभित्र तीनटा कथामा आधारित भएर कचहरी नाटक प्रस्तुत गरिएको थियो । ‘आई क्यान अ फोरम थिएटर प्ले’ समूहमा करिब १५ दिनको कार्यशालापछि रंगकर्मी खनाल र माइकल थोनहासरको निर्देशनमा नाटक मञ्चन गरिएको हो । तीनवटै नाटकका कथा आम मानिसले भोगिरहेको समसामयिक विषयमै केन्द्रित थिए ।


नाटक ‘पासपोर्ट’ मा वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा रहेका रमेशको पासपोर्ट एक म्यानपावरले ६ महिनादेखि दिएको हुँदैन । उनी पटक–पटक धाइरहँदा पनि पासपोर्ट हात पार्न सक्दैनन् । पासपोर्ट दिनुको सट्टा म्यानपावरको धम्कीपूर्ण व्यवहारले उनी झनै आजित हुन्छन् । यही समस्याको बिन्दुमा नाटक रोकिन्छ ।


अर्को नाटक ‘शुभविवाह’ भने लामो समयको प्रेमसम्बन्धमा रहेका समुन्द्र र रमाको कथा छ । विवाह बन्धनमा बाँधिएकै दिन समुन्द्रले रमालाई घरपरिवारलाई रिझाउन सुझाउँछन् । घरको सबै जिम्मेवारी, सदस्यलाई खुसी पार्न खोज्दाखोज्दै उनी आफ्नो उद्देश्यमा पछि पर्छिन् । समुन्द्र उनका पतिभन्दा पनि मालिकको भूमिकामा देखा पर्छन् ।


त्यस्तै ‘नयाँ कलाकार, प्रसिद्ध हिरो’ नाटकमा कलाकारिता क्षेत्रमा पुराना नाम कमाएका कलाकारका अगाडि नयाँले भोग्नुपर्ने हेपाहा प्रवृत्ति देख्न सकिन्छ । जहाँ सोनिया आफू कलाकारितामा सक्षम हुँदा पनि निर्देशकका आँखामा हिरो नै राम्रो ठहरिन्छ र तारिफ हिरोले मात्र पाउँछ ।


कचहरी नाटकको विधिअनुसार यी तीनै वटा नाटक समस्यामै गएर रोकिन्छन् । सूत्रधार खनालले अब कथाको समस्यालाई कसरी समाधान गर्ने, नाटकका दृश्यलाई कसरी परिवर्तन गर्न सकिएला भन्ने प्रश्नसँगै नाटकमा दर्शक सहभागी हुन्छन् ।


सहभागी अधिकांश दर्शकले पीडित पत्नी रमा र नवकलाकार सोनियाको दृश्य र भूमिका सुधार गर्न सुझाव दिए । सहभागी दर्शकलाई उनीहरूकै सुझाव अनुसार अभिनयसमेत गर्न दिइएको थियो । दर्शककै रूपमा सहभागी रंगकर्मी पवित्रा खड्का, प्रवीण खतिवडालगायतले पत्नी रमाको भूमिकालाई केही परिवर्तन गरेर प्रस्तुत गरे ।


उनीहरूले परिवार सुखी र खुसी बनाउन पतिले पत्नीका हरेक कार्यमा सघाउ पुर्‍याएर दुवै सँगसँगै हिंड्नुपर्छ भन्ने भाव अभिनयमा देखाएका थिए । पतिमाथि समान जिम्मेवारीको प्रश्न उठाउने पत्नी रमाको भूमिकामा रंगकर्मी खतिवडा देखिँदा माहोलमा निकै रौनक छाएको थियो । दर्शककै तर्फबाट प्रकाश आचार्य, रंगकर्मी मुना सराबलगायतले तीनैवटा नाटकका कथामाथि असन्तुष्टि जनाएका थिए ।


विश्वमा फोरम थिएटरका रूपमा प्रचलित यस शैलीको नाटकलाई सन् १९६० को दशकमै बाज्रिलका निर्देशक अगस्टो बोयलले अभ्यासमा ल्याएका थिए । उनले बाज्रिलमा सामाजिक अन्याय र थिचोमिचोमा परेका निम्न समुदायमा गएरै यस्ताखाले नाटक प्रस्तुत गरेका थिए । नेपालमा करिब दुई दशकअघि नै आरोहण गुरुकुलले कचहरी नाटकका रूपमा यो शैलीलाई अभ्यासमा ल्याएको थियो । कचहरी शैलीको नाटकमा कथाभित्र रहेको समस्या समाधान दर्शकबाटै खोज्ने प्रयास गरिन्छ । काठमाडौंको बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरले पनि केही महिनाअघि मात्र ‘कल्पना र उर्मिला दुःखमा छन्’ नाटकलाई कचहरीकै शैलीमा सुर्खेत, दैलेख, जाजरकोट, रोल्पा, बर्दिया, कञ्चनपुरलगायत जिल्लामा मञ्चन गरेको थियो ।


सडक र खुला ठाउँमा प्रस्तुत गरिने यस शैलीको नाटकलाई थिएटरमा मञ्चन गर्न प्रयास गरिएको निर्देशक खनालले सुनाए । खनालका अनुसार एउटै शैलीबाट नाटक हेरिरहेको दर्शकका लागि यसले केही फरक अनुभव प्रदान गर्न सक्छ ।


छलफलकै क्रममा दर्शक र कलाकारबीच नै द्वन्द्व सिर्जना हुन नदिन सूत्रधारका रूपमा रहेका व्यक्तिको प्रमुख भूमिका रहने उनले बताए । रंगमञ्चमा कलाकार मात्र नभएर दर्शकलाई पनि सचेत र सक्रिय बनाउन यस्ताखाले नाटकबाट सघाउ पुग्ने उनको विश्वास छ । नाटकमा कर्मन विजया, रिजुन परियार, आयान खड्का, रेणु योगी, सचिन रत्न, सागर कामी, सुष्मा निरौला, मिलन कार्की, देभिन चौधरी, अदन बत्री, सञ्जय गुप्तालगायत कलाकारले अभिनय गरेका थिए । नाटक मंगलबारसम्म मञ्चन हुनेछ । प्रकाशित : चैत्र ३, २०७६ ०८:१७

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पुलिसलाई राजर्षि जनक कप 

ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — नेपाल पुलिस क्लबले प्रदेश २ को सर्वाधिक धनराशिको चौथो राजर्षि जनक कप फुटवलको उपाधि जितेको छ । पुलिसले सर्लाहीको वाग्मतीस्थित स्वर्गीय सन्तोष श्रेष्ठ स्मृति खेल मैदानमा आइतबार फाइनलमा भारतको सिक्किमस्थित कञ्चनजंघा टिमलाई २–१ गोलले पराजित गर्दै १० लाख रुपैयाँ हात पार्‍यो । 

निकै प्रतिस्पर्धात्मक खेलको दोस्रो मिनेटमै पुलिसका तर्फबाट तीर्थ रानाले गोल गर्दै टिमलाई अग्रता दिलाए । मिडफिल्डमा राम वाजीले मिलाइदिएको क्रस पासमा रानाले गोल गरेका थिए । सातौं मिनेटमा कञ्चनजंघाका निवास रानाले गरेको प्रहार पुलिसका गोलकिपर सञ्जित श्रेष्ठले छेक्दा खेलमा बराबरी गर्ने अवसर गुमाएको थियो । १२ औं मिनेटमा पुलिसले अर्को गोल गर्यो ।

पुलिसका पदम भट्टराईको फ्रि किक प्रहारमा कप्तान जुमनु राईले हेडमा गोल गरे । यस गोलले पुलिसको मनोबल उच्च बनेको थियो भने पाहुन टोली दबाबमा देखिन्थे । कञ्चनजंघाले १९ औं मिनेटमा गोल गर्दै पुलिससँगको दूरी घटायो । अमिर लामाले बक्स बाहिरबाट गरेको प्रहार गोलमा परिणत भयो ।

दोस्रो हाफमा दुवै टोली रणनीति परिवर्तन गर्दै मैदानमा पसेका थिए । पुलिस अर्को गोल गरेर खेलमा सुरक्षित हुन चाहन्थे भने पाहुना टोली कञ्चनजंघा बराबरी गर्ने प्रयासमा देखिन्थे । खेलको दोस्रो हाफ निकै रोमाञ्चक भएको थियो । दुवै टिमको आक्रामक खेलबाट दर्शकले भरपुर मनोरञ्जन लिएका थिए । पुलिसका तर्फबाट जुनियर खेलाडी सहभागी खेलमा अनुभवको कमी महसुस भएन ।

राष्ट्रिय टोलीका पूर्वखेलाडी तथा टिमका कप्तान जुमनु राई र अर्का पूर्वराष्ट्रिय खेलाडी रविन श्रेष्ठले खेलाडीलाई ऊर्जा दिने काम गरेका थिए । ६१ औं मिनेटमा पुलिसका राम वाजीले गोलका लागि गरेको प्रयास सफल भएन । त्यसको चार मिनेट पछाडि उनले नै पुनः प्रयास गर्दा कञ्चनजंघाका गोलकिपर निगम सिंहले पञ्च गर्दै उत्कृष्ट बचाउ गरे । ७५ औं मिनेटमा पुलिसका पदम भट्टराईले गरेको हेडले पनि दिशा लिन सकेन् । त्यसको तीन मिनेट पछाडि कञ्चनजंघाका गोलकिपर बाहिर रहेको मौका छोपी जुमनुले मिलाइदिएको पास तीर्थ रानाले गोलमा परिणत गर्न सकेन । खेलको अन्त्य समयसम्म पनि खेल बराबरी गर्न कञ्चनजंघाका खेलाडी भरपुर प्रयास गरे पनि सकिने

दोस्रो हाफ गोलरहित भएको थियो । उसले ५ लाखमै चित्त बुझायो । म्यान अफ द फाइनल हुँदै कञ्चनजंघाका सुब्रतो सोरेनले १० हजार रुपैयाँ पाए ।

पुलिसका सञ्जित श्रेष्ठ उत्कृष्ट गोलकिपर बन्न सफल भए । उनले २० हजार रुपैयाँ हात पारे । सर्वाधिक गोलकर्ता पुलिसकै तीर्थ राना चुनिए । उनले प्रतियोगितामा ४ गोल गरेका थिए । उत्कृष्ट डिफेन्डरमा कञ्चनजंघाका निवास राना भए । उत्कृष्ट मिडफिल्डर जावलाखेलका रूपबहादुर लामा भए । प्रशिक्षकमा विभागीय टिमका सञ्जीव जोशी उत्कृष्ट घोषित भए ।

उत्कृष्ट घोषित सबैले जनही २० हजार रुपैयाँ पुरस्कार पाए । प्रतियोगिताका उत्कृष्ट खेलाडी जुमनु राई घोषित भए । उनले ५१ हजार रुपैयाँ पुरस्कार पाए । वाग्मती राइजिङ अफ द इयर प्लेयर घरेलु टोली वाग्मती युवा क्लबका विजय घलान भए । उनले १५० सीसीको बजाजको पल्सर मोटरसाइकल पाए ।

पुलिसका प्रशिक्षक सञ्जीव जोशीले जुनियर खेलाडीसहित मैदानमा उत्रे पनि खेलाडीको उत्कृष्ट प्रदर्शनले सफलता हात परेको बताए । ‘उपाधिका लागि खेलिने खेल ५०–५० को हुन्छ, विपक्षी टिमका खेलाडीले पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे, हाम्रा खेलाडीले पनि राम्रा खेल खेले, त्यसकारण खेल जित्न निकै संघर्ष गर्नुपर्‍यो,’ उनले भने, ‘खेलाडीको मिहनेत र रणनीतिका कारण हामी जित्न सफल भयौं, निकै खुसी लागेको छ ।’ कञ्चनजंघाका प्रशिक्षक दिनकर क्षत्रीले लगातार खेल परेका कारण खेलाडी थकित भएको र चोटका कारण राम्रो प्रस्तुति देखाउन नसकेकाले खेलमा पकड जमाउन कठिन भएको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : चैत्र ३, २०७६ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×