धनकुटा — धनकुटा नगरपालिका-२ को भीरगाउँ अहिले पूर्वी पहाडकै प्रमुख गाजर उत्पादन केन्द्रका रूपमा परिचित बन्दै गएको छ। मकै, कोदो र भटमास मुख्य बाली हुने यस गाउँमा अहिले खेतबारीभरि गाजर लहलहाएको देखिन्छ । नगदे बालीका रूपमा गाजर खेती फस्टाउँदै गएपछि किसानको आम्दानी बढेको छ भने गाउँको आर्थिक गतिविधि पनि चलायमान बनेको छ ।

भीरगाउँका करिब ६ सय किसान परिवार व्यावसायिक रूपमा गाजर खेतीमा संलग्न छन् । वैशाख महिनायता मात्रै यहाँबाट करिब ३ करोड रुपैयाँबराबरको गाजर बजारमा पुगेको वडा कार्यालयको तथ्यांक छ । वर्षमा दुई सिजन उत्पादन हुने भएकाले एक वर्षमै भीरगाउँबाट झन्डै ७ करोड रुपैयाँ बराबरको गाजर विभिन्न जिल्लामा निकासी हुने गरेको धनकुटा नगरपालिका-२ का वडाध्यक्ष चन्द्रलाल तामाङले बताए ।

किन्ताङका जगत दर्लामी मगर १२ वर्षदेखि व्यावसायिक गाजर खेती गर्दै आएका छन् । उनले १२ रोपनी जमिनमा वर्षमा दुई सिजन गाजर लगाएर करिब ४ सय क्विन्टलसम्म उत्पादन गर्दै आएका छन् । यस वर्ष उनले प्रतिकिलो ३० देखि ५० रुपैयाँसम्ममा गाजर बिक्री गरे ।  'उत्पादन राम्रो हुन्छ, तर बजारमा मूल्य व्यापारीले तोकिदिन्छन्,' उनले भने, 'कहिले ३० रुपैयाँ, कहिले ५० रुपैयाँ । हामीले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाउन सकेका छैनौं, मूल्य पनि व्यापारीकै मुखमा छ ।' मगरले व्यापारीले तोकेकै भाउमा आफ्नो उपज बिक्री गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको गुनासो गरे । 

पहिले मकै खेती गर्ने जगत बाँदरका कारण गाजर खेतीतर्फ लागेको बताउँछन् । 'मकै लगाए बाँदरले सबै सखाप पारिदिन्छ । सिँचाइ पनि पर्याप्त छैन। गाजरमा जोखिम कम र आम्दानी राम्रो भएकाले यही खेती रोजेको हुँ,' उनले भने।

उनका छिमेकी सूर्यबहादुर मगर पनि लामो समयदेखि गाजर खेती गर्दै आएका छन् । उनीहरू भीरगाउँका धेरै उत्पादन गर्ने किसानमध्ये पर्छन् । उनीहरूजस्तै सयौँ किसान अहिले गाजर खेतीबाट राम्रो आम्दानी गर्न सफल भएका छन् ।

भीरगाउँको चोक्रोक, बस्नेत गाउँ, किन्ताङलगायतका क्षेत्रमा माघ-फागुनमा रोपिएको गाजर जेठ-असारमा र साउन अन्तिमतिर रोपिएको गाजर मंसिर-पुसमा उत्पादन हुन्छ । यसले किसानलाई वर्षमा दुई पटक आम्दानी गर्ने अवसर दिएको छ ।

वडाध्यक्ष तामाङका अनुसार गाजर खेती विस्तार गर्न आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा वडा कार्यालयले पकेट क्षेत्र घोषणा गर्दै किसानलाई निःशुल्क बीउ वितरण गरेको थियो । 'त्यतिबेला सुरु गरिएको कार्यक्रम अहिले सफल भएको छ । अहिले किसान आफैँ उत्साहित भएर गाजर खेती विस्तार गरिरहेका छन्,' उनले भने।

उनी स्वयं पनि व्यावसायिक कृषक हुन् । आधुनिक कृषि प्रवर्द्धनमा योगदान दिएबापत उनले राष्ट्रपति उत्कृष्ट कृषक पुरस्कारसमेत प्राप्त गरिसकेका छन् ।

यस वर्ष गाजरको मूल्य प्रतिकिलो ४५ देखि ६० रुपैयाँसम्म पुगेको थियो । भीरगाउँको एक किसान परिवारले न्यूनतम ५० हजारदेखि ८ लाख रुपैयाँसम्मको गाजर बिक्री गर्ने गरेको वडा कार्यालयको तथ्यांक छ ।