ब्लग : देश खोज्दै फर्कनेहरुको नाममा...

गंगा बीसी

काठमाडौँ — माफ गर्नुहोला । मैले लेखेर खासै केही फरक पर्ने छैन । स्वदेश फर्कदाफर्कदैँ भाइरसको ‘हट–बेड’जस्ता क्वारेन्टाइनमा काखका नानी गुमाएका बाआमाहरु माफ गर्नुहोला । मैले तपाईका नाममा दुई शब्द खर्च गरेर राज्यले सुन्ने छैन । यो केवल पीडा पोख्ने एउटा माध्याममात्र हुनेछ ।

ज्यान गुमाउनेहरुलाई श्रद्धाञ्जलीसिवाय केही हुने छैन । दुई शव्द कोरेर खास अर्थमा आफन्तलाई सानो समवेदनामात्र हुनेछ । तपाईंहरुले भोगेका रोग र भोकको पीडा कल्पना गर्न सकिदैन । सीमादेखि क्वारेन्टाइनसम्म भोगेका कष्टका कुरागरी साध्य छैन ।

कोरोनाले महामारीको रुप लिइसकेपछि तपाईहरुले देश सम्झनु भयो । राज्यले तपाईंलाई किन सम्झन्थ्यो ? तपाईलाई के गन्ति गर्थ्यौ ? देशमै भएका नागरिकलाई शासकले चिनेनन्, सयौं मजदुर सयौ किलोमिटर हिँडेर घर फर्कंदा यस्तै भएको थियो ।

राज्यल परदेशी नेपालीहरुलाई चिन्ने ‘कष्ट’ किन गर्थ्यो ? रहरले होइन, बाध्यताले परदेशी हुनु भएका तपाईंहरुलाई राज्यले (अ)नागरिक ठान्नु स्वभाविक हो । यदि राज्यले चिनेको भए देशको सीमामै आएका नागरिकलाई ढोकै थुनेर कुनचाहिँ शासकले राख्न सक्थे ? आफ्ना नागरिक चिनेको भए आमाका काखमै पुगेको बच्चालाई छेकेर कोही रमाउन सक्दैनथ्यो ।

शासकहरुले देशमै काम गरेर खाने वातावरण बनाएको भए अर्काको देशमा अपमान सहेर बस्नु पर्ने थिएन । कोरोना भाइसरले विश्व लकडाउन भएको बेला परदेशी दाजुभाइले आफ्नो देश सम्झनु, आफ्नी आमालाई खोज्नु के दोष थियो ? पसिना विदेशमा बगाए के भयो ? देश चलाउन रेमिट्यान्स पठाएकै हो । संकटमा देश आउन खोज्दा रोक्ने अधिकार शासकलाई कसले दियो ? आफ्नो देश फर्कन पाउनु नागरिकको अधिकार हो । स्वदेश फर्केर आफ्नो घरमा सुरक्षित भएपछि अवश्य तपाईँहरुले नेताहरुलाई प्रश्न सोध्नुपर्छ ।

केही समय अघिसम्म स्वदेश फर्कन हजारौ दाजुभाइ, दिदीबहिनी सिमा आएर धैर्यपूर्वक पर्खिरहे । लकडाउन खोल्ने प्रतीक्षामा भारतको क्वारेन्टाइनमा कष्ट काटेर बसे । केही दाजुभाइहरु उत्तराखण्डबाट ज्यानको बाजी लगाएर सुसाउँदो महाकाली तरेर आफ्नो घर फर्किए । महाकाली पार गरेर आफ्नो मातृभूमि टेक्दा पक्कै गर्व लागेको थियो होला तर शासकका रक्षकले तपाईलाई अपराधीजस्तै समातेर लगे । के आफ्नो मातृभूमिमा फर्कनु दोष थियो ?

क्वारेन्टाइन बस्दाबस्दै बा, आमा गुमाउँदासमेत शासकको मन पग्लिएन । कामक्रिया गर्न घरमा आउन पनि बिन्ती हाल्नुपर्ने अवस्था आयो । आफ्नो आमाको काखमा आउन पनि दया माग्नु पर्‍यो । देश कसको हो ? माटो कसको हो ? स्वदेश फर्केका दाजुभाइ, दिदीबहिनीले उत्तर खोज्नु पर्ने छ ।

.......

भारतबाट घर फर्कने क्रममा क्वारेन्टाइनमा उपचार नपाएर १० जनाले ज्यान गुमाउनु पर्‍यो । बाँकेमा एकजना युवाको क्वारेन्टाइनमा बसेकै बेला जीवनजल समेत खान नपाएर मृृत्यु भयो । भारतबाट फर्कदै गर्दा बैतडीमा मुटु सम्बन्धी औषधि खान नपाएर युवतीको मृत्यु भयो । बझाङमा एक बालकको पनि क्वारेन्टाइनमा उपचार नपाएर ज्यान गयो । त्यस्तै डडेल्धुरामा एक बालकसहित २ जनाको पनि उचित उपचार नपाएर मृत्यु भएको छ । भारतबाट घर फर्कदै गर्दा गुल्मीका एक युवकको कपिलवस्तुमा र सुर्खेतका २, दैलेखका १ र जुम्लाका १ जनाको पनि क्वारेन्टाइनमा उपचार नपाएर मृत्यु भएको छ ।

यी सबैको भारतबाट स्वदेश फर्कदै गर्दा क्वारेन्टाइनमा बस्दाबस्दै मृत्यु भएको हो । भारतमा कोरोना संक्रमण व्यापक भएको बेला मृतकहरु ज्यान जोगाउन स्वदेश फर्केका थिए । तर, घर नपुग्दै बाटोमै ज्यान गयो ।

सीमामा केही दिन अलपत्र परेका उनीहरुलाई भोकैप्यासै क्वारेन्टाइनमा राखियो । सीमाबाट ल्याएर क्वारेन्टाइनको कष्टपूर्ण बसाइ थेग्न नसकी कमजोर ज्यान ढल्यो । परदेशमा मरेको भए सायदै गन्ति हुने थिएन, आफ्नो देशको माटो टेकेपछि उनीहरुको गन्ति भयो । आफ्नो माटो टेकेपछि ज्यान बच्नु पर्ने थियो । तर ज्यान गयो । हुन त उनीहरुको मृत्युले राज्य संचालकलाई छोएन । हरेक वर्ष रोग र भोकले मर्नेहरुको संख्यामा थपिएको एउटा संख्याका रुपमा उनीहरुले त्यसलाई लिए । उनीहरुको मृत्यु प्वाखजस्तो हलुङ्गो ठानियो ।

खासगरी भारतबाट फर्कनेहरुमा कोरोना संक्रमितको संख्या बढी देखिएको छ । बाध्यताले विदेशिएकाहरुको यो भयानक दुःख हो । स्वदेश फर्किएकाहरु जो संक्रमित भए, अब उनीहरुलाई गाउँमा बर्जित गरिएको छ । उनीहरुको परिवारलाई दूरदूर गरिएको छ । मानवले मानवलाई गर्ने व्यबहारमा फरकपन आएको छ । भाइरस एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्छ, सबै सतर्क हुनुपर्छ, जोगिनु पर्छ । तर, त्यसका नाममा यहाँ मनावताविरोधी गतिविधि भइरहेका छन् ।

हवाइजहाजबाट आउने र लड्दैपड्दै आउनेप्रति राज्यको व्यबहार पनि विभेदकारी छ । चीन र अरु देशबाट आउनेहरुको क्वारेन्टाइनको स्तर अर्कै छ । खासगरी भारतबाट आउनेहरुलाई न्युनत सुविधा पनि छैन । क्वारेन्टाइनमा जीवनजल र न्युनतम औषधि नपाएर मर्नुपर्ने बाध्यता छ । केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय सरकारका आँखाले मानवीय व्यबहार पनि देखाउँदैन । सरकारले त मानवीय व्यबहार देखाएन, देखाएन, स्वयं गाउँलेले समेत ‘अछुत’ व्यवहार देखाए । यतिबेला उनीहरुले महसुस गरेको हुनुपर्छ, जो होचो, उसको मुखमा घोचो ।

कोरोना संक्रमण रोकथामका लागि लकडाउन बाध्यता हो । राज्यको लकडाउन घोषणालाई जनताले राम्ररी साथ दिएकै छन् । लकडाउन कति समय भयो ? त्यसको खास अर्थ हुन्छ । लकडाउनको अवधिभर सरकारले केको काम गर्‍यो ? त्यसको झन् ठूलो महत्व हुन्छ । खासगरी भारतमा भएका नेपालीलाई बेलैमा स्वदेश ल्याउन वातावरण बनाएको भए, अहिलेको अवस्था सृजना हुने थिएन । भारतमा व्यापक संक्रमण भएपछि नेपालीहरु देशको सीमामै आएर अड्के । त्यहाँ उनीहरु झन् संक्रमणमा परे । आगोसरी एकबाट अर्कोमा संक्रमण फैलियो । अहिले उनीहरु सरकारको हेपाई र भाइरसको संक्रमणमा परेका छन् ।

भनिदैछ, उनीहरु स्वदेश फर्कनु गल्ती थियो । स्वदेश नर्फकिएर जाने ठाउँ कहाँ थियो ? ढिलोसम्म स्वदेश आउने ढोका कसले बन्द गर्‍यो ? बेलैमा स्वदेश फर्कन चाहने नेपालीलाई ल्याएको भए हालसम्म व्यवस्थापन भइसक्ने थियो । आफैं ढोका थुनेर ढिला किन आइस् ? भनेजस्तै स्वदेश फर्केका दाजुभाइ, दिदीबहिनीलाई व्यवबहार गरिँदैछ ।

स्वदेश फर्केकालाई माया र सहयोग गर्ने बेला झन् दुःख दिएको दर्जनौं उदाहरण छन् । बाध्यताले काम खोज्दै विदेश गएका नेपालीहरुले त्यहाँ अपमान सहेर भए पनि कमाइ गरे, स्वदेश पठाए । उनीहरुको पसिना विदेशमा बगे पनि त्यसको कमाइले नेपालको ढुकुटी बलियो बनायो । अहिले उनीहरुलाई घरसम्म सुरक्षित पुर्‍याउन तीनै तहका सरकारलाई दाँतबाट पसिना आएको छ ।

लकडाउन अवधिभर तीनै तहका सरकारले हजारौ क्वारेन्टाइन बनाएको हल्लाखल्ला गरेका थिए । ती क्वारेन्टाइन अहिले संक्रमण फैलाउने र मृत्युका कारण बनिरहेका छन् । केही नगण्य क्वारेन्टाइनले मात्र सरकारले तोकेका मापदण्ड पूरा गरेका होलान् । क्वारेन्टाइन आफैं सरकारका अनुहारजस्ता भएका छन् । सरकार बुझ्न क्वारेन्टाइन गए भयो । क्वारेन्टाइन बनाउने नाममा राज्य कोषबाट कति रकम खर्च भयो ? त्ससको लेखाजोखा पछि होला, अहिलेचाहिँ मानवीय सेवा भए ठूलो काम ।

उनीहरु देश खोज्दै आएका हुन् । पहिलैदेखि शासकहरुले चिथोर्दै आए पनि यो देश सबैको हो । परदेशबाट फर्कनेहरुको पनि देश हो । उनीहरु शरण लिन आएका होइनन्, आफ्नो देश भन्दै फर्केका हुन् । उनीहरुले भोगेको दुःख, सहेको अपमान र देखेको देशको हालत देख्दा आफ्नो देश भनेर पत्याउन गाह्रो मानिरहेका छन् । त्यो जमानामा भूपि शेरचनले देशको हालत देखेर भनेका थिए, भोकमा डुबेका चोकहरु देख्दा गलत लाग्छ देशकोको इतिहास ।

तर मलाई

हुँदैन विश्वास

जब म

यी भोकमा डुबेका चोकहरुमा

यी वैलाएका कलीजस्ता गल्लीहरुमा

हेर्छु एक–दुई दिन बसेर बास

तब मलाई गलत लाग्छ

मेरो देशको इतिहास

यो मेरो सत्य इतिहास । प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७७ ०९:५३

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सफलताको आधार हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर

हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर बनाएर मार्केटिङ गर्न सक्यौं भने विदेशी टिम, खेलाडी आएर यहाँ प्रशिक्षण गर्न सक्छन् ।
रमेशकुमार सिलवाल

हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर निर्माणका लागि विस्तृत अध्ययन भएको छैन । अहिले हामी यही अध्ययन गर्न खोज्दैछौं । ५ वर्षदेखि हाइअल्टिच्युडमा बजेट निकासा भएको रहेछ, तर पूर्वाधार बनेको केही छैन । अहिले केही ठाउँमा सुरुआत भएको छ ।

मनाङमा मैदान सम्याउने काम सम्पन्न गरेका छौं र कभर्डहल बनाउन सुरु गर्दैछौं । मुस्ताङको जग्गा प्राप्तिको क्रममा छ । मुस्ताङको स्थिति विचित्र रहेछ । त्यहाँ जोमसोमअगाडि कभर्डहल बनिरहेको छ । कालीगण्डकीको किनारमा पर्खाल लगाउने काम भएको छ । मुक्तिनाथ मन्दिरसँगै बनाउने भनेर ठाउँ छुट्याइएको छ । तर कित्ताकाट भएको छैन । व्यक्तिको जग्गाबाहेक सिंगो एकमुष्ट सरकारी जग्गा रहेछ । कित्ताकाटका लागि नेपाल सरकारमा फाइल पुगेको छ । त्यो फाइनल भएर आइपुगेको छैन ।

हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङको निर्माणमा पहिला के गर्ने भन्ने थाहा पाउँदा एउटा खेल मैदान, एथलेटिक्स ट्रयाक र कभर्डहल आवश्यक पर्दोरहेछ । पौडीपोखरी, साउना ज्याकुजी, स्टिम बाथ, साइक्लिङ, हर्स राइडिङ आवश्यक रहेछ । यसका पनि तीनवटा सिद्धान्त हुने रहेछ, एउटा हाइअल्टिच्युड उच्च प्रदर्शन, लो अल्टिच्युड उच्च प्रदर्शन र हाइअल्टिच्युड लो प्रदर्शनमा आधारित । यसैमा आधारित रहेर प्रशिक्षण गराउनुपर्ने रहेछ । यसबाहेक फिजिकल फिटनेस, अस्पताल यसका आवश्यकता रहेछन् । हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर नजिक होटल र आवासको राम्रो व्यवस्थासहित हेलिप्याड हुनुपर्छ । यसका आधारभूत आवश्यकता यही हुन् ।

यसैमा अन्य आवश्यकता के के छन् भनेर बनाउन एउटा जिम्मा दिइएको छ । मेरो सोच पहिला अलिकति धेरै जग्गा भएको स्थान हेरौं भन्ने हो । मेलम्चीमा पनि जग्गा धेरै भएको स्थान पाइएको छ, तर लकडाउनका कारण त्यहाँ हेर्न जान पाइएको छैन । त्यहाँ जग्गा विवाद छ भन्ने सुनेका छौं । सैलुङमा स्थानीय तहले ५ रोपनी जग्गा दिएको छ । त्यो जग्गा थोरै हुने भएकाले सैलुङमा तेक्वान्दो कभर्डहल बनाउने सोचेका छौं । लुक्लामा पनि १७–१८ रोपनी जग्गा पाइएको छ । विस्तृत नक्सा बनाएर त्यसको आवश्यकता हेरेर अर्को स्थानमा जाने भन्ने हो । मनाङमा एउटा बहुउद्देश्यीय कभर्डहल र अर्को फुटबल मैदानबाहेक बनाउन सकिँदैन । नेपाल सरकारले यसलाई प्राथमिकता दिएको छ । काम गर्दै जाउँ बजेट पुगेन भने थप्दै जाने हो । बजेटले सम्बोधन गरेको कर्णालीमा खेलकुद पूर्वाधार बनिसकेपछि हाइअल्टिच्युड खेल आयोजना गर्न सकिन्छ ।

वैज्ञानिक हिसाबमा प्रमाणित भएको के हो भने एउटा खेलाडीले समुद्री सतहमा खेल्नु, त्यसपछि मध्यमा खेल्नु र हाइअल्टिच्युडमा खेल्नुमा अल्टिच्युटकै राम्रो प्रदर्शन रहेको पाइयो । कारण फोक्सो ठूलो हुने, शरीरले अक्सिजन पाउने, खेलाडीहरू ध्यान एकीकृत भएर खेल्न सक्ने हुनाले प्रदर्शन भएको छ ।

हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङको परिकल्पना गरिएको पनि धेरै भएको छैन । नेपालको सन्दर्भमा हेर्ने हो भने हरिबहादुर रोकाय, विश्वरूपा बुढालगायत जुम्लाका खेलाडीले राम्रो नतिजा दिइएको पाइएको छ । मीरा राई, स्व. सञ्जय पण्डितजस्ता खेलाडीको प्रदर्शन पनि हाइअल्टिच्युडले गर्दा राम्रो पाइएको थियो । सम्भव भएको स्थानमा हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर बनाउँदै जाने हो । तर कर्णाली प्रदेशमा त्यसका लागि जग्गा नै भेटिँदैन । जग्गा भएको स्थानबाट प्रस्ताव आएको छैन, प्रस्ताव आएको स्थानमा जग्गा छैन । जुम्लाको एक स्थानमा म उद्घाटन नै गर्न जाँदैथिएँ, लकडाउनले रोकियो । रारा ताल नजिक पनि जग्गा छ भनेको छ, त्यहाँ पनि गएर हेर्नेछु । डोल्पामा जग्गा किनिएको छ, नपुग जग्गा व्यवस्थापन गर्नेछौं ।

हामीले हाइअल्टिच्युड ट्रेनिङ सेन्टर बनाएर मार्केटिङ गर्न सक्यौं भने विदेशी टिम, खेलाडी आएर यहाँ प्रशिक्षण गर्न सक्छन् । त्यसको दुई कारण छन् । कतिपय देशले हाइअल्टिच्युड प्रशिक्षण दिएको जानकारी दिन खोज्दैनन् रहेछन् । १०–११ वर्षअगाडि दक्षिण कोरियाको यू–१९ को २३ सदस्यीय टोली प्रशिक्षण गर्न नेपाल आएको थियो । मैले र दिवाकरलाल अमात्यले त्यसको सहकार्य गरेका थियौं । उनीहरूले यहाँ झन्डै ३५ दिन दशरथ रंगशालामा अभ्यास गरे । जुन स्थानमा गएर उनीहरू खेल्दै थिए त्यसको हावापानी सबै नेपालसँग मिल्थ्यो । त्यस्तो वातावरण कोरियामा मिल्दैनथ्यो । यसले राम्रो प्रदर्शन दिन्छ भनेर उनीहरू नेपाल आएका थिए । उनीहरूले नतिजा पनि राम्रो ल्याएको सुनियो । हाइअल्टिच्युडमा उच्च प्रदर्शन दिन्छ भन्ने एउटा आधार पनि भयो । व्यावसायिक खेलाडी हाइअल्टिच्युड मात्र हेरेर आउँदैनन् । उनीहरूलाई होटलसहित खानेबस्ने सुविधा त्यहीअनुसार हुनुपर्छ । स्वास्थ्यमा सचेत हुन्छन् । अस्पतालमा हामीले ध्यान दिन सक्नुपर्छ । जिमलगायतका सुविधा राम्रो हुनुपर्‍यो । राम्रो सुविधा बनाएर मार्केटिङ गर्न सक्यौं भने मात्र विदेशी खेलाडी र टिम आउँछन् ।

सबैभन्दा राम्रो र ठूलो जग्गा देखिएको मुस्ताङमा हो । स्थानीय विद्यालयले मैदान उपलब्ध गराइदिन्छ । मुक्तिनाथको नजिक होटल बनाउनुपर्दैन । त्यहाँ राम्रो होटल सुविधा छ । खानपिनको पनि समस्या छैन । हेलिकप्टर राख्न पनि समस्या छैन । जिमको लागि सामाग्री खरिद गरेर लान सकिन्छ । त्यहाँ एउटा देखिएको छ । एकै वर्षमा सबै नसकिएला, तर प्रारूप तयार बनायौं भने क्रमश: हामीले त्यसलाई विकास गर्दै लान सक्छौं । झन्डै ३–४ महिना हिउँ पर्ने भएकाले त्यहाँ खेल्न सकिन्न । अरू समयमा प्रशिक्षण गर्न सकिन्छ । स्वास्थ्यको हिसाबले पनि धेरै बुझेर यो प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्छ ।

–राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् सदस्य–सचिव सिलवालसँग विनोद पाण्डेले गरेकाे कुराकानीमा आधारित

प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७७ ०९:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×