अस्ट्रेलियासँग नेपालका दुई सम्झौता अलपत्र- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अस्ट्रेलियासँग नेपालका दुई सम्झौता अलपत्र

नारायण खड्का

अस्ट्रेलिया — नेपालले अस्ट्रेलियासँग केही वर्षअघि गरेका दुई सम्झौताको कार्यान्वयन अन्योलमा छ । वर्षौंअघि अस्ट्रेलियासँग नेपालले गरेको सचिवस्तरीय परामर्श संयन्त्र र सिधा हवाई उडान गर्ने सम्झौता अझै कार्यान्वयन नभएको हो ।

अस्ट्रेलिया अधिकारीसँग सन् २०१७ तथा २०१९ मा अलग–अलग विषयका सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो । सन् २०१७ मा नेपालका तत्कालीन परराष्ट्र सचिव शंकर बैरागीसहितको टोली र अस्ट्रेलियाका कार्यवाहक विदेश सचिव ग्यारी क्युनलानको टोलीबीच द्विदेशीय परामर्श संयन्त्र स्थापना गर्ने विषयमा सहमति भएको थियो । उक्त सम्झौतामा दुई देशका सचिवस्तरमा दुई/दुई वर्षमा बैठक गरिने उल्लेख छ । सहमतिअनुसार एक वर्षपछि काठमाडौंमा पहिलो बैठक भएको थियो । त्यसयता ४ वर्ष बित्यो, अर्को बैठकको टुंगो छैन ।

त्यसैगरी, सन् २०१९ मा नेपाल–अस्ट्रेलिया उच्च अधिकारीबीच दुई देशबीच सिधा उडान गर्ने हवाई सम्झौता भएको थियो । क्यानडामा ४ वर्षअघि नै उक्त सहमति गरिएको भए पनि नेपाल सरकारले सिधा उडानका लागि ठोस पहल गर्न सकेको छैन । कोरोना संक्रमण बढेको समयमा आफ्ना नागरिक उद्धार गर्नका लागि नेपालले दुई पटकसम्म आफ्नै ध्वजावाहकमार्फत अस्ट्रेलिया उडान गरेको भए पनि सहमतिअनुसार अहिलेसम्म एउटा पनि सिधा उडान भएको छैन । क्यानबेरास्थित नेपाली दूतावासका उच्च अधिकारीहरू भने अस्ट्रेलियाका वायुसेवा कम्पनीले चासो नदिएका कारण सिधा उडानको सम्झौता कार्यान्वयन हुन नसकेको तर्क गर्छन् ।

काठमाडौंमा ४ वर्षअघि सम्पन्न सचिवस्तरीय परामर्श बैठकमा दुई देशबीच उच्चस्तरीय भ्रमण गर्ने, व्यापार तथा लगानीका क्षेत्र बढाउनेलगायत विषयमा छलफल भएको थियो । तर, द्विदेशीय भ्रमण मात्र होइन, नियमित हुने भनिएको छलफलसमेत भएको छैन । अस्ट्रेलिया सरकारको आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा लामो समय काम गरिसकेका डा. कृष्ण हमाल यस किसिमका छलफल तथा बैठकका लागि साना मुलुकले नै पहल गर्नुपर्ने बताउँछन् । ‘यस्ता बैठक तथा छलफलले नेपालजस्तो मुलुकलाई प्रत्यक्ष फाइदा गर्ने भएकाले हामीले नै पहल गर्न सक्नुपर्छ,’ उनले भने । आफ्नो देशको हितको विषयमा पूर्वयोजनाका साथ छलफलमा बस्नुपर्ने उनले बताए । ‘तर अहिलेसम्म नेपालका तर्फबाट त्यो पहलकदमी देखिएको छैन,’ उनले भने ।

सरकारले पटक–पटक आफ्नो राजनीतिक र व्यक्तिगत स्वार्थअनुसार राजदूत फेरिरहने भएकाले पनि यस्ता द्विदेशीय संयन्त्रलाई असर पर्ने हमालको भनाइ छ । ‘कूटनीतिक नियोग प्रमुख नै अस्थिर भएपछि यसको असर यस्ता सम्झौता कार्यान्वयनमा पर्छ,’ उनले भने । तर क्यानबेरास्थित कार्यवाहक राजदूत कुलबहादुर मगर भने दूतावासका तर्फबाट छलफलका लागि निरन्तर प्रयास भइरहेको दाबी गर्छन् । छिटै द्विदेशीय परामर्श संयन्त्रको बैठक गर्ने तयारी भइरहेको उनले बताए ।

अस्ट्रेलिया–नेपाल सिधा उडान हुने सुनेर खुसी भएका विद्यार्थी, अभिभावक तथा अन्य नेपालीसमेत अहिले खिन्न छन् । सहमतिमा नेपालले हरेक साता ७ वटा विमानलाई सिड्नी, मेलबर्न, क्यानबेरा र पर्थमा र अन्य स्थानमा आवश्यकताअनुसार उडान भर्न दिने उल्लेख छ । त्यसैगरी नेपाल सरकारले समेत अस्ट्रेलियाबाट साताको ७ वटा उडान त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा, भैरहवा र पोखरामा २८ वटा उडान भर्न दिने सहमति भएको छ । तर हालसम्म त्यस्ता उडान भएका छैनन् ।

अस्ट्रेलियामा ट्राभल तथा टुरिजमको क्षेत्रमा काम गरिरहेका महेन्द्र लम्साल नेपालले चाहँदा सम्भव हुने दाबी गर्छन् । अस्ट्रेलियामा रहेका वायुसेवा कम्पनीलाई सेवा सुविधा र योजनासहित उडानका लागि नेपालले आग्रह गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । त्यस्तै, नेपालमा रहेका सरकारी र निजी विमान कम्पनीलाई उडानका लागि प्रोत्साहन गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् । ‘नेपालको सरकारी वायुसेवा कम्पनीले उडान गर्न नसक्ला, तर निजी वायु सेवा कम्पनीलाई प्रोत्साहन गरिए त्यो सम्भव छ,’ उनी भन्छन्, ‘अस्ट्रेलियाको बजेट एयरलाइन्सलाई योजनासहित आग्रह गरिए सिधा उडान सम्भव छ ।’ सिधा उडान गर्न सके नेपाल जाने पर्यटकको संख्या बढ्ने उनी बताउँछन् ।

कार्यवाहक राजदूत मगरले भने दूतावासको तर्फबाट अस्ट्रेलिया सरकारसँग भएका एमओयूलाई कार्यान्वयन गर्न आफूहरू लागिपरेको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २, २०७९ १२:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३ वर्षपछि अस्ट्रेलिया-चीन दोहोरो संवाद

चिसिएको सम्बन्ध सुधार हुने विश्वास, प्रतिद्वन्द्वीभन्दा साझेदारका रुपमा हेर्न अस्ट्रेलियालाई चीनको आग्रह 
नारायण खड्का

अस्ट्रेलिया — अस्ट्रेलिया र चीनबीच ३ वर्षपछि द्विदेशीय संवाद भएको छ । कोरोना महामारीको सुरुवातसँगै दुई मुलुकबीचको कूटनीतिक र व्यावसायिक सम्बन्धमा चिसोपना आएको थियो । गत शुक्रबार दुवै मुलुकका विदेशमन्त्रीले इन्डोनेसियाको बालीमा औपचारिक संवाद गरेका हुन् । जी–२० राष्ट्रहरूको बैठकमा सहभागी हुने क्रममा अस्ट्रेलियाली विदेशमन्त्री पेनी ओङ र चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीबीच भेटवार्ता भएको हो ।

अस्ट्रेलियामा हालै लेबर पार्टीको नयाँ सरकार गठन भएसँगै दुई मुलुकबीचको सम्बन्धमा केही सुधार आउने अपेक्षा गरिएको थियो । लामो समयदेखि बन्द रहेको संवादहीनताको क्रमलाई यो भेटवार्ताले भंग गर्नुका साथै सम्बन्ध सुधारमा यसलाई पहिलो सकारात्मक पाइलाका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ । भेटपछि अस्ट्रेलियाका विदेशमन्त्री ओङले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै दुई मुलुकबीचमा केही आपसी भिन्नता भए पनि भेटमा आफूहरूले एकआपसको प्राथमिकता र चासोलाई खुला रूपमा राखेको र ध्यानपूर्वक सुनेको बताएकी छन् ।

चीन अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक साझेदार मात्र नभएर अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी, बहुराष्ट्रिय कूटनीतिक गठजोडलगायत विषयमा समेत महत्त्वपूर्ण साझेदार मुलुकका रूपमा चिनिन्छ । कोरोना भाइरसको संक्रमण सुरु भएसँगै अस्ट्रेलियाका तत्कालीन प्रधानमन्त्री स्कट मरिसनले भाइरस उत्पत्तिका विषयमा छानबिन हुनुपर्ने माग उठाएपछि दुई मुलुकबीचको सम्बन्धमा चिसोपना सुरु भएको थियो ।

चीनको मोबाइल उत्पादक कम्पनी हुवावेलाई अस्ट्रेलियामा फाइभ–जी सेवा सञ्चालन गर्न नदिने निर्णय र अर्का प्रधानमन्त्री माल्कम टर्नबुलको पालामा विदेशी हस्तक्षेप रोक्न भन्दै परिमार्जन गरिएको कानुनलगायतले पनि चीन–अस्ट्रेलियाबीचको सम्बन्धमा तिक्तता ल्याउन भूमिका खेलेको थियो । सम्बन्धमा चिसोपना आएसँगै चीनले अस्ट्रेलियाबाट निर्यात हुने अर्बौं लागत बराबरको जौ, वाइन, मासुलगायतको निर्यातमा कडाइ तथा प्रतिबन्ध लगाएको थियो ।

सम्बन्धमा उतारचढावसँगै छलफलका लागि अस्ट्रेलियाले गरेको आग्रहलाई चीनले बेवास्ता गरेको थियो । अस्ट्रेलियाका तत्कालीन कृषिमन्त्री डेभिड लिटल प्राउड र व्यापारमन्त्री साइमन बर्मिङ्गमले छलफलका लागि गरेको आग्रहलाई चीनले नकारेको थियो । तर, पछिल्लो संसदीय निर्वाचनसँगै लेबर पार्टी सत्तामा पुगेपछि बधाई दिँदै चीनले सम्बन्ध सुधारमा प्रयास थालेको थियो । शुक्रबारको विदेशमन्त्रीस्तरीय छलफल सम्बन्ध सुधारमा महत्त्वपूर्ण र पहिलो कदम भएको विदेशमन्त्री ओङले बताएकी छन् । ओङका अनुसार छलफलका क्रममा चिनियाँ विदेशमन्त्री यीले चीनलाई प्रतिस्पर्धीभन्दा पनि साझेदारका रूपमा व्यवहार गर्न आग्रह गरेका छन् ।

सम्बन्ध सुधार्न चीनका ४ सर्त

यो भेटवार्तालाई चीनले पनि सकारात्मक कदमका रूपमा अर्थ्याएको छ । अस्ट्रेलियाले चीनलाई प्रतिद्वन्द्वी र शत्रुको व्यवहार गरेको गुनासो चीनको छ । दुई मुलुकबीचको सम्बन्धलाई लिएर अस्ट्रेलियाका कदम र प्रयोग गर्ने शब्दावलीसमेत गैरजिम्मेवार भएको उसको भनाइ छ । अस्ट्रेलियाले अवसरलाई उपयोग गर्ने, ठोस कार्य गर्ने, चीनलाई राम्ररी बुझ्ने र सकारात्मक ऊर्जा लिने विश्वास विदेशमन्त्री यीले विज्ञप्तिमार्फत गरेका छन् । सम्बन्ध सुधार गर्न भेटवार्तामा चिनियाँ विदेशमन्त्रीले अस्ट्रेलियासामु ४ सर्त अघि सारेका अस्ट्रेलियाली समाचार संस्था एबीसीले लेखेको छ ।

अस्ट्रेलियाले चीनलाई प्रतिद्वन्द्वीभन्दा साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्ने, आफ्ना फरक धारणा र विचारलाई यथावत् राख्दै जे विषयमा आफूहरू समान बन्न सकिन्छ, त्यसैमा समानान्तर आधार खोज्नुपर्ने चीनको सर्त छ । कुनै तेस्रो पक्षलाई लक्षित नगर्ने वा कुनै तेस्रो पक्षद्वारा निर्देशित नहुने र व्यावहारिक र सकारात्मक सामाजिक तथा सार्वजनिक आधार निर्माणमा अडिग रहनुपर्नेमा पनि चीनले जोड दिएको समाचारमा उल्लेख छ ।

चीनको धारणा सार्वजनिक भएसँगै अस्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थोनी अल्बानिजीले अस्ट्रेलियाले कसैको मागलाई सम्बोधन नगर्ने प्रतिक्रिया दिएका छन् । उनले आफूहरूले आफ्नै राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकतामा राखेर सम्बोधन गर्ने स्पष्ट पारेका छन् । उनले आफूहरूले चीनलाई सकेजति सहयोग गर्ने र अन्य सबै मुलुकसँग राम्रो सम्बन्ध राख्ने बताउँदै सबैभन्दा पहिला अस्ट्रेलियाको हितका निम्ति उभिने बताएका छन् ।

उनले चिनियाँ विदेशमन्त्रीसँगको छलफललाई रचनात्मक कदम भएको उल्लेख गरेका छन् । अस्ट्रेलियाले कुनै पनि विषयमा आफ्नो धारणा परिवर्तन नगरेको जानकारी दिँदै उनले सधैं रचनात्मक रहने बताएका छन् ।

प्रकाशित : असार २९, २०७९ ०९:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×