सन् २०२१ का २१ घटना- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सन् २०२१ का २१ घटना

एजेन्सी

वासिङ्टन/लन्डन — अंग्रेजी वर्ष सन् २०२१ आज बिदा हुँदै छ । समग्रमा यो वर्षलाई पनि कोभिड महामारी, प्राकृतिक प्रकोप र राजनीतिक अनिश्चितताले गाँज्यो । हत्या र आक्रमणका सिलसिलाले पनि विगतमा जस्तै निरन्तरता पाए । विज्ञान र प्रविधिका क्षेत्रमा भएका उपलब्धि भने स्मरणयोग्य बने ।

१) वर्ल्ड ट्रेड अर्गनाइजेसन प्रमुखमा अफ्रिकी महिला

वर्ल्ड ट्रेड अर्गनाइजेसन(डूब्लूटीओ)को नेतृत्वमा यस वर्ष पहिलो पटक अफ्रिकी मूलकी महिला प्रमुख बनिन् । नाइजेरियाको पहिलो महिला अर्थमन्त्री समेत रहेकी नोग्जी ओन्जो इवेला डब्लूटीओको पहिलो अफ्रिकी महिला महानिर्देशक बन्दै इतिहास रचिन् । उनी नाइजेरियामा दुई पटक अर्थमन्त्री भएकी थिइन् ।

२) पहिलो पटक करोडौं मूल्यमा डिजिटल आर्टको बिक्री

यो वर्ष पहिलो पटक डिजिटलमा निर्माण गरिएको एक तस्बिर करोडौं मूल्यमा बिक्री भएको छ । माइक विंकलम्यानको ‘एभ्रिडेज: द फस्र्ट ५००० डेज’ बेलायत क्रिस्टिज कम्पनीमा ६ करोड ९३ लाख डलरमा लिलामी गरिएको थियो । ५ हजार तस्बिरहरुको कोलाज रहेको यो आर्टको भुक्तानी क्रिप्टोकरेन्सीमार्फत भएको थियो ।

३) मानिसलाई आक्रमण गर्ने स्वचालित ड्रोन

आर्टिफिसियल इन्टिलिजेन्स(एआई)ले पहिले पटक द्वन्द्व ग्रस्त क्षेत्रमा गएर ड्रोन हमला भएको वर्षको रुपमा यो वर्ष चिनिएको छ । संयुक्त राष्ट्र संघले मान्यता दिएको त्यहाँका अन्तरिम सरकार र विद्रोही नेता खलिफा हफ्तारका सेनाबीच भइरहेको द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा टर्कीको सैन्य ठेकेदावरद्वारा निर्मित कोर्गु–२ ड्रोन त्यहाँ उपस्थित थियो । मानिसले दिने कमान्डका कारण लडाइमा ड्रोनहरु प्रयोग हुने गरेपनि एआई आपैंm द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा पुगेको यो घटना पहिलो भएको राष्ट्र संघले जनाएको छ ।

४) रिजिक्स संग्राहलयमा स्थायी रुपमा राखिएको महिलाहरुले बनाएको पेन्टिङ

नेदरल्यान्डसको राजधानी सहर एमस्टर्डमा रहेको राष्ट्रिय संग्राहलय (रिजिक्स संग्राहलय)ले स्थायी रुपमा महिलाले बनाएका तीनवटा पेन्टिङ राखिएको छ । संग्रहालयको सबैभन्दा महँगो प्रदर्शनीस्थलमा १७औं शताब्दीमा महिला चित्रकारहरु जुडिथ लेइस्टर, गेसिना टेर बोर्च र राचेल रुवेसले बनाएका पेन्टिङ स्थायी रुपमा राखिएको हो ।

५) तारबिना मानिसको दिमाग र कम्प्युटरबीच जोडियो

मानिसको दिमागमा पहिलो पटक ट्रान्सिमिटर डिभाइजको प्रयोग गरेर कम्प्युटरसँग जोडियो । यसअघि अनुसन्धान गर्दा सेन्सरसँग तार जोडेर कम्प्युटरमा जोडिने गरेपछि ट्रान्समिटरको प्रयोग गरेर कम्प्युटरसँग कनेक्सना गराइयो । ब्रोन विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरुले मेरुदण्डको नशामा भएको चोटपटकको अध्ययन गर्ने क्रममा पहिलो पटक एक प्यारालाइस भएका व्यक्तिको यो प्रयोग गरे । उनीहरुले प्रयोग गर्दा ती पारालाइसिस भएका व्यक्तिले दिमागमा सोचेको भरमा रोबोटिक लिम्ब्सहरु चलेको थियो । यो अनुसन्धानकै क्रममा भएकाले पूर्णता नपाएको वैज्ञानिकहरुले जनाएका छन् ।

६) नासाको पर्सिभरेन्स रोभरले मंगल ग्रहमा बनायो अक्सिजन

मंगल ग्रहमा रहको नासाको पर्सिभरेन्स रोभरले यो वर्ष त्यही अक्सिन उत्पादन गरेको छ । मंगल ग्रहको वायुमण्डलबाट पर्सिभरेन्सले मोक्सी उपकरणका मद्दतमा अक्सिन उत्पादन गरेको हो । मार्स अक्सिजन इनसिटू रिसोर्स युटिलाइजेसन एक्सपेरिमेन्ट (एमओएक्सआईई) प्रविधिले मंगल ग्रहमा रहेको कार्बन डाआइक्साइडबाट अक्सिजन उत्पादन गर्छ । यो अनुसन्धानकै क्रममा भएकाले भविष्यमा मंगल ग्रहमा हुने ह्युमन मिसनमा यसले सहयोग पुग्ने बताइएको छ ।

७) प्रयोगशालामा निर्मित हिराको व्यावसायिकरण

डेनमार्कको चर्चित ज्वेलरी कम्पनी पन्डोराले यो वर्ष खानीबाट उत्पादिन हिरा प्रयोग नगर्ने भन्दै कृत्रिम रुपमा उत्पादन सुरु गरेको छ । पान्डोरोले कृत्रिम रुपमा निर्माण गरेका ज्वेलरीहरु ब्रिटेनमा समेत बिक्री गरिएको थियो । सन् २०२२बाट यसले राम्रो व्यापार गर्ने बताइएको छ ।

८) मेक्सिकोमा पहिलो पटक तेस्रोलिंगी सांसदमा निर्वाचित

यो वर्ष मेक्सिकोमा पहिलो पटक तेस्रोलिंगी सांसद पदमा विजयी भएका छन् । मारिया क्लिमेन्ट गारसिया र साल्मा लिभाना मेक्सिकोको इतिहासमा सांसदमा निर्वाचित पहिलो तेस्रोलिंगीको रुपमा इतिहास रचे । त्यहाँको लोअर हाउसबाट सांसद निर्वाचित भएका हुन् । उनीहरु दुवै सत्तारुढ दलका सांसद पनि हुन् ।

९) तिब्बतमा पहिलो पटक बुलेट रेल

चीनको स्वशासित क्षेत्रमा तिब्बतमा पहिलो पटक विद्युतबाट चल्ने बुलेट रेल यो वर्षको जुनदेखि सञ्चालनमा आयो । ५ अर्ब ६० करोड डलरको यो परियोजना अन्तर्गत तिब्बतको राजधानी ल्हासादेखि न्याङ्चीसम्मको रेलमार्ग जोड्छ ।

२५० माइल लामो यो रेलमार्गमा ४७ टनेल र १२१ वटा पुलहरु छन् । समुद्री सतहदेखि ३ हजार मिटर उचाइमा रहेका यी रेलवे लाइनहरु चल्ने रेलहरुमा स्वचालित सिस्टम अन्तर्गत अक्सिजनको मात्रा कायम गरिएको छ ।

१०) नेशनल जिओग्राफीले पहिलो पटक नयाँ महासागर पत्ता लगायो

विश्व महासगर दिवसको अवसर पारेर यो वर्ष नेशनल जिओग्राफिक सोसाइटीले दक्षिण अन्र्टाकटिकलाई छिटो छिटो फेरो लगाउने छालहरु रहेको पत्ता लगायो । सन् १९१५ देखि संसारमा नक्सा प्रकाशन गर्दै आएको यो संस्थाको उक्त कुरालाई वैज्ञानिकहरुले महासगरको रुपमा मान्यता दिए ।

११) अन्तरिक्षमा पुग्ने पहिलो गैर अन्तरिक्षयात्री

अन्तरिक्षमा यसअघि वैज्ञानिक तथा अन्तरिक्षयात्रीहरु मात्रै जाने गर्थे । तर अब त्यो रहेन । यस वर्ष अर्बपति रिचार्ड ब्रान्सन आफ्नै कम्पनीद्वारा निर्मित यानबाट अन्तरिक्षको यात्रा गरे । उनको कम्पनी भजिर्न गालाक्टिकले निर्माण गरेको रकेटमार्फत उनी जुलाईमा अन्तरिक्ष पुगेका थिए । उनी अन्तरिक्ष पुगेको ९ दिनपछि एमाजोन तथा ब्लू ओरिजिनका मालिक जेफ बेजोस आफ्नै कम्पनीले निर्माण गरेको न्यू सेपहर्ड जहाजबाट अन्तरिक्षमा पुगे ।

१२) ब्ल्याक होल पछाडिबाट आएको प्रकाश

ब्ल्याक होलबाट प्रकाश पनि भाग्न सक्दैन । या भनौं कुनै चिज ब्ल्याक होलमा आए त्यो विलिन हुन्छ । यो वर्ष खगोलशास्त्रीहरु पहिलो पटक ब्ल्याक होलको पछाडिबाट प्रकाशहरु बंगिएर आएका थिए । यी प्रकाश पृथ्वीभन्दा ८ सय मिलियन प्रकाश वर्ष टाढा थिए । यसको विस्तृत अध्ययन सम्बन्धीको कुरा नेचर जर्नलमा प्रकासित छ । यो घटनाले पुन अल्बर्ट आइन्सिटाइनको सापेक्षताको सिद्धान्तलाई प्रमाणित गरिदिएको छ ।

१३) संसारको पहिलो थ्री–डी प्रिन्टबाट बनाइएको विद्यालय सञ्चालन

यो वर्ष संसारमा पहिलो पटक थ्री–डी प्रिन्टबाट निर्माण गरिएको विद्यालय सञ्चालनमा आएको छ । यो वर्षो जुलाइमा यो विद्यालय सञ्चालनमा आएको हो । अफ्रिकाको मलावाईमा स्थापना भएको यो विद्यालय १४ वटा रुखबाट निर्माण गरिएको हो । बेलायतको एक विकास संस्था र स्वीस कम्पनीको साझेदारीमा यो विद्यालय स्थापना गरिएको हो ।

१४) ग्रिनल्यान्डको उच्च स्थानमा वर्षा

वैज्ञानिकहरुले जलवायु परिर्तनको असरले पार्ने प्रभावबारे चेतावनी दिँदै आएका छन् । ग्रिनल्याान्डको ओरहण क्षेत्र नजिकै क्षेत्र समुद्री सतहदेखि करिब २ माइलमा वर्षा भयो ।

सन् १९८० देखि निगरानी गर्न थालिएयता पहिलो पटक ग्रिन ल्यान्ड क्षेत्रमा वर्षा भएको घटना रकेर्ड भएको हो । यो वर्षको अगस्टमा तापक्रम फ्रिज हुने लेभलभन्दा बढेपछि धेरै घण्टासम्म पानी परेको अमेरिकाको नेशनल स्नो एन्ड आइस डाटा सेन्टरले जनाएको छ ।

१५) एल साल्भोडर बिटक्वाइनलाई राष्ट्रिय मुद्रा बनाउने बन्यो पहिलो मुलुक

यो वर्षको सेप्टेम्बमार एल साल्भोडरले बिट क्वाइनलाई मान्यता दियो । विभिन्न आशंकका बाबजुत यो कानुन पास भएको थियो । अर्थ विज्ञहरुले बिट क्वाइनलाई मान्यता दिदा देशको अर्थ व्यवस्था असन्तुल हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

१६) डाफर डान बने पहिलो पटक सीएफडीएको लाइफटाइम एचिम्भमेन्ट अवार्ड पाउने अस्वेत डिजाइनर

अमेरिकाको फेसन डिजाइनर काउन्सिलले सेप्टेम्बरमा अमेरिकी अस्वेत डिजाइनर डेनियल डे (डाफर डान)लाई सन् २०२१को लाइफ टाइम एचिम्भमेन्ट अवार्ड प्रदान गर्‍यो । हिप हपको क्षेत्रमा लक्जरी फेसन भित्र्याउने श्रेय उनलाई दिने गरिन्छ । उनले आफ्ना पसल हार्लेम मार्फत हिपहपमा महँगो फेसन भित्र्याएका थिए । फेसनमा ‘सोलो रनवे सो’ नगरी अवार्ड पाउने व्यक्ति पनि उनी परेका छन् ।

१७) चक्रवातभित्रको पहिलो ड्रोन फुटेज

सेप्टेम्बरमा आएको ‘चक्रवात साम’ आँधीभित्रको पहिलो ड्रोन फुटेज रर्केड भयो । क्याटागोरी–४को यो आँधि १२० माइल प्रतिघण्टाको रफ्तारमा अघि बढेको थियो । महासगरहरुमा ड्रोनमार्फत अनुसन्धान गर्ने सेलड्रोनका अनुसन्धानकर्ताले ड्रोनको यो फुटेजको मद्दतबाट आँधीहरु कसरी विकासित हुदै जाने भन्ने जानकारी हासिल हुने छ ।

१८) स्पेस–एक्सको अन्तरिक्ष पर्यटन

अमेरिकी कम्पनी स्पेस एक्सले पहिला पटक अन्तरिक्ष पर्यटनका लागि मानिसहरुलाई अन्तरिक्षमा लग्यो । इन्सिपिरेसन–४ मिसन नाम दिइएको यो मिसनमा ४ जना गैर अन्तरिक्षयात्रीहरुले ३ दिन पृथ्वीको कक्षमा ड्रागन क्याप्सुलमा सयर गरेका थिए ।

१९) अमेरिकाबाट पहिलो पटक फ्रान्सेली राजदूत फिर्ता बोलाइयो

अमेरिका र फ्रान्सबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध १७७८देखि रहिआएको छ । यी दुई साझेदार मुलुक हुन् । कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएपछि पहिलो पटक फ्रान्स अमेरिकासँग यो वर्ष रुष्ट हुँदै आफ्नो राजदूत फिर्ता बोलायो । बेलायत,अमेरिका र अस्ट्रेलियाबीच भएको ‘ओकास’ सम्झौताभएपछि रुष्ट बनेको फ्रान्सले आफ्नो राजदूत फिलिप एटियनलाई अमेरिकाबाट फिर्ता बोलाएको थियो । यो सम्झौता अनुसार अस्ट्रेलियालाई परमाणु ऊर्जाबाट चल्ने पनडुब्बी उपलब्ध गराइने उल्लेख छ । उक्त सम्झौतापछि अस्ट्रोलियाले फ्रान्ससँगको ५० अर्ब अस्ट्रेलिलियन डलरबरबाबरको रक्षा सम्झौता रद्द गरेको थियो ।

२०) डिजेलबाट चल्ने सवारी भन्दा विद्युतीय सवारीको बिक्री

वर्षको सेप्टेम्बरमा युरोपमा डिजेलबाट चल्ने सवारीको संख्या भन्दा बढी विद्युतबाट चल्ने सवारी साधानको बिक्री पहिलो पटक नाघेको युरोपियन इलेक्ट्रिक कार रिर्पोटले जनाएको छ । विश्लेषकहरुले यसलाई मानिसहरु शून्य कार्बन उत्सर्जनतिर लाग्ने थालेको रुपमा अथ्र्याएका छन् ।

२१) पहिलो पटक फिलिपिनो नागरिकलाई नोबल शान्ति पुरस्कार

फिलिपिनो पत्रकार मारिया रेसा नोबल शान्ति पुरस्कार पाउने पहिलो फिलिपिनो नागरिक बनिन् । फेक न्युजविरुद्धको अभियानका लागि टाइम म्यागजिनले उनलाई २०१८मा वर्ष व्यक्तिसमेत घोषणा गरेको थियो ।

अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि गरेको प्रयासमा उनलाई नोबल शान्ति पुरस्कारबाट पुरस्कृत गरिएको थियो । उनीसँगै रुसी पत्रकार डिमिट्री मुराटोभलाई संयुक्त रुपमा पुरस्कार दिइएको थियो ।

प्रकाशित : पुस १६, २०७८ ०८:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चन्द्रागिरिको हिउँ र सकिना तेलीहरू !

के मौजुदा लोकतान्त्रिक व्यवस्था राज्य पुनःसंरचनासँग जोडिएका हिजोका सवालहरूलाई यथास्थितिमा छोडेर सबल होला ? ठूलो संख्या सडकमा उतार्न नसक्नेको प्रतिरोधी बोली बेवास्तामा परिरहँदा मौजुदा व्यवस्थाबाट न्याय र समता सम्भव छ कसरी भन्न सकिएला ?
उज्ज्वल प्रसाई

सकिना तेली र नन्कुन्नी धोबीसलिमुन निशा बहना र निर्मला कुर्मीखातुना निशा बहना र शाहिदा खातुना दर्जीवानी चमार र रुबी खान ।

पर्वते नेपाली भाषा र हिन्दु नाम–थरको बाहुल्य रहने नेपाली आमसञ्चारमा यी ध्वनिहरू अनौठा सुनिन्छन् । राणा र पाण्डे, बस्नेत र ओली, प्रसाई र श्रेष्ठ — यसरी सजिलै उच्चरित भएनन् होला यी नामहरू ! ‘नेपाली राष्ट्रिय पहिचान’ प्रति सधैं चनाखो रहने काठमाडौंका प्रभुत्वशाली एवं वाचाल समूहका लागि यी नामले सञ्चार गर्ने ध्वनि खतराका सूचक हुन सक्छन् । अद्यापि काठमाडौंबाटै अनवरत प्रसारण भइरहेको राष्ट्रिय मूल ध्वनिमा शाहिदा र खातुना, वानी र सलिमुन मिसिन सकेनन् । सेताम्मे चन्द्रागिरिको मोहक चित्रमा केन्द्रित काठमाडौंका आँखा वानी चमारहरूले ओढेका प्लास्टिकका बोरामा अडिन सकेनन् ।

राष्ट्रवादी नेता खड्गप्रसाद ओलीले सहरमाझ ठूलो उत्साहसाथ फहराएको यामानको राष्ट्रिय झन्डामुनि एक महिनादेखि कराइरहेका शाहिदा र खातुनाहरू अनसुना भइरहे । माथि उल्लिखित नाममध्ये दुई जनाले अनाहकमा ज्यान गुमाए, तिनलाई मार्ने अपराधीहरू मुक्त घुमिरहेका छन् । बादशाह कुर्मीजस्ता शक्तिशाली पार्टीका नेता मुछिएकाले निसाफ अप्ठ्यारो बनेको सबैलाई थाहा छ । नेपालगन्जबाट दोस्रो पटक माइतीघर मण्डला आइपुगेका बाह्र जना महिला न्यायको माग गर्दै धर्ना बसेको आज सैंतीसौं दिन हो । यसअघि उनीहरू बीस दिन पैदल हिँडेर काठमाडौं आएका थिए । यस पटक पनि न्याय नपाई नेपालगन्ज फर्कनुपरे आफैं मारिन सक्ने जोखिम रहेको उनीहरूले बताइरहेका छन् ।

मण्डलाको फेरो मारेर आफ्ना सवारीमा कुदिरहने र आफ्नै सुबिस्तामा पैदल हिँडिरहने काठमाडौंवासीले उनीहरूलाई बेवास्ता गर्नुमा आफ्नो भलाइ ठाने । नाम मात्रै अनौठा होइनन्, हाउभाउ अर्कै छन्, लवज नबुझिने छन्, धर्ना र आन्दोलनका शैली सेल्फीअनुकूल छैनन् । वास्ता गर्नुले झिँझ्याट थप्न सक्छ, जोखिमको सम्भावना पनि कम हुँदैन । त्यसैले राजनीतिको मूलधार सम्हालेका सामाजिक लोकतन्त्रवादी वा समाजवादी दलहरू उनीहरूसँग छैनन् । दलाधीशको आदेशमा परिचालित हुने विद्यार्थी संगठनहरू शाहिदा र खातुनाभन्दा परै बसे । सामाजिक आन्दोलनलाई व्यक्तिगत उन्नयन र पहिचानको स्रोत बनाएका व्यक्तित्वहरू नजिक हुन चाहेनन् । व्यक्तिगत स्वतन्त्रता नै लोकतन्त्रको प्राण हो भन्दै पुँजीवादको पैरवीमा तैनाथहरूले उनीहरूको भाषा र आशय बुझ्न चाहेनन् । देशको समृद्धि नै मूल एजेन्डा भएकाले यस्ता ‘पेरिफरल इस्यु’ मा अलमलिनु समयको बर्बादी हो भन्नेमा उनीहरू अडिग रहे ।

त्रिभुवन र अन्य विश्वविद्यालयमा दशकौंदेखि गायत्री चक्रवर्ती स्पिभाकको ‘क्यान सबाल्टर्न स्पिक ?’ पढाइरहेका सयौं शिक्षक, पढिरहेका हजारौं विद्यार्थी र त्यसैमा शोध लेखिरहेका कैयौं बुद्धिजीवीका कानमा समेत वानी र नन्कुन्नीजस्ता ध्वनिको सौन्दर्य सञ्चारित हुन सकेन । स्नातकोत्तर तहमा मानवमुक्तिको दर्शन पढिरहेको सबैभन्दा चनाखो विद्यार्थी घोर अलमलमा परेर कक्षाकोठामा भनिरहेको छ, ‘माइतीघरमा सडक जाम गर्न कस्ताकस्ता मान्छे आएर केके भन्छन्–भन्छन्, केही बुझिन्न १’ जेन्डर स्टडिजमा विद्यावारिधि गर्ने घच्चीको विषय फेला नपरेकामा द्विविधाग्रस्त बनेको विद्वान्लाई सलिमुनले गरेको ‘लङ मार्च’ र महिनौंसम्म दिएको धर्ना शोधलायक विषय होइन । सामाजिक आन्दोलनको भविष्यमा चिन्तातुर अनुसन्धाताका लागि हिउँदको वर्षामा बोरा ओढेर धर्नारत वानी चमारहरूको मण्डला कुनै ‘रिसर्च फिल्ड’ नै होइन ।

यी कसैका पनि प्राथमिक चासोमा नपरेको आन्दोलन अखबारका लागि ‘फिलर’ समाचार मात्र हो । बिकाउ खबर बन्नका लागि न कुनै रमाइला गतिविधि भए, न उत्तेजक भाषण र प्रदर्शनका कार्यक्रम १ फोटोजेनिक समर्थकका अनुहारमा रंगीन चित्र कोरिएनन्, स्वादिला नारा कोरिएका टिसर्ट लगाएर कोही झुल्किएनन् १ चर्चित व्यक्तित्वका लालित्यपूर्ण विचारोत्तेजक मन्तव्यका शृंखला पनि चलेनन् । सञ्चारमाध्यमको ध्यानाकर्षण हुने गरी र उनीहरूले यस आन्दोलनलाई आफ्नो एजेन्डा बनाउने गरी कुनै घटना भएन । परिणाम, काठमाडौंको समग्र ध्यान चन्द्रागिरिमा हिउँ खेलिरहेका पुजारी र सेताम्मे हुन पुगेका पहेंला पृथ्वीनारायण शाहको मूर्तिमा केन्द्रित भयो ।

रुबी र सकिनाको टोली कलंकीको एउटा लजमा बास बसेको छ । बर्दियातिरका लजधनी उनीहरूले चिनेकै मान्छे भएकाले अग्रिम पैसा नतिरी बस्न दिएका छन् । तथापि कोठा भाडा दैनिक पन्ध्र सय तिर्नुपर्नेछ । यतिका पैसा कहाँबाट आउँछ, कसैलाई थाहा छैन । बेलुकाको खाना होटलमा खाई लजका तीन कोठामा बाँडिएर सुतेका उनीहरू सबेरै मण्डलामा धर्ना दिन आइपुग्छन् । दिउँसोको खाना र चियाको कुनै टुंगो हुँदैन । सघाउन पुगेका कोही मनकारीले जोहो गरिदिए खाना खान पाउँछन् । बिरामी परेका धर्नाकारीहरू आफैं निको हुने आशामा बस्नुबाहेक अर्को उपाय छैन । कहिलेकाहीँ अखबारमा छापिने उनीहरूका तस्बिर र खबरले अलिकति उत्साह थप्छन् । सहयोगीका हौसला र सानोतिनो उत्साहले कुनै दिन न्याय पाइएला भनेर उनीहरू संघर्षरत छन् ।

यसैबीच, नेकपा एमालेका केही महिला सांसदको पहलमा उनीहरूलाई पार्टीको संसदीय कार्यालयमा निम्ता दिइयो । सहयोगको अपेक्षा लिएर बानेश्वर पुगेका उनीहरूले थाहा पाए, अधिकांश पार्टी नेता उनीहरूका आन्दोलन र मागबारे अनभिज्ञ छन्, तिनलाई नन्कुन्नीहरूबारे केही थाहा छैन । सांसदहरूसमेतले चासो दिएर यस आन्दोलनबारे कहिल्यै बुझ्न खोजेका रहेनछन् भन्ने प्रमाणित भयो । रुबी खानहरूले स्वयं उपस्थित भएर आफ्ना मुद्दाबारे बताएबापत आश्वासनका दुई–चार हरफ सुन्न पाए । जुन तहको ऐक्यबद्धता र सहयोगको अपेक्षा थियो, त्यो अझै सम्भव छैन भन्ने पनि उनीहरूले बुझे ।

को छन् त रुबी र सकिनाहरूसँग ? कसरी चलिरहेको छ सैंतीसौं दिनसम्म काठमाडौंको धर्ना ? आन्दोलनमा ऐक्यबद्धता जनाउने र प्रत्यक्ष सहयोग गर्ने औंलामा गन्न सकिने मानिसहरू छन् । दुई खाले समूहले उनीहरूलाई सघाएका छन् । एक, पूर्वप्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले संसद् भंग गरेपछि लोकतन्त्र रक्षाका खातिर सुरु भएको बृहत् नागरिक आन्दोलनका केही सक्रिय आन्दोलनकारी छन् । दोस्रो, त्यस्ता केही युवा छन् जसलाई मौजुदा व्यवस्था नै अपूर्ण र त्याज्य भएकाले सकिनाहरूले दुःख पाएका हुन् भन्ने लाग्छ । यद्यपि पछिल्लो समूहका युवामध्ये केही नागरिक आन्दोलनमा पनि उत्तिकै सक्रिय थिए ।

सकिना र रुबीहरू धर्ना बस्न माइतीघर आएपछि आन्दोलनमा सक्रिय भएका अनिता पण्डित र अप्सरा केसीले कापी र कलमको व्यवस्था गरे । धर्ना लम्बिँदै जाँदा, अक्षर चिन्ने मौका कहिल्यै नपाएका वानी चमारहरूलाई अक्षर चिनाउन र लेख्न सिकाउन थाले । कम्युनिस्ट पार्टीका विद्यार्थी संगठनहरूमा आबद्ध भएर पार्टीकै सीमितता बुझ्न पाएका निर्ग नवीनजस्ता केही युवा पनि धर्नाकारीका साथमा छन् । नवीन सधैं धर्नास्थल पुगेर अक्षर चिनाउने र लेख्न सिकाउने काममा सक्रिय हुन्छन् । साथै, मनकारी खोजेर खाना र चियाको बन्दोबस्त गराउन पनि सहयोग गर्छन् ।

एक–दुई जनाबाहेक यी दुवै समूहका सबै सक्रिय सदस्यहरू दिनहुँ धर्नास्थल जान सक्दैनन् । लोकतन्त्रलाई सबल एवं साँचो अर्थमा न्यायपूर्ण बनाउनुपर्छ भन्ने मत राख्नेहरूको सक्रियतामा सञ्चालित नागरिक आन्दोलनको सानो समूहलाई देशमा शृंखलाबद्ध रूपमा भइरहेका एकपछि अर्को घटनामा ध्यानकेन्द्रित गर्ने र परिचालित हुनुपर्नेछ । कहिले चन्द्र कामीका लागि मानव अधिकार आयोग गुहार्नुपर्छ त कहिले प्रधान न्यायाधीश स्वयंले बिगारेको न्यायालयको सुधारका लागि जुलुसमा सहभागी बन्नुपर्छ । आम नागरिकका तहबाट आवश्यक प्रश्न सोध्न एवं प्रतिरोध दर्ज गर्न जरुरी छ भनेर स्वस्फूर्त रूपमा सडकमा आइपुगेको यस आन्दोलनले गर्न सक्ने गतिविधिका आफ्नै सीमा छन् ।

स्वतन्त्र ढंगले रुबीहरूसँग नजिक पुगेका युवाहरूले आफैं तय गरेका अन्य प्राथमिकता पनि छन् । माथि नै भनियो, उनीहरू यो व्यवस्थालाई लोकतन्त्रको आवरणमा लादिएको पुँजीवादी व्यवस्था ठान्छन् र यसलाई जतिसक्दो चाँडो बदल्नुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छन् । उनीहरूका लागि एमसीसीको विरोध गर्नु व्यवस्था फेर्ने उपक्रममा सहयोगी काम गर्नु हो । त्यसैले एमसीसीविरुद्ध आयोजित धर्ना र जुलुसमा प्रहरीसँग मुठभेड गर्न पुग्छन् । निशा र शाहिदालाई अक्षर सिकाइरहेका निर्ग नवीन धर्ना चलिरहेकै बेला एक दिन एमसीसीविरोधी अभियानमा जुटे र दिनभरि प्रहरी कस्टडीमा थुनिए ।

माइतीघर मण्डलामा धर्नारत शाहिदा र वानीहरूले लोकतन्त्रका पक्षधर हौं भन्नेहरूका अघिल्तिर केही ज्वलन्त प्रश्न उठाएका छन् । के मौजुदा लोकतान्त्रिक व्यवस्था राज्य पुनःसंरचनासँग जोडिएका हिजोका सवालहरूलाई यथास्थितिमा छाडेर सबल होला ? ठूलो संख्या सडकमा उतार्न नसक्नेको प्रतिरोधी बोली बेवास्तामा परिरहँदा मौजुदा व्यवस्थाबाट न्याय र समता सम्भव छ कसरी भन्न सकिएला ? एकातिर सकिना र रुबीहरूलाई सकेसम्म बेवास्ता गर्ने वा सहयोग गरेको भान पारेर परबाट च्वच्व मात्र गर्ने र अर्कातिर उनीहरूलाई सहयोग गरिरहेका बृहत् नागरिक आन्दोलनजस्तो सानो समूहको खिसिट्युरी मात्रै गरेर लोकतन्त्र मजबुत होला ? अनि, ती युवा जसले इमानदारीपूर्वक यस्ता सीमान्तका आन्दोलनलाई सघाइरहेका छन्, तिनले गरेको पुँजीवादको आलोचनालाई पूर्णतया अनदेखा गरिरहन कहिलेसम्म सम्भव होला ?

प्रकाशित : पुस १६, २०७८ ०८:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×