कोरोनाले भारतीय अर्थतन्त्र खुम्चियो- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोरोनाले भारतीय अर्थतन्त्र खुम्चियो

पहिलो त्रैमासिक अवधिमा देखिएको गिरावटका आधारमा अर्थविद्हरुले यस वर्ष भारतको समग्र आर्थिक वृद्धिदर करिब ७ प्रतिशतले ऋणात्मक रहने प्रक्षेपण गरेका छन् ।
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — कोरोना भाइरसको महामारीका कारण थलिएको भारतले अर्थतन्त्रमा पनि नराम्रो चोट बेहोर्नुपरेको छ । भारतको केन्द्रीय तथ्यांक कार्यालयका अनुसार चालु आर्थिक वर्ष (सन् २०२०/२१) को पहिलो त्रैमासिक अवधिमा भारतीय अर्थतन्त्र करिब एक चौथाइले खुम्चिएको हो ।

कार्यालयका अनुसार देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) २३.९ प्रतिशतले ऋणात्मक रहेको छ । यसको अर्थ गत वर्षको तुलनामा यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा वस्तु तथा सेवाको उत्पादनमा करिब २४ प्रतिशतले घटेको छ ।

अर्थविद्हरूले पहिलो त्रैमासिक अवधिमा भएको गिरावटका आधारमा यस वर्ष भारतको समग्र आर्थिक वृद्धिदर करिब ७ प्रतिशतले ऋणात्मक रहने प्रक्षेपण गरेका छन् । त्यसो भएको खण्डमा पछिल्लो दशकमा वार्षिक औसत ७ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर हासिल गरेको भारतीय अर्थतन्त्रका लागि ठूलो झट्का हुनेछ । र, स्वतन्त्र भारतको इतिहासमै सबैभन्दा दुःखद खबर बन्नेछ । यसअघि सन् १९७९/८० मा भारतीय अर्थतन्त्र ५.२ प्रतिशतले ऋणात्मक रहेको थियो ।

भारतीय अर्थतन्त्रमा पूर्वानुमानअनुसार गिरावट देखिएको खण्डमा उसको सन् २०२४/२५ भित्र ५० खर्ब डलरको अर्थतन्त्र बन्ने आकांक्षामा ठूलो चोट पुग्ने निश्चित छ । करिब ३० खर्ब डलरको भारतीय अर्थतन्त्र हाल विश्वको पाँचौं ठूलो अर्थतन्त्रमा पर्छ ।

भारतीय अर्थतन्त्रमा देखिएको पछिल्लो गिरावटको प्रमुख कारण कोरोना भाइरसको महामारी रोकथाम र नियन्त्रणका लागि गरिएको लकडाउन प्रमुख कारण हो । त्यसो त महामारीको प्रभाव सुरु हुनुअघि नै भारतीय अर्थतन्त्रमा केही नकारात्मक संकेतहरू नदेखिएका होइनन् । मार्च पहिलो साता सार्वजनिक तथ्यांकले भारतमा बेरोजगारीको अवस्था गएको ४३ वर्षकै सबैभन्दा बढी देखाएको थियो ।

कोरोना महाव्याधिले भने अर्थतन्त्रका सबै क्षेत्रमा प्रहार गरेको सार्वजनिक पछिल्ला तथ्यांकहरूबाट बुझ्न सकिन्छ । भारतीय अर्थतन्त्र विशेषगरी उपभोगमा आधारित अर्थतन्त्र हो । सवा अर्बभन्दा बढी जनसंख्याले गर्ने खर्चले नै भारतीय अर्थतन्त्र मूलतः निर्भर छ । त्यही उपभोगका लागि चल्ने माग र आपूर्तिको चक्रले नै भारतीय अर्थतन्त्रलाई अगाडि बढाउने गर्छ । तर, कोरोना महामारीले आममानिसको खर्च गर्ने क्षमतामै प्रहार गरेका कारण माग र आपूर्ति चक्र नै तोडिन पुगेको छ । त्यसको प्रभाव प्रायः सबै क्षेत्रमा पर्न गएको छ । मागमा आएको कमीले सेवादेखि उत्पादनमूलक क्षेत्रले बढी धक्का बेहोरेको छ ।

पहिलो त्रैमासिक अवधिमा होटल, रेस्टुराँलगायतका सेवा क्षेत्रमा सबैभन्दा गिरावट देखिएको छ । त्यसैगरी उद्योगधन्दा, खानीलगायतका क्षेत्रहरूको अवस्था ऋणात्मक छ । भारतको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा सेवा तथा वस्तुको उपभोगले ठूलो हिस्सा ओगट्छ । त्यसैले यही क्षेत्रमा आएको २७ प्रतिशतको कमीले पूरै अर्थतन्त्रलाई प्रहार गरेको हो ।

कोरोना महामारीका कारण अर्थतन्त्रको अर्को अंगका रूपमा रहेको निजी क्षेत्र पनि त्यत्तिकै संकटमा परेको छ । आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा निजी क्षेत्रबाट हुने खर्च र लगानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४७ प्रतिशतले कमी आएको छ । माथिका दुई क्षेत्रले भारतको अर्थतन्त्रमा करिब ८८ प्रतिशतको योगदान गर्ने बताइएको छ । त्यसैले पनि यी दुई क्षेत्रमा देखिएको नकारात्मक प्रभावका कारण पूरै अर्थ व्यवस्थामा नै असर पुगेको दाबी गरिएको छ ।

त्यतिमात्र होइन, रोजगारीको प्रमुख स्रोत मानिने यी क्षेत्रमा देखिएको संकुचनले बेरोजगारी थप बढाउने अनुमान गरिएको छ । वैदेशिक व्यापार सकारात्मक देखिए पनि अर्थविद्हरूले आन्तरिक माग घटेका कारण आयातमा कमी आएकाले त्यस्तो परिदृश्य बनेको दाबी गरेका छन् ।

मोदी सरकारले त्यो प्रयास नगरेको पनि होइन । लकडाउनका कारण आर्थिक गतिविधि बन्द प्रायः हुँदा समस्यामा परेका साना व्यवसायी, गरिब र किसानलाई लक्षित गर्दै दर्जनौं प्याकेजहरू पनि घोषणा गरियो । गरिबीको रेखामुनि रहेका जनताका लागि निःशुल्क खाद्यान्न वितरणसमेत गरिएको थियो ।

यसका बाबजुद महामारीका कारण आमनागरिकको क्रय क्षमतामा ह्रास आएसँगै आन्तरिक मागमा ठूलो गिरावट आएका कारण पूरै अर्थतन्त्रलाई नराम्रो असर परेको देखिन्छ । र, अर्थतन्त्रमा देखिएको गिरावटले थप दस करोड मानिस गरिबीको रेखामुनि धकेलिएको अनुमान गरिएको छ ।

अर्थतन्त्रमा संकुचन देखिएपछि विपक्षी भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसले मोदी सरकारको चर्को आलोचना गरेको छ । पूर्वअर्थमन्त्री पी चिदम्बरमले आफूले बारम्बार सतर्क गराउँदा गराउँदै पनि मोदी सरकारले बेवास्ता गरेका कारण भारतीय अर्थतन्त्रले हालको परिस्थिति भोग्नुपरेको दाबी गरेका छन् ।

चिदम्बरमले कोरोना महामारीभन्दा धेरै अघि नै अर्थतन्त्रका परिसूचकहरू राम्रो नरहेको र मोदी सरकारले सही नीति लिन नसकेको आरोप लगाउँदै आएका थिए । उनले गत फागुनमा नै बढ्दो बेरोजगारी र घट्दो उपभोग भारतीय अर्थतन्त्रका लागि राम्रो संकेत नभएको चेतावनी दिएका थिए ।

तर, मोदी सरकारका प्रमुख आर्थिक सल्लाहकार कृष्णमूर्ति सुब्रमन्यनले भने भारतीय अर्थतन्त्रका नराम्रा दिन गइसकेको र क्रमशः सुधारका संकेतहरू देखापर्न थाल्ने दाबी गरेका छन् । ‘पहिलो त्रैमासको अवधिमा पूरै विश्व नै लकडाउनको अवस्थामा थियो, त्यसैले पनि अर्थतन्त्रमा त्यस्तो गिरावट देखिएको हो । तर, अर्थतन्त्र फेरि कोरोनाको परिस्थितिबाट सुधारोन्मुख दिशामा अघि बढिसकेको छ र त्यसको प्रस्ट संकेत देखिइसकेको छ,’ मंगलबार भारतीय न्युज च्यानल एनडीटीभीसँग सुब्रमन्यनले भनेका छन् ।

निकट छिमेकी भएको र सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार भएका कारण भारतीय अर्थतन्त्रमा देखिने उतारचढावको बाछिटा क्रमशः नेपालमा पनि पर्ने गर्छ । त्यसैले भारतीय अर्थतन्त्रमा हाल देखिएको शिथिलताको असर नेपाली अर्थतन्त्रमा पनि बिस्तारै देखिँदै जानेछ ।

भारतीय रुपैयाँसँगको स्थिर विनिमय दरका कारण भारतीय अर्थतन्त्र कमजोर भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा बजारमा भारतीय रुपैयाँ कमजोर बन्दा त्यसको असर नेपाली रुपैयाँमा पर्छ । जसले गर्दा भारतबाट र तेस्रो मुलुकबाट हुने आयात महँगिने छ । त्यसैगरी भारतीय बजारमा मागमा कमी आउँदा त्यसको असर नेपालको निर्यात व्यापारमा पनि पर्नेछ किनभने नेपालको कुल निर्यातमा करिब ७२ प्रतिशत हिस्सा भारतको छ । आ.व. २०७६/७७ मा नेपालले गरेको ९८ अर्ब रुपैयाँको कुल निर्यातमध्ये ७० अर्ब भारततर्फ भएको थियो ।

त्यसैगरी सोही अवधिमा भएको ११ खर्ब ९७ अर्बको आयातमा भारतबाट मात्र ७३५ अर्बको आयात भएको थियो । वैदेशिक व्यापारको यो तथ्यांकबाट प्रस्ट हुने नेपालको अर्थतन्त्रको भारतमाथिको परनिर्भरताले पनि भारतीय अर्थतन्त्रमा देखापर्ने उतारचढावको प्रत्यक्ष असर नेपालमा स्वतः पर्ने प्रस्ट हुन्छ ।

अर्को प्रमुख कुरा भारत नेपालको रेमिट्यान्सको प्रमुख स्रोत मुलुक पनि हो । गत आर्थिक वर्षमा भारतबाट औपचारिक रूपमा मात्र ९३ अर्बभन्दा बढी रेमिट्यान्स भित्रिएको थियो, जुन कतारबाट भित्रिनेभन्दा मात्र कम हो । अनौपचारिक रूपमा भित्रिने रकमको हिसाब गर्ने हो भने त्यो अझै धेरै हुन जान्छ ।

२० लाखभन्दा बढीको संख्यामा भारतमा रहेका नेपाली कामदारहरूले नै त्यति ठूलो रकम पठाउने गरेका छन् । तर, कोरोना महामारीका कारण भारतमा विशेषगरी होटल, रेस्टुराँ क्षेत्र र उद्योग/व्यवसाय सबैभन्दा बढी मारमा परेका कारण ठूलो मात्रामा नेपाली कामदारहरूको आम्दानीमा पनि असर परेको छ, धेरैले रोजगारी नै गुमाएका छन् । यसको असर भारतबाट जाने रेमिट्यान्समा पनि क्रमशः देखापर्दै जानेछ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७७ ०८:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भारतको हरियाणामा आठतले भवनबाट खसेर नेपाली चिकित्सकको मृत्यु

आत्महत्या हुन सक्ने प्रहरीको आशंका
साहले छोटो समयमै लिभर ट्रान्सप्लान्ट (कलेजो प्रत्यारोपण) का लागि कुशल चिकित्सकको परिचय बनाएका थिए ।
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — भारतको हरियाणास्थित मेदान्त अस्पतालमा कार्यरत ३९ वर्षीय नेपाली चिकित्सक सुजितकुमार साहको मंगलबार एउटा अपार्टमेन्टको आठौं तलाबाट खसेर मृत्यु भएको छ । विराटनगर निवासी डा. साह विगत चार वर्षदेखि मेदान्तमा लिभर ट्रान्सप्लान्ट युनिटमा कन्सल्ट्यान्टका रुपमा कार्यरत थिए ।

स्रोतका अनुसार डा. साह मंगलबार बिहान गुरुग्रामस्थित सेक्टर ४७ स्थित उनी बस्दै आएको अपार्टमेन्टको आठौं तल्लाको कौसीबाट खसेका थिए । गम्भीर घाइते उनलाई तत्कालै नजिकैको मेदान्त अस्पताल पुर्याइएको थियो । तर, चिकित्सकले मृत घोषित गरेका थिए । पारिवारिक स्रोतका अनुसार प्र्रहरीले प्रारम्भिक छानबिनमा मृत्युको कारण आत्महत्या बताएको छ । यद्यपि शवको पोस्टर्माटम हुन बाँकी रहेकाले प्रहरीले मृत्युको कारण निर्क्यौल गर्न भने बाँकी छ ।

डा. सुजित अर्पाटमेन्टमा एक्लै बस्दै आएका थिए । उनको पश्चिम बंगालकी एक चिकित्सकसँग नै विवाह भएको थियो । उनीहरुबाट एक ६ वर्षीय छोरी छन् । डा. सुजित सोमबार साँझसम्म पनि मेदान्त अस्पतालमा ड्युटीमा थिए । र, सहकर्मीहरुका अनुसार त्यसदिन पनि उनी अन्य दिनजस्तै सामान्य अवस्थामा थिए । तर, मंगलबार एकाएक साहको मृत्युको खबरले उनीहरु सबैलाई स्तब्ध बनाएको छ । मेदान्तमै डा. साहसँगै कार्यरत रहेका नेपाली चिकित्सक डा. सञ्जयकुमार यादवले घटनाबाट आफू स्तब्ध भएको बताए । ‘सुजित दाइसँग सोमबार दिनभर नै सँगै थियौं अरु दिन जस्तै रमाइलोसँग बितेको थियो, खै के भयो अचानक विश्वास नै गर्न कठिन भइरहेको छ,’ डा. यादवले भने ।

पारिवारिक स्रोतका अनुसार पछिल्लो समय साह र उनकी श्रीमतीबीच दम्पतीबीच राम्रो सम्बन्ध नभएको र श्रीमतीले छोडपत्रका लागि दबाब दिँदै आएकी थिइन् । त्यही दबाबले उनलाई आत्महत्या गर्ने परिस्थितिमा पुर्‍याएको आशंका साह परिवारले गरेको छ । मृतक साहको परिवारले पनि उनलाई आत्महत्या गर्न बाध्य पारिएको भन्दै छानबिनको माग गरेको छ ।

‘अघिल्लो दिनसम्म पनि सामान्य अवस्थामा ड्युटीमा खटिएको र सबै हिसाबले सामान्य अवस्थामा रहेको व्यक्तिले कसरी आफै आत्महत्या गर्न सक्छ त्यसैले ऊमाथि अन्तिम समयमा ठूलो दबाब परेको निश्चित छ,’ साहका बुबा नरेन्द्रप्रसाद साहले भने । बुबा साहका अनुसार सुजितमाथि श्रीमतीले डिभोर्सका लागि दबाब दिइरहेकी थिइन् । तर, सुजितले भने सानी छोरी पनि भएको हुँदा छोडपत्र गर्नका लागि अस्वीकार गरिरहेका थिए । तर, अन्तिम समयमा दबाब थेग्न नसकेर सुजितले आत्महत्या गर्न बाध्य भएको परिवारको दाबी गरेको छ । आत्महत्या गर्न बाध्य पारिएको भन्दै परिवारका तर्फबाट आत्महत्या दुरुत्साहनको मुद्दा दायर गर्ने तयारी गरिरहेको साहले कान्तिपुरलाई बताए ।

साह परिवारका कान्छा छोरा सुजितले पोखराको मणिपाल कलेजबाट एमबीबीएस गरेका थिए । पछि उनले भारतको चण्डीगढस्थित पीजीआईबाट मास्टर इन सर्जरी र पछि दिल्लीको एम्सबाट सर्जरीमा सुपर स्पेसलाइजेसन गरेका थिए । साहले छोटो समयमै लिभर ट्रान्सप्लान्ट (कलेजो प्रत्यारोपण) का लागि कुशल चिकित्सकको परिचय बनाएका थिए । र, उनलाई रोबोटिक लिभर ट्रान्सप्लान्टको विशेषज्ञका रुपमा चिनिन्थ्यो । सहकर्मीहरुबीच डा. साह निकै मिलनसार र सरल व्यक्तिका रुपमा परिचित थिए ।

‘चार वर्षसँगै काम गरियो तर, कहिल्यै पनि उहाँको अनुहार अध्याँरो देखिएन, सबैलाई माया गर्ने अति नै सरल हुनुहुन्थ्यो,’ डा. यादवले भने । बुबा नरेन्द्रप्रसादले पनि सुजितको मृत्यु आफ्नो परिवारका लागि मात्र नभएर पूरै देशका लागि ठूलो क्षति भएको बताए । ‘हाम्रो परिवारलाई पुगेको क्षतिको त कुरै भएन तर मुलुकले पनि एउटा कुशल चिकित्सक गुमाएको छ,’ नरेन्द्रप्रसादले कान्तिपुरसँग भने ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७७ २२:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×