कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विस्तारवादको युग सकियो : मोदी

लद्दाख पुगेका मोदीले भारत सधैं शान्ति र मित्रताको पक्षमा रहेको उल्लेख गर्दै यसलाई कमजोरीका रुपमा नहेर्न चेतावनी दिए ।
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — भारतीय सुरक्षाकर्मीहरूको हौसला बढाउन लद्दाख पुगेका भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले चीनतर्फ लक्षित गर्दै विस्तारवादीको युग सकिएको बताएका छन् । शुक्रबार बिहान लद्दाख पुगेका मोदीले त्यहाँ रहेका इन्डिया–तिब्बत बोर्डर पुलिस, भारतीय स्थल र वायु सेनाका जवानहरूलाई लद्दाखको निमुमा आयोजित कार्यक्रममा सम्बोधन गर्ने क्रममा त्यस्तो धारणा राखेका हुन् ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी चीनसँगको सीमा क्षेत्र लद्दाखको भ्रमणका क्रममा शुक्रबार सैनिकहरूको अभिनन्दन ग्रहण गर्दै । तस्बिर : एपी

‘विस्तारवादको युग सकियो, यो विकासको युग हो,’ उनले सुरक्षाकर्मीलाई सम्बोधन गर्दै भनेका छन् । साथै उनले भारतीय जनता विश्वास र करुणाबाट नै साहस पलाउँछ भन्ने गौतम बुद्धको सन्देशबाट प्रेरित रहेको समेत बताएका थिए । त्यसैगरी उनले भारत सँगै शान्ति र मित्रताको पक्षमा प्रतिबद्ध रहेको, तर यो भारतको कमजोरीका रूपमा हेर्न नहुनेसमेत चेतावनी दिएका छन् । मोदीको साथमा चिफ अफ डिफेन्स स्टाफ विपित रावत र भारतीय सेना प्रमुख मनोज मुकुन्द नरवणे पनि लद्दाख गएका थिए ।

मोदीको भनाइको चीनले भने खण्डन गरेको छ । नयाँदिल्लीस्थित चिनियाँ दूतावासका प्रवक्ता जी रंगले चीनलाई विस्तारवादी भन्नु आधारहीन भएको बताएका छन् । ‘चीनलाई विस्तारवादी देख्नु निराधार हो, साथै यसले छिमेकीहरूसँगको विवाद र असमझदारीलाई अतिरन्जित र तोडमोड गर्ने प्रयास हो,’ रंगले आफ्नो ट्वीटरमा लेखेका छन् ।

साथै उनले चीनले आफ्ना १४ वटा छिमेकीमध्ये १२ वटासँग शान्तिपूर्ण तरिकाले सीमा निर्धारण गरेको समेत उल्लेख गरेका छन् ।

त्यसअघि मोदीको भ्रमणकै सम्बन्धमा पनि चीनले चासो व्यक्त गरेको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले पनि दुई देशबीचको तनाव कम गर्न कूटनीतिक र सैन्यस्तरमा सम्पर्क र छलफल चलिरहेको हुँदा कुनै पनि पक्ष परिस्थितिलाई थप चर्काउने काममा संलग्न हुन नहुने बताएका थिए ।

दुई देशबीच करिब आधा दर्जन क्षेत्रमा सीमालाई लिएर चर्को विवाद छ । कतिपय भूभागमा त दुवै देशले आफ्नो दाबी गर्दै आएका छन् । सीमालाई नै लिएर सन् १९६२ मा दुई देशबीच युद्धसमेत भएको थियो ।

चीन र भारतबीचको विवादास्पद र प्रस्ट किटान नभएका सीमालाई लाइन अफ एक्चुअल कन्ट्रोल (एलएसी) बाट छुट्याइएको छ । र, यही एलएसी क्षेत्रमाथि दाबीलाई लिएर दुवै मुलुकबाट बेलाबखत एलएसीको उल्लंघन हुँदै आएको छ । यस पटकको विवाद पनि त्यही एलएसीको उल्लंघनलाई लिएर भएको हो । त्यसमा पनि विगत केही महिनायता गलवान उपत्यका, तातोपानी र प्यानगंग ताल क्षेत्रमा तनाव कायम थियो । तनाव बढ्ने क्रमसँगै दुवै मुलुकले त्यस क्षेत्रमा आफ्नो सैन्य उपस्थिति पनि बढाउँदै लगेका थिए । र, १५ जुनको राति त दुवै पक्षबीच हिंसात्मक घटना नै भयो ।

उक्त झडपमा बीस भारतीय सैनिकको मृत्यु भएको थिया । चीनतर्फ भएको हताहती अझैसम्म पनि पुष्टि हुन सकेको छैन । पछिल्लो विवादमा चीनले भारतमाथि आफ्नो भूमिमा अनधिकृत रूपमा प्रवेश गरेर र सीमासम्बन्धी पूर्वाधार निर्माण गरेको आरोप लगाएको छ भने भारतले भने आफ्ना सैनिकहरू आफ्नैपट्टि रहेको बताएको छ । तर, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले विभिन्न स्रोतबाट प्राप्त स्याटलाइट तस्बिरहरूलाई आधार बनाउँदै दुवै पक्षबाट एलएसीको नजिकै सडक र टेन्ट बनाइरहेको खुलासा गरेका थिए ।

४५ वर्षयता भारत र चीनबीचको सीमा विवादका कारण मानवीय क्षति भएको पहिलो पटक हो । त्यस घटनापछि चीन र भारतबीचको सम्बन्ध तनावपूर्ण रहँदै गएको छ । एसियाका दुई आणविक मुलुकबीचको तनावले पूरै एसियामा युद्धको भय सिर्जना गरेका कारण संयुक्त राष्ट्रसंघलगायत अन्तर्राष्ट्रिय संस्था र विभिन्न मुलुकहरूले दुवै पक्षलाई संयम अपनाउन आग्रह गर्दै आएका छन् ।

घटनापछि एसियाका दुई आवणिक छिमेकी मुलुकबीचको अविश्वास चुलिएको छ । र, घटनालाई लिएर भारत र चीन दुवैले एकअर्कालाई दोषारोपण गर्दै आएका छन् । तनाव कम गर्न दुई देशबीच कूटनीतिक र सैन्यस्तरमा छलफल भए पनि ठोस समझदारी भने बनेको छैन । दुवै देशका उच्च सैनिक कमान्डर तहमा तीन पटकसम्म वार्ता भइसकेको छ । तर, ती वार्ता पनि अनिर्णीत नै रहेका थिए । सुरक्षा मामिलाका जानकारहरूले गलवान घटनाबाट सिर्जित तनाव लामो समयसम्म रहने दाबी गर्दै आएका छन् । यसअघि सन् २०१७ मा पनि चीन र भारतबीच भुटानको त्रिदेशीय बिन्दु दोक्लाम क्षेत्रलाई लिएर पनि ७३ दिनसम्म तनाव भएको थियो ।

गलवानको हिंसात्मक झडपपछि यता भारतमा मोदीले विपक्षीहरूबाट घटनाका सम्बन्धमा प्रस्ट जानकारी सार्वजनिक नगरेको र चीनसामु झुकेको भन्दै चर्को आलोचना खेप्दै आएका छन् । उनको शुक्रबारको भ्रमणलाई सीमा क्षेत्रमा खटिएका भारतीय सुरक्षाकर्मीको मनोबल उठाउन र विपक्षीहरूलाई सरकार आफ्नो भूमिको रक्षार्थ जुनसुकै कदम चाल्न पनि तयार रहेको सन्देश दिने उद्देश्यबाट प्रेरित रहेको विश्लेषण गरिएको छ । लद्दाखमा रहँदा मोदीले गलवान घटनाका घाइतेहरूलाई पनि भेटेका छन् ।

पछिल्लो तनाव सुरु भएयता भारतले चीनमाथि दबाब सिर्जना गर्न उसका उत्पादन र लगानीलाई निरुत्साहित गर्ने नीतिसमेत लिन थालेको छ । विशेषगरी देशभित्र चीनसँगको आर्थिक व्यापारिक सम्बन्ध नै तोड्ने दबाब बढ्दै गएपछि मोदी सरकारले चीनलाई लक्षित गरेर आर्थिक र व्यापारिक क्षेत्रमा कडाइ गर्न थालेको छ । त्यसैअनुसार चीनमा निर्मित ५९ वटा मोबाइल एप्सको प्रयोगमा रोक लगाइएको छ ।

त्यसमा भारतमा सर्वाधिक लोकप्रिय मानिने टिकटक एप्ससमेत समावेश छ । त्यति मात्र होइन, यसबीचमा चिनियाँ कम्पनीले पाएका कतिपय ठूला ठेक्का पनि तोडिएका छन् । र, चीनबाट हुने सामानको जाँचमा पनि कडाइ गर्न थालिएको छ । त्यसो त गलवान घटनाअघि नै भारतले चिनियाँ लगानीमाथि अंकुश लगाउन वैदेशिक लगानीसम्बन्धी नीति नै संशोधन गरेको थियो । प्रकाशित : असार २०, २०७७ ०६:२४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सलहले पाँच जिल्लाको ११ सय १८ हेक्टरमा क्षति

– अलिअलि बिरुवा खाए पनि उत्पादनमै असर पुग्दैन : केन्द्र
– शुक्रबारदेखि हावा पूर्वबाट पश्चिम बगेकाले सलह भित्रिने सम्भावना दुई–चार दिनलाई टर्‍यो
राजु चौधरी

काठमाडौँ — अफ्रिकी मुलुकबाट अरेबियन देश हुँदै भारतबाट नेपाल भित्रिएको सलहले यहाँका पाँच जिल्ला (दाङ, प्यूठान, मकवानपुर, अर्घाखाँची र पाल्पा) मा बढी क्षति पुर्‍याएको छ । सलहले मकै, तरकारी, फलफूल र भटमास गरी ती जिल्लामा मात्रै करिब ११ सय १८ हेक्टरमा क्षति पुर्‍याएको प्लान्ट क्वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रले जनाएको छ ।

केन्द्रले जिल्लास्थित कृषि ज्ञान केन्द्र र स्थानीय तहको समन्वयमा अन्य जिल्लाको क्षतिको विवरण संकलन गरिरहेको बताएको छ । केही जिल्लामा सलह बसे पनि क्षति सामान्य नै छ । ‘यो प्रारम्भिक अनुमान हो । खेतमै गएर हेर्दा प्रतिशतमा सामान्य भिन्नता आए पनि क्षेत्रमा फरक आउँदैन,’ केन्द्रका सूचना अधिकारी रामकृष्ण सुवेदीले भने, ‘सलहहरू छरिएर बसेकाले खासै क्षति भएको छैन ।’ केन्द्रका अनुसार सबैभन्दा बढी दाङमा क्षति पुर्‍याएको छ । दाङमा मकै तथा तरकारी बाली गरेर ५ सय ८० हेक्टरमा क्षति पुर्‍याएको छ । दोस्रोमा प्यूठानमा क्षति पुगेको केन्द्रले तयार पारेको विवरणमा उल्लेख छ ।

सलहले प्यूठानमा मकै, फलफूल, तरकारी तथा भटमास बाली गरेर २ सय ८३ हेक्टरमा सामान्यदेखि मध्यम क्षति पुर्‍याएको सलह सूचना केन्द्रका संयोजकसमेत रहेका सुवेदीले जानकारी दिए । ‘ती क्षेत्रमा उत्पादन नै क्षति हुने गरी कीराले खाएको छैन । बिरुवा अलिअलि खाएको छ, अत्यधिक नोक्सानी देखाउने गरी छैन,’ उनले भने, ‘मध्यम क्षतिको स्तर भनेको करिब १५ देखि २० प्रतिशत हो ।’ केन्द्रका अनुसार प्यूठानमा केही संख्यामा सलह अझै सक्रिय छन् । केही सलह भने उत्तरतर्फ लागेका छन् । कृषि ज्ञान केन्द्र, जिल्ला एवं स्थानीय तहबाट थप अध्ययन र विवरण संकलन भइरहेको सुवेदीले बताए ।

मकवानपुरमा सलहले मकै र तरकारी गरी १ सय ५ हेक्टरमा क्षति पुर्‍याएको छ । यहाँका क्षति पनि सामान्य र मध्यमस्तरका छन् । केन्द्रले यसअघि १ हजार हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रफल सलहले कब्जा गरेको बताउँदै आएको थियो । तर सलहका झुन्ड छुट्टिएपछि क्षति कम भएको केन्द्रको दाबी छ । ‘मकवानपुरमा एक झुन्ड थियो । त्यो छुट्टिएर दुई–तीन गाविसमा बसेको थियो,’ सुवेदीले भने ।

केन्द्रका अनुसार सिन्धुलीमा मकैमा सामान्य क्षति भएको छ । अर्घाखाँचीमा मकै तथा तरकारी गरेर एक सय हेक्टरमा क्षति पुर्‍याएको उनले बताए । पाल्पामा पनि मकै र तरकारी बालीमा ५० हेक्टर क्षति भएको छ । रोल्पामा मकैमा सामान्य क्षति भएको छ । कीराहरू अझै सक्रिय भएकाले थप विवरण संकलन भइरहेको उनले जनाए । ‘रोल्पा, रुकुम र प्यूठानमा खासै क्षति नदेखिए पनि विवरण आउन बाँकी छ,’ उनले भने । केन्द्रका अनुसार शुक्रबारदेखि हावा पूर्वबाट पश्चिमतर्फ बगेको छ । उक्त दिशामा हावा बगे दुई–चार दिन सलह नेपाल नआउने केन्द्रका सुवेदीले बताए । ‘आज पूर्वदेखि पश्चिम गएको छ । त्यही भएर दुई–चार दिन सलह आउँदैन । अब त्यति समस्या छैन,’ उनले भने ।

५२ जिल्लामा फैलियो

केन्द्रका अनुसार साना तथा ठूला समूह गरी ५२ जिल्लामा सलह देखिएको छ । प्रायः जिल्लामा छरिएरका स–साना झुन्ड रहेकाले उल्लेख्य क्षति नभएको केन्द्रले जनाएको छ । विवरणअनुसार असार १३ मा नेपाल प्रवेश गरेको सलह फैलिने क्रम जारी छ । उक्त दिन बारा–पर्साबाट करिब १२ देखि १५ लाखको संख्यामा प्रवेश गरेको सलह अहिले बारा, पर्सा, रौतहट, मकवानपुर हुँदै चितवन पुगेको छ ।

१३ गते नै सर्लाहीबाट करिब ८ देखि १० लाखको संख्यामा भित्रिएको सलह सिन्धुली, काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, नुवाकोटसम्म पुगेको छ । सोही दिन रूपन्देहीबाट करिब १२ देखि १५ लाख संख्यामा भित्रिएको सलह रूपन्देही, कपिलवस्तु, पाल्पा, स्याङ्जा, कास्की, लमजुङ हुँदै गुल्मीसम्म पुगेको छ । १४ गते कपिलवस्तुबाट ८ देखि १० लाखको संख्यामा प्रवेश गरेको सलह कपिलवस्तु, अर्घाखाँची, दाङ, प्यूठान, रोल्पा र रुकुममा पुगेको छ । १५ गते २० देखि २५ लाखको संख्यामा रूपन्देहीमा प्रवेश गरेको सलह रूपन्देही, अर्घाखाँची, दाङ, प्यूठान र रोल्पासम्म पुगेको छ । १६ गते करिब २ हजारको संख्यामा डडेलधुराबाट छिरेर त्यहाँ बसेको छ । सोही दिन आठदेखि १० हजारको संख्यामा कैलाली प्रवेश गरेको सलह पनि त्यतै बसिरहेको छ ।

‘सलहको गणना विधि अनुमानमा आधारित हुन्छ,’ उनले भने, ‘खासगरी एक किलोमिटर स्क्वायरको बथानमा एक करोड कीरा हुन्छन् । झुन्डको लम्बाइ/चौडाइका आधारमा संख्या अनुमान गर्ने हो । ठ्याक्कै यति नै हुन्छ भन्ने पनि हुँदैन ।’

प्रकाशित : असार १९, २०७७ २२:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×