व्यापारतर्फ सोझियो भारत-चीन सीमा विवाद

भारतले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको प्रचलित मान्यता, प्रतिस्पर्धी बजार र उपभोक्ताको रुचिविरुद्ध कदम चालेको चीनको भनाइ
सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — सीमा क्षेत्रमा भएको हिंसात्मक झडपका कारण भारत र चीनबीच देखिएको तनाव क्रमश: व्यापारतर्फ सोझिएको छ । जुन १५ मा सीमा विवादलाई लिएर लद्दाखस्थित गलवान उपत्यकामा दुवै पक्षबीच हिंसात्मक झडप भएको थियो । उक्त घटनापछि यी दुई छिमेकीको सम्बन्ध तनावपूर्ण बन्न पुगेको हो ।

त्यसका बाबजुद दुवै पक्षले कूटनीतिक र सैनिकस्तरमा विवाद मत्थर गर्न छलफललाई निरन्तरता दिँदै आएका छन् । मंगलबार मात्र मेजर जनरल स्तरमा सीमा क्षेत्रको तनाव कम गर्ने विषयमा वार्ता भएको थियो । तर, भारतले चिनियाँ आयात र लगानी निरुत्साहित गर्न पछिल्ला दिनमा लिएका निर्णयले सीमाका कारण सुरु भएको दुई देशबीचको तनाव व्यापारतर्फ मोडिन थालेको देखिन्छ ।

गलवान घटनापछि भारतभित्र चीनसँगको आर्थिक व्यापारिक सम्बन्ध नै तोड्नुपर्ने माग हुँदै आएको छ । भारतले चीनमाथि दबाब सिर्जना गर्न केही दिनमा आर्थिक र व्यापारिक क्षेत्रमा कडाइ गर्न थालेको छ । सोमबार भारतले चीनमा निर्मित ५९ वटा मोबाइल एप्सको प्रयोगमा रोक लगाउने निर्णय गरिसकेको छ । भारतले सुरक्षालगायतका कारण देखाएर टिकटकलगायत एप्सको प्रयोगमा प्रतिबन्ध गरेको हो ।

चीनले भने उक्त निर्णय पूर्वाग्रही र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको मान्यताविपरीत भएको बताएको छ । ‘भारतको कदम अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको प्रचलित मान्यताको खिलाफ हुनुका साथै यसले प्रतिस्पर्धी बजार र उपभोक्ताको रुचिअनुकूल पनि छैन,’ दिल्लीस्थित चिनियाँ दूतावासले जनाएको छ । साथै दूतावासले प्रतिबन्धित एप्स प्रयोगकर्ता भारतमा ठूलो संख्यामा रहेको र भारतको कानुन र नियमको पूर्णरूपमा पालना गरिएको जनाएको छ । उक्त निर्णयले एप्स निर्माणमा जोडिएका उद्यमी र भारतीय कामदारको रोजगारीमा असर पुग्ने चीनको भनाइ छ ।

भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारले चीनबाट हुने आयातलाई निरुत्साहित गर्न थप कडा कदम चाल्नेतर्फ छलफल गरिरहेको जनाएका छन् । जसअन्तर्गत चीनमा निर्मित एसी र टीभीको आयातमा पनि कडाइ गर्नका लागि लाइसेन्स प्रणाली लागू गर्नेतर्फ सरकारीस्तरमा छलफल भइरहेको बताइएको छ । त्यसैगरी फाइभजी प्रविधिका लागि आवश्यक पर्ने उपकरणको आयातमा बन्देज लगाउने विषयमा पनि निर्णय हुन सक्ने सम्भावना रहेको जनाइएको छ । चिनियाँ कम्पनी हुवावे फाइभजी प्रविधिका उपकरणको ठूलो आपूर्तिकर्ता हो ।

गलवान घटनालगत्तै चिनियाँ उत्पादनविरुद्ध भारतले लिएको यो पहिलो कदम भने होइन । यसअघि चीनबाट आउने सामान पानी जहाजहरूको जाँचमा कडाइ गर्न थालिएको थियो । जसले गर्दा चीनबाट आयात हुने कच्चा पदार्थमा निर्भर भारतीय उद्योगलाई असर पर्न थालिसकेको छ । औषधिमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थको ठूलो हिस्सा चीनबाट आयात गर्ने भएकाले आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा अत्यावश्यक औषधिको उत्पादन नै प्रभावित हुन सक्ने भन्दै सरोकारवालाहरूले चासो व्यक्त गरेका छन् ।

त्यसअघि गलवान घटनालगत्तै भारतीय रेल्वेले चिनियाँ कम्पनीले पाइसकेको भारु ४ सय ७१ करोडको ठेक्का तोड्ने निर्णयसमेत गरेको थियो । त्यसैगरी भारतको केन्द्र सरकारले मोबाइल सेवा प्रदायक कम्पनी भारतीय सञ्चार निगम (बीएसएनएल) लाई फोरजी प्रविधि जडानका लागि चिनियाँ उपकरण उपयोग नगर्न निर्देशन दिएको थियो । बीएसएनएल भारत सरकारको स्वामित्व भएको कम्पनी हो ।

भारतले करिब तीन महिनाअघि नै लद्दाख क्षेत्रमा तनाव सुरु भएदेखि नै चिनियाँ लगानीलाई प्रभाव पार्ने गरी निर्णय लिन थालिसकेको थियो । त्यसैक्रममा वैदेशिक लगानीसम्बन्धी नीतिमा संशोधन गर्दै चिनियाँ लगानीमा अंकुश लगाउने निर्णय गरेको थियो । दुई महिनाअघि प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीसम्बन्धी नीतिमा महत्त्वपूर्ण संशोधन भारतसँग सीमा जोडिएका मुलुकबाट आउने लगानीका लागि सरकारको पूर्वस्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था गरेको थियो ।

भारतले कोरोना भाइरसको महाव्याधिका कारण अर्थतन्त्रमा पर्ने असरका कारण थुप्रै भारतीय कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था कमजोर हुन जाने र त्यसको मौका छोपेर ती कम्पनीहरूमा चिनियाँ लगानीकर्ताले आफ्नो सेयर हिस्सा बढाउन सक्ने आकलन गर्दै नयाँ व्यवस्था गरिएको अनुमान गरिएको थियो । भारतको उक्त निर्णय पनि चीनले विरोध जनाएको थियो । त्यसो त भारतमा बढ्दो चीनविरोधी भावनाले दुई देशबीचको व्यापारमा असर पर्न सक्ने संकेत चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले गरेका छन् ।

ग्लोबल टाइम्सले मंगलबारको संस्करणमा कोरोना महामारी र भारतमा बढ्दो चीनविरोधी राष्ट्रवादका कारण दुई देशबीचको व्यापारमा यस वर्ष ३० प्रतिशतले कमी आउने जनाएको छ । भारत र चीनबीच वार्षिक ९० अर्ब डलरभन्दा बढीको कारोबार हुने गर्छ । त्यसमा भारतलाई करिब ५५ अर्ब डलरजतिको व्यापार घाटा छ । दुवै देशले सन् २०२० भित्र व्यापार सय अर्ब डलर पुर्‍याउने लक्ष्य राखेका थिए । तर पछिल्लो तनावका कारण कूटनीतिक सम्बन्धमा मात्र नभई व्यापारमा पनि असर देखिन थालिसकेको छ ।

प्रकाशित : असार १७, २०७७ ०६:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३ दिनमा २७ जिल्ला पुगे सलह, झुन्ड टुक्रिएर फैलने क्रम जारी

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — गत शनिबारदेखि नेपाल प्रवेश गर्न थालेको सलहको झुन्ड मंगलबारसम्म २७ जिल्लामा पुगेको पाइएको छ । प्लान्ट क्वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका किट विज्ञ एवं सलह सूचना केन्द्रका संयोजक रामकृष्ण सुवेदीका अनुसार मंगलबार साँझसम्म सलहका झुन्डहरू २७ जिल्लामा देखिएका हुन् ।

फाइल तस्बिर ।

केन्द्रका अनुसार सलहका ५ वटा झुन्ड भारतबाट नेपालमा प्रवेश गरेका छन् । झुन्डहरू २७ जिल्लामा देखिएपनि अन्य स-सना समूहहरू भने अन्य जिल्लाहरूमा देखिएका छन् ।

सोमबार साँझ रुपन्देहीमा प्रवेश गरेको झुन्ड अहिलेसम्मकै ठूलो हो । उक्त झुन्डमा २०/२५ लाखको संख्यामा सलह रहेको सुवेदीले कान्तिपुरलाई बताए । भैरहवामा प्रवेश गरेको सो झुन्ड टुक्रिएर ३ तिर लागेको देखिन्छ । यो झुन्ड पश्चिम भेगतिर गइरहेको सलह सूचना केन्द्रले जनाएको छ ।

यो झुन्ड टुक्रिएर प्युठान र दाङ पुगेको छ । 'एउटा झुन्ड दाङको लमही र घोराहीमा पुगेको छ,' सुवेदीले भने, 'अर्को झुन्ड प्युठानको सदरमुकामतिर फैलिँदै गएको छ ।' प्युठान पुगेको उक्त झुन्ड टुक्रिएर रोल्पा हुँदै सल्यान पुगेको सुवेदीले जानकारी दिए । केही झुन्डहरू लमहीको सानो झुन्ड कृषि बालीमा बसेको र अर्को ठूलो झुन्ड राप्ती नदीको किनारमा बसेको सुवेदीले जानकारी दिए ।

यस्तै मंगलबार काठमाडौं उपत्यकाका ३ वटै जिल्लाहरूमा सलहका झुन्डहरू देखिएका छन् । असार १३ गते बारामा देखा परेको झुन्ड टुक्रदै मकवानपुरको मकवानपुर गढीमा बसेको थियो । उक्त झुन्ड पनि टुक्रिएर चितवन पुगेको थियो भने केही झुन्ड मकवानपुर हुँदै काठमाडौं उपत्यकाका प्रवेश गरेको सुवेदीले जानकारी दिए । मकवानपुरमा टुक्रिएको झुन्ड चितवनमा पुगेको छ । चितवनबाट पुनः टुक्रिएर कालिका, रत्ननगर र शक्तिखोर क्षेत्रमा मंगलबार पुगेको सलह सूचना केन्द्रले जनाएको छ ।

सर्लाहीको नवलपुरमा देखिएको झुन्ड चाहिँ सिन्धुली प्रवेश गर्‍यो । सिन्धुलीबाट टुक्रिएर उक्त झुन्ड काभ्रे, सिन्धुपाल्चोकसम्म पुगेको छ । यी झुन्डहरू अब त्यतै हराएर जाने किट विज्ञसमेत रहेका सुवेदीले बताए ।

असार १३ गते नै रुपन्देहीमा देखिएको झुन्डले सैनामैनामा नोक्सानी गरेको प्लान्ट क्‍वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रले जनाएको छ । उक्त झुन्ड त्यहाँबाट छुट्टिएको थियो । केही रुपन्देहीमा र ठूलो झुन्ड पाल्पा पुगेको थियो । सानो झुन्ड चाही कपिलवस्तुको बाणगंगातिर गएको विज्ञहरूले ट्रेस गरेका छन् ।

पाल्पामा गएको झुन्डले झ्याङ भन्‍ने ठाउँमा बसेको थियो । उक्त झुन्ड पनि टुक्रिएर स्याङजा, कास्की र गुल्मीतिर गएको किट विज्ञहरुले जानकारी दिएका छन् । स्याङ्जाको झुन्ड कालीगण्डकी गाउँपालिकामा बसेको र त्यहाँ केराका बोटमा र जंगलमा गाईवस्तुहरुले खाने घाँसको रुखलाई क्षति गरेको विवरण आएको छ ।


पाल्पाबाट टुक्रिएर गएको झुन्ड कास्कीको रुपा पुगे पनि त्यहाँ क्षति गरेको विवरण आइनसकेको सलह सूचना केन्द्रले जनाएको छ । त्यहाँबाट पनि गुल्मीको रिडी गएर सलहले बास बसेको देखिएको छ । टुक्रिदै गएपछि झुन्ड सानो भए पनि सलह अहिले खेतीभन्दा रुखमा बस्‍न थालेको सुवेदीले जानकारी दिए ।

असार १४ गते कपिलवस्तुमा देखिएको झुन्ड दाङ हुँदै प्युठान, अर्घखाँची पुगेको सुवेदीले बताए । उक्त झुन्ड टुक्रिएर मंगलबारसम्म रोल्पा, बाँके, बर्दिया, कैलाली, डडेल्धुरामा पुगेको सुवेदीले जानकारी दिए । झुन्ड टुक्रिएर फैलने क्रम जारी नै रहेको उनले सुनाए ।

टुक्रिएर सानो हुँदै गएका सलहका झुन्ड झाडी र जंगल क्षेत्रमा बस्‍ने गरेको पनि पाइएको किट विज्ञ सुनिल अर्यालले कान्तिपुरलाई बताए । 'सलह बसेको ठाउँमा घाम लागेपछि तापक्रम २० देखि २२ डिग्री भयो भने उनीहरू उड्न सुरु गर्छन्,' अर्यालले भने, 'तर यो तापक्रममा झुन्डमा भएका सबै नउड्न पनि सक्छन् । २७ डिग्री सेल्सियस तापक्रम भएपछि मात्रै यिनीहरू बसेको ठाउँबाट सबै उड्छन् ।' उनले दुई दिनयता सलहको नेपालभित्रको उडानलाई ट्रेसिङ गर्दा धेरै क्षति नदेखिएको बताए ।

यस्तै किट विज्ञ सुवेदीले दुई दिनयता सलहको नेपाल यात्रा हेर्दा झुन्डहरू टुक्रिदै स-सना समूह बन्‍न थालेको र त्यहीं उनीहरु मासिने अवस्था पनि भएको बताए । उनले भने, 'हामीले गरेको ट्रेसिङ हेर्दा झुन्ड टुक्रिदै समूहमा फैलिएका छन् । प्रजनन गर्ने अवस्था छैन । अन्यत्र १७ सय १८ सय मिटर माथिसम्म उडे पनि नेपालमा ५/७ सय मिटरभन्दा माथि पनि यिनीहरू उडेका छैनन् ।' झुन्ड सानो हुँदै जाँदा यिनीहरू भारत नफर्की नेपालमै मासिने सम्भावना पनि देखिएको उनले बताए ।

भारतमा केही दिनयता पश्चिबाट पूर्वतिर हुँदै हावा बहने गरे पनि उत्तर प्रदेश र बिहारमा हावाको चाप कम भएपछि पश्चिम उत्तरतिर हावा मोडिने क्रममा सलह नेपाल प्रवेश गरेको किट विज्ञहरूले बताएका छन् ।नेपालको सीमा नजिकैका क्षेत्रहरूमा सलहका झुन्डहरू देखिएकाले हावाको बहावले यिनीहरू जुनसुकै बेला नेपाल प्रवेश गर्ने सम्भावना रहेको विज्ञहरूले बताएका छन् । वायुको वहाब परिवर्तन भइरहेकाले पनि आउने सम्भावना धेरै रहेको विज्ञहरूले बताएका छन् ।

कुन झुन्डमा कति संख्या ?

नेपाल प्रवेश गरेको सबैभन्दा ठूलो झुन्ड सोमबार रुपन्देहीमा प्रवेश गरेको देखिएको छ । उक्त झुन्डमा २० देखि २५ लाखको संख्यामा सलह छन् ।यस्तै आइतबार साँझ कपिलवस्तुमा देखिएको झुन्डमा ८ देखि १० लाखको संख्या थियो । आइतबार नुवाकोट क्षेत्रबाट उपत्याकाभित्रिएका सलहको झुन्डमा करिब १ लाख संख्या सलह रहेको सलह सूचना केन्द्रले अनुमान गरेको छ । असार १४ गते प्रदेश १ का पाँचथर, उदयपुर र खोटाङमा देखिएका सलहको संख्या सयभन्दा कम थियो ।

मंगलबार दाङको घोराहीमा देखिएका सलहको संख्या २ देखि ४ लाख, लमहीमा १ लाख, प्युठानको खलंगामा देखिएको झुन्डमा २ देखि ४ लाखको संख्यामा सलह छन् ।


सिन्धुपाल्चोकको जुगल र सिपाघाटमा देखिएको झुन्डममा हजारदेखि १५ सयको संख्या रहेको छ । डडेलुरामा देखिएको सलहको झुन्डमा ४ सयदेखि ५ सयवटा मात्रै सलह छन् । यी सलह सबै झाडी तथा वन क्षेत्रहरूमा बास बसेका छन् । सलह सूचना केन्द्रका अनुसार यी झुन्डहरू खेतबारीमा बसेका छैनन् ।

हालसम्म सलह देखिएका जिल्लाहरू :

बारा, पर्सा, मोहत्तरी, सिन्धुली, रामेछाप, रौतहट, मकवानपुर, सर्लाही, चितवन, काभ्रे, काठमाडौं, भक्तपुर, ललितपुर, रुपन्देही, कपिलवस्तु, पाल्पा, स्याङजा, दाङ, प्युठान, गुल्मी, कास्की, पाँचथर, तेह्रथुम, खोटाङ, कैलाली, डडेल्धुरा र सिन्धुपाल्चोक ।

प्रकाशित : असार १६, २०७७ २१:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×