ट्रम्पको अपरिपक्‍व कूटनीति : झन् बिग्रँदै चीनसँगको सम्बन्ध- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

ट्रम्पको अपरिपक्‍व कूटनीति : झन् बिग्रँदै चीनसँगको सम्बन्ध

कोरोना भाइरसबारेको आरोप–प्रत्यारोपसँगै सुरु भएको पछिल्लो विवाद अर्थतन्त्र र चुनावी मुद्दामा मात्र केन्द्रित नभई नयाँ शीतयुद्धसम्म पुग्न सक्‍ने देखिएको छ ।
बुद्धिसागर मरासिनी

काठमाडौँ — व्यापार युद्धका कारण चिसिएको चीन र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) का कारण झन् बिग्रँदै गएको छ ।पछिल्लो समय दुई देशबीचको सम्बन्ध थप बिग्रनुमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई बढी जिम्मेवार ठानिएको छ ।

खासगरी कोभिड–१९ लाई ट्रम्पले ‘चिनियाँ भाइरस’ का रूपमा व्याख्या गरिदिएपछि चिढिएको चीन हालैका दिनमा अमेरिकाप्रति झन् बिच्किएको छ ।

अमेरिकामा कोभिड–१९ को नियन्त्रण तथा रोकथामका नीतिका कारण राष्ट्रपति ट्रम्पको आलोचना हुने गरेको छ । तर उनले भने महामारी रोक्न समयमै आवश्यक पहल नगरेकोमा बारम्बार चीनको आलोचना गर्दै आएका छन् । ‘यो स्रोतमै रोकिनुपर्थ्यो । चीनमै रोकिनुपर्थ्यो । तर त्यसो भएन,’ ट्रम्पको भनाइ छ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले कोभिड–१९ चीनको प्रयोगशालामा निर्माण गरिएको दाबी गर्दै आएका छन् । कोभिड १९ को भाइरस चीनको प्रयोगशालामा बनाइएको आफूसँग ठोस प्रमाण रहेको बारम्बार बताउने गरे पनि सार्वजनिक गर्न भने सकेका छैनन् ।

अमेरिकी गुप्तचर संस्थाको प्रतिवेदनविपरीत उनले कोभिड–१९ चीनको वुहानस्थित प्रयोगशालाबाट चुहिएको दाबी गरेका हुन् । हुबेई प्रान्तको राजधानी वुहानमा गत वर्षको डिसेम्बर ३१ मा पहिलोपटक कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएको थियो ।

नेसनल इन्टेलिजेन्स ब्युरोले केही दिनअघि भाइरसको उत्पत्तिबारे अनुसन्धान भइरहेको बताएका थिए । ब्युरोका निर्देशकले प्राप्त तथ्यका आधारमा कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा बनाइएको नदेखिएकामा आफू विश्वस्त रहेको बताइसकेका छन् । तर ट्रम्प यसमा टसमस छैनन् ।

‘प्रयोगशालामै तयार पारिएको कसरी दाबीका साथ भन्न सक्नुहुन्छ ?’ भन्ने पत्रकारले राखेको प्रश्नमा गतसाता उनी अनकनाएका थिए । ‘मैले तपाईंलाई भन्न मिल्दैन, तपाईंलाई जानकारी दिन मलाई अनुमति छैन,’ उनको भनाइ थियो ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री माइक पोम्पियोले पनि भाइरसको संक्रमण फैलिनुमा चीन जिम्मेवार रहको बारम्बार दोहोर्‍याउँदै आएका छन् । उनले कोभिड–१९ को भाइरस कसरी फैलियो भन्नेमा चीनले स्पष्ट जवाफ दिनुपर्ने बताएका थिए ।

चीनको अपारदर्शी व्यवहारकै कारण भइरसले महामारीको रुप लिएको उनको दाबी छ । तर कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा तयार पारिएको ठोस प्रमाण छैन । विश्वका वैज्ञानिकहरूले पनि चमेरोबाट कुनै समुद्री जीव हुँदै मानिसमा संक्रमण सरेको बताउँदै आएका छन् ।

अमेरिकाका एक वरिष्ठ जनस्वास्थ्यविद्ले प्राप्त तथ्यहरुका आधारमा कोभिडको भाइरस प्रयोगशालामा बनाइएको नदेखिएको बताइसकेका छन् । ट्रम्प प्रशासनका कोरोना भाइरस कार्यदलका सदस्य समेत रहेका डा. एन्थोनी फाउचीले भाइरस प्राकृतिक रुपमै उत्पन्न भएको बताएका छन् ।

चीनले पनि कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालामा तयार पारिएको भन्ने अमेरिकी आरोप बारम्बार अस्वीकार गर्दै आएको छ । भाइरस नियन्त्रणका लागि असफल भएकाले मानिसहरूको ध्यान अन्तै मोड्न आफूमाथि आरोप लगाइएको प्रतिक्रिया जनाएको छ ।

चीनको विदेश मन्त्रालयले विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) लाई उद्धृत गर्दै भाइरस प्रयोगशालामा नबनाइएको बताइसकेको छ । डब्लूएचओले कोभिड–१९ को भाइरस प्रयोगशालाबाट चुहिएको बारे कुनै प्रमाण नभेटिएको प्रस्ट पारिसकेको छ । साथै, उसले भाइरसको उत्पत्तिबारे आधारहीन आरोप नलगाउन सबैलाई चेतावनी दिँदै आएको छ ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता झाओ लिझाङले बेइजिङमा गत साता पत्रकारहरुसँग भनेका थिए, ‘कोरोना भाइरस प्रयोगशालामा उत्पत्ति भएको कुनै प्रमाण नभेटिएको डब्लूएचओका अधिकारीले बारम्बार भनिरहेका छन् ।’

डब्लूएचओका भनाइका कारण रुष्ट अमेरिकी राष्ट्रपतिले उसलाई दिँदै आएको आर्थिक सहयोग बन्द गर्ने घोषणा गरिसकेका छन् । डब्लूएचओले चीनप्रति सदाशय देखाएको तथा कोभिड–१९ को संक्रमणबारे समयमै ठोस सूचना नदिएको ट्रम्पको आरोप छ । तर संगठनका प्रमुखले यसको खण्डन गर्दै आएका छन् ।

त्यसैगरी, गत साता बेलायतस्थित चिनियाँ राजदूतले पनि कोरोना भाइरसबारे चीन ‘खुला र पारदर्शी’ रहेको जनाउँदै अमेरिकाले गलत आरोप लगाएको बताएका थिए । लिउ सियाओमिङले आरोप–प्रत्यारोपले दुई देशबीचको सम्बन्धमा तगारो मात्र तेर्सिने बताए । ‘अमेरिकाले आरोप त चीनलाई लगाउन सक्छ, सारा विश्वलाई नै लगाउन सक्छ,’ उनले भनेका छन्, ‘यदि अमेरिकाले चीनलाई शत्रु ठान्छ भने त्यो उनीहरूको गलत निसाना हो ।’

कोरोना भाइरसबारे चीनले हालसम्म परिपक्व कूटनीति प्रदर्शन गरिरहेको छ । उसले आफ्ना कूटनीतिक माध्यमलाई परिचालित गर्दै ‘पर्ख र हेर’ को रणनीतिमा देखिएको छ । अझ राष्ट्रपति सी चिनफिङले त यसबारे सार्वजनिक रुपमा हालसम्म कुनै टिप्पणी नै गरेका छैनन् ।

तर यस मामिलामा अमेरिका भने अपरिपक्व देखिएको छ । ट्रम्पले त नोभेम्बरमा हुने राष्ट्रपतीय चुनावमा आफूलाई पराजित गर्न चीन लागिपरेको आरोपसमेत लगाउन भ्याइसकेका छन् । चीनले कोभिड नियन्त्रणका लागि चालेका कदम त्यसको प्रमाण भएको उनको दाबी छ ।

‘चीनले मलाई हराएर डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारलाई जिताउन प्रयास गरिरहेको छ । के–के हुन्छ म हेर्दै छु,’ समाचार संस्था रोयटर्ससँगको अन्तर्वार्तामा राष्ट्रपति ट्रम्पले गतसाता भनेका थिए, ‘चीनले डेमोक्र्याटिक पार्टीका जो बाइडन अमेरिकाको राष्ट्रपति बनून् भन्ने चाहन्छ ।’

तर अमेरिकाभित्र भने भाइरस नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम नचालेको भन्दै ट्रम्प निकै आलोचित छन् । कोरोनाविरुद्ध ह्वाइटहाउसको गलत र राष्ट्रपति ट्रम्पको अदूरदर्शी नीतिका कारण अमेरिकी जनताले दुःख मात्र पाएका छैनन् अर्थतन्त्रसमेत निकै प्रभावित भएको छ । बेरोजगारीको संख्या इतिहासकै बढी अर्थात् करिब ६ करोड ९० लाख पुगेको छ । तीमध्ये करिब ३ करोड ३० लाखभन्दा बढी ६ सातायता बेरोजार बनेका संघीय सरकारको तथ्यांकले देखाएको छ ।

पछिल्लो समयमा देशमा देखिएका समस्याबाट बच्न तथा दोस्रो कार्यकाल पदमै रहिरहन ट्रम्पले आरोपहरू बेइजिङतिर तेर्स्याएका कतिपय विश्लेषकहरूको दाबी छ । सतहमा भाइरसको महामारी देखिए पनि अर्थतन्त्र र राष्ट्रपतीय चुनाव नै प्रमुख मुद्दाका रूपमा देखिएका छन् ।

चीनविरोधी अभिव्यक्ति र गतिविधिले अमेरिकामा चुनाव जित्न सहज हुने आकलन ट्रम्पको छ । पेउ रिसर्च सेन्टरले हालै गरेको सर्भेमा ६६ प्रतिशत अमेरिकी चीनको विपक्षमा देखिएका छन् जुन १५ वर्षयताकै बढी हो ।

अमेरिकी अर्थतन्त्र सन् १९३० यता सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको छ । तीन महिनाको तथ्यांकअनुसार विश्वकै ठूलो अर्थतन्त्रमा ४ दशमलव ८ प्रतिशतको गिरावट आउने देखिएको छ । विवाद बढ्दै जाँदा चीनभन्दा अमेरिकालाई बढी हानि हुने अमेरिकी अर्थशास्त्री डा. स्टेफन एस रोचको भनाइ छ । उनका अनुसार अमेरिकाले चीनबाट आयात हुने सामानको अभाव झेल्नुका साथै तेस्रो ठूलो तथा तीव्र वृद्धि भइरहेको बजार गुमाउनेछ ।

त्यसका साथै दुई देशबीचको सम्बन्ध थप बिग्रेको खण्डमा यसको असर अर्थतन्त्र र चुनावी मुद्दाभन्दा परसम्म पनि पुग्ने आकलन गरिएको छ । त्यसो भएको खण्डमा नयाँ शीतयद्ध सुरु हुने र विश्व शक्तिको सन्तुलनमा समेत परिवर्तन ल्याउन सक्ने रोचको विश्लेषण छ । त्यसैले गलत कुरामा गर्व गर्ने र चर्को स्वरमा अरूलाई गाली गर्नुको साटो विवाद अन्त्यका लागि आवश्यक पहल गर्नु नै राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि बुद्धिमानी पूर्ण हुने देखिन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७७ १८:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बेलायतमा किन अनियन्त्रित भयो कोरोना ?

बुद्धिसागर मरासिनी

काठमाडौँ — दैनिकीमा व्यस्त बेलायतीहरू त्यतिबेलामा झसंग भए, जतिबेला आफ्नै युवराजलाई कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को संक्रमण पुष्टि भयो । त्यसअघि उपस्वास्थ्यमन्त्री नदिन डोरिसलाई पनि भाइरसको संक्रमण देखिएको भए पनि अधिकांश बेलायतीहरु गम्भीर रुपमा लिएका थिएनन् । 

चीनको वुहानबाट गतवर्षको अन्त्यमा फैलिएको भाइसरले इटालीलाई गाँजिसकेको थियो । स्पेनमा पनि संक्रमणको दर तीव्र रुपमा बढिरहेको थियो । युरोपका अन्य केही देशका सरकारहरू पनि भाइरसविरुद्धको अभियानमा लागिसकेका थिए ।

तर बेलायतीहरु भने आफ्नो दैनन्दिनका उल्झनमा व्यस्त थिए । सार्वजनिक कार्यक्रममा खासै सहभागी नहुने र निकै कम भेटघाट गर्ने युवराजलाई पनि कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएपछि आम नागरिक त्रसित हुनु स्वभाविक नै हो । बेलायती सञ्चारमाध्यमका अनुसार चार्ल्स हाल स्कटल्याण्डस्थित निवासमा आइसोलेसनमा छन् ।

चार्ल्सलाई देखिएको पर्सिपल्ट प्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन र स्वास्थ्यमन्त्री म्याट हानककमा पनि कोभिड–१९ को संक्रमण पुष्टि भयो । भाइरसविरुद्धको देशव्यापी अभियानको नेतृत्व गरिरहेका प्रधानमन्त्री र उनका निकट सहयोगी स्वास्थ्यमन्त्रीमा संक्रमण देखिएपछि भने बेलायतीहरू थप सतर्क बने । हिँडडुलमा कमी ल्याए, अनि मनोरञ्जनका क्रियाकलाप रोके ।

बेलायतमा जनवरी ३१ मा पहिलोपटक कोभिड–१९ को संक्रमण देखिएको हो । चीनको वुहानबाट बेलायत पुगेका एकै परिवारका दुईजनामा भाइरस देखिएको हो । त्यतिबेलासम्म वुहानमा २ सय भन्दा बढी मानिसले ज्यान गुमाउनुका साथै १० हजारभन्दा बढीमा संक्रमण देखिएको थियो ।

चीनबाहिर जापान, दक्षिण कोरिया, थाइल्याण्ड, अमेरिका, सिंगापुर, फ्रान्स, भियतनामा र क्यानडामा पनि भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएपछि विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूटिओ) ले जनवरी ३० मा ‘अन्तर्राष्ट्रिय आपतकाल’ घोषणा गरेको थियो । पहिले बिरामी देखिएलगत्तै बेलायतले वुहानबाट हुने सम्पूर्ण उडानहरू स्थगित गरेको थियो । तर यसले मात्र बेलायतमा कोभिड–१९ को संक्रमण फैलिन भने रोकिएन ।

बेलायती व्यापारी स्टेभ वाल्समा फेब्रुअरी ६ मा भाइरस देखियो । तर पुष्टि हुनुअघिसम्म उनीमार्फत् कम्तीमा ११ जना संक्रमित भइसकेका थिए । सिंगापुरबाट भाइरस बोकेर फ्रान्स हुंदै आफ्नो देश फर्केका वाल्सले ५ जना बेलायती, ५ जना फ्रान्सेली र १ जना स्पेनी नागरिकमा सारिसकेका थिए । उनी भने हाल पूर्णरुपमा स्वस्थ छन् ।

त्यसयता बेलायतमा कोभिड–१९ को संक्रमणको गति सुस्त भएकाले पनि सरकार त्यति गम्भीर भइसकेको थिएन् । चीन तथा इटालीबाट सिकेर प्रधानमन्त्री जोनसनले तत्काल कडा कदम चाल्नुपर्थ्यो । तर त्यसमा उनी चुके । केही समय पर्ख र हेरको रणनीतिमा देखिएका कारण भाइरसको संक्रमण भित्रभित्रै निकै फैलियो । जब उनले त्यो चाल, स्थिति भयावह भइसकेको थियो ।

जोनसन नेशनल हेल्थ सर्भिसेज (एनएचएस) को भरमा पर्दा समेत भाइरस फैलनबाट रोक्न असफल भएका आंकलन गरिएको छ । एनएचएसका करिब १५ लाख स्वास्थ्यकर्मीले २४ घण्टामा १० लाख विरामी हेर्दै आएका भएपनि पछिल्लो समय यसको समयानुकूल सेवाप्रति आधाजसो बेलायतीले प्रश्न उठाउँदै आएका छन् ।

विभिन्न अनुसन्धानकर्ता तथा जनस्वास्थविद्हरूले बेलायत भाइरसको उच्च बढ्दै गएकाले अत्यावश्यकबाहेकका क्षेत्र तत्काल बन्द गर्न मार्च सुरूमै गरेको आग्रहलाई जोनसनले गम्भीरतापूर्वक लिएनन् ।

अनुसन्धाताहरूले हजारौं बेलायती नागरिकको ज्यान बचाउन १८ महिनासम्म कडा प्रतिबन्ध लगाउनुको विकल्प नरहेको मार्च १६ मै बताएका थिए । लन्डनस्थित इम्पेरियल कलेजका अनुसन्धाता तथा स्वास्थ्य मन्त्रालयका सल्लाहकार निल फर्गुसनले तत्काल लकडाउन नगरे २ लाख ६० हजार मानिसको मृत्यु हुनसक्ने तथ्यांक पेश गरेपछि भने मार्च २३ मा तीन साता लामो देशव्यापी लकडाउन घोषणा गर्न जोनसन बाध्य भए । तर स्थिति अनियन्त्रित भइसकेको थियो ।

फर्गुसनले यसअघि विश्वव्यापी रुपमा फैलिएका स्वाइन फ्लू, मेर्स–कोरोना भाइरस, इबोला, जिका भाइरस तथा डेंगूलागतका महामारीबारे अध्ययन, अनुसन्धान गरेको अनुभव छ ।

बेलायतमा कोभिड–१९ का कारण हालसम्म १ हजार २ सय जनाभन्दा बढीको ज्यान गइसकेको छ । तीमध्ये दुई जना नेपाली छन् । करिब २० हजार जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ ।

बेलायतमा १६ लाख मानिस कोभिड–१९ बाट संक्रमित भइसकेका एज हेल्थ युकेलाई उद्धृत गर्दै तर डेलीमेलले जनाएको छ । तीमध्ये ७ लाख ६० हजार ५ सय ९० जना लन्डनबासी रहेका दाबी गरिएको छ । हाल करिब २० हजारमा मात्र संक्रमण पुष्टि भएपनि अन्यमा परीक्षण नगरिएको संस्थाको दाबी छ ।

यदि एज हेल्थको दाबीअनुसार संक्रमण फैलिइसकेको भए स्थिति नियन्त्रणमा लिन असम्भव देखिन्छ । जनस्वास्थ्य विज्ञ तथा वैज्ञानिकहरूले लकडाउनका लागि आग्रह गर्दागर्दै पनि ढिलाइ गरेपछि निकै आलाचित प्रधानमन्त्रीले आइसोलेसनबाटै पनि नागरिकलाई आश्वस्त पार्न खोजिरहेका छन् ।

३ करोड गृहणीलाई पठाइने पत्रमा कोभिड–१९ प्रति थप सतर्क बन्न आग्रह गरेका जोनसनले आइतबार एनएचएसका २० हजार पूर्वस्वास्थ्कर्मीलाई काममा फर्काइएको जनाएका छन् । तर चिकित्सा उपप्रमुख डा. जेनी ह्यारीले बेलायतको जनजीवन सामान्य अवस्थामा फर्कन कम्तीमा ६ महिना लाग्ने बताइरहेका बेला जोनसनको ३ साता लामो लकडाउनले के नतिजा ल्याउने छ त्यो हेर्न भने दुई साता कुर्नैपर्छ ।

(एजेन्सीहरुको सहयोगमा)

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७६ १३:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×