सभामुखमा मेरो दाबी १०० प्रतिशत छ : उपसभामुख तुम्बाहाङ्फे (भिडियो)

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — उपसभामुख डा. शिवमाया तुम्बाहाङ्फेले स्वाभाविक रुपमा आफू सभामुख पदको दाबेदार भएको बताएकी छन् ।

ZenTravel

उनले कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा निवर्तमान सभामुख कृष्णबहादुर महराले गरेको गल्तीको सजाय आफूलाई नदिन पनि पार्टी नेताहरुलाई आग्रह गरेकी छन् । आफू योग्य र क्षमतावान् भएरै सभामुखमा दाबी गरिरहेको उनको भनाइ थियो ।

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७६ १९:१२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

महराको गल्तीमा म किन सती जाने ? : उपसभामुख तुम्बाहाङ्फे

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — संघीय संसदको पाँचौं अधिवेशनमा प्रतिनिधिसभाको पहिलो महत्वपूर्ण एजेन्डा सभामुख चयन हुने भएको छ । सभामुखमा सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमा पूर्वएमालेबाट हुने कि पूर्वमाओवादीबाट हुने भन्ने बहस जारी छ । सभामुखमा पूर्वएमालेबाट सुवासचन्द्र नेम्वाङ र हालकी उपसभामुख डा. शिवमाया तुम्बाहाङ्फेको तथा पूर्वमाओवादीबाट अग्नी सापकोटाको दाबी छ । सभामुख निर्वाचनको विषयमा उपसभामुख डा. तुम्बाहाङ्फेसँग इकान्तिपुरका जयसिंह महराले गरेको कुराकानी :

संघीय संसद प्रतिनिधिसभाको पाँचौ अधिवेशन आह्वान भएको छ। सुरुमा सभामुखको निर्वाचन हुने निश्चित छ। तयारी कस्तो भइरहेको छ?
संसद बैठकको आह्वान भइसकेपछि सबै पूर्वतयारी गरिसकेका छौँ। बैठक कक्षहरूमा आवश्यक पर्ने सबै व्यवस्था गरिसकेका छौँ। पुसको ४ गते ४ बजे बैठक बस्छ। हाम्रो सभामुख पद रिक्त छ। त्यसका लागि निर्वाचन प्रक्रियालाई अगाडि बढाउनुपर्ने हुन्छ। त्यसका लागि कार्यव्यवस्था परामर्श समिति बैठक बसेर कार्यसूची तयार गर्छौँ।

सभामुखको निर्वाचनका लागि तपाईंले उपसभामुख पद खाली गर्नुपर्ने होला, त्यसको तयारी के छ?
प्रक्रिया कहिले प्रारम्भ गर्ने भन्ने विषय कार्यव्यवस्था परामर्श समितिमा छलफल गर्छौँ। त्यसपछाडि मात्रै कहिले हुन्छ (राजीनामा), के हुन्छ भनेर टुंगो लाग्छ। अहिले त बैठक आह्वान मात्रै भएको छ।

सत्तापक्षले सभामुख पद लियो भने उपसभामुख पद सत्तापक्षको तर्फबाट मैले छोड्नुपर्छ। मैले यसो भनिरहँदा लाग्न सक्छ कि यो पार्टी बिनाको मान्छेले कसरी सत्तापक्षको दलको कुरा गरिरहेको छ? यो कुरालाई हामीले कसरी बुझ्नुपर्छ भने जतिबेला म माननीय (उपसभामुख) बनेर यहाँ आएँ र प्रतिनिधिसभाका सबै माननीय सदस्यहरू कुनै न कुनै दलबाट आउनुभएको छ। दलले उम्मेदवार बनाएर नै निर्वाचित भएको अवस्था हो। त्यतिबेला सभामुख र उपसभामुख फरक–फरक दलको भएको अवस्था थियो। अहिले दुवै पार्टी मर्ज (एकता) भएको अवस्था छ। अहिले सभामुख पदको निर्वाचन गर्दाखेरि संविधानको त्यो व्यवस्था (सभामुख र उपसभामुख फरक फरक दलको हुनुपर्ने) कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।

संविधान कार्यान्वयन गर्नुपर्दा सत्तापक्षले सभामुख पद लियो भने उपसभामुख पदबाट मैले जुन व्याख्या गरे त्यो आधारमा राजीनामा गर्नुपर्छ। त्यसपछाडि मेरो भूमिका के हुन्छ त भन्ने विषय सम्बन्धित दलसँग छलफल गर्नुपर्छ। सम्भवतः त्यो दलले बोलाउला भनेर मैले बाटो हेरिरहेको अवस्था छ। त्यसपछाडि के हुन्छ अनि टुंगो लाग्छ।
उपसभामुखबाट राजीनामा र सभामुखमा उम्मेदवार बनाउनेबारे तपाईंसँग नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (ने क पा) ले छलफल गरेको छ?
कुनै विषयमा पनि छलफल भएको छैन।

राजीनामा गर्नुपर्छ भनेर सार्वजनिक रूपमा नेकपा संसदीय दलको उपनेता सुवास नेम्वाङले भन्नुभएको छ त?
छैन। मलाई दलको उपनेताले पनि भन्नुभएको छैन। नेताले पनि भन्नुभएको छैन। सरकारमा रहेको कसैले पनि भन्नुभएको छैन। तर, मैले बुझ्ने कुरा के हो त भन्दाखेरी म अहिले उपसभामुख हो। निर्वतमान सभामुख (कृष्णबहादुर महरा) को जुन घटना घट्यो त्यसपछि सभामुख पद खाली छ। त्यो खालीलाई पूरा गर्नका लागि निर्वाचन त हुन्छ। निर्वाचन हुँदा सभामुख पदमा अहिलेको सत्तापक्षले उम्मेदवार बनायो भने मैले राजीनामा गर्नुपर्छ। मैले राजीनामा कसैले भनेर गर्ने होइन। संविधान कार्यान्वयन गर्ने दायित्व मेरो पनि हो। संविधानमा के लेखिएको छ भने सभामुख र उपसभामुख फरकफरक दलको हुनुपर्नेछ। त्यो व्यवस्थाअनुसार उपसभामुखको नाताले मैले राजिनामा गर्नुपर्छ भनेको। राजीनामा गर भनेर मलाई कसैले पनि भनेको छैन।

यसअघि सभामुख बनाउने भए राजीनामा दिन्छु नत्र दिन्न भन्नुभएको थियो अहिलेको अडान के हो?
मैले त्यसरी भनेको होइन। तर, मेरो दाबी के हो भने हामीले अभ्यास गरिसकेको, अथवा संसदीय अभ्यासमा हामीले उपसभामुखमा काम गर्ने व्यक्तिलाई सभामुख बनाएर नजीर स्थापित गरेका छौँ। त्यो नजीरलाई नै हामीले कन्टिन्यू (निरन्तरता) किने नगर्ने? निरन्तर किन नगर्ने भनेर प्रश्न गर्नुको अर्थ के हो भन्दाखेरी अहिलेको उपसभामुख पनि सभामुखमा दाबी गर्न लायक छ है भनेको क्या ! कुनै क्षमता बिना दाबी गर्ने कुरा आउँदैन।
एउटा कुरा के पनि भन्छु भने म महिला भएको कारणले गर्दा सभामुख पद चाहियो भनेको होइन, क्षमताका आधारमा भनेको हो।

आवश्कयताका आधारमा भनेको। मेरो इच्छा र रहरले म सभामुख हुनुपर्ने भन्ने होइन। अहिलेको आवश्यकताले म सभामुख हुनुपर्छ भन्ने हो। सभामुखको आवश्यकता किन भन्ने कुरा के छ भने कहिलेकाहीँ हामी बाहिर पनि हेर्छौं। बाहिरको माहोल पनि हेर्छौं। यहाँभित्रको माहोल पनि हेर्छौं। अहिलेको सिंगो मुलुकभित्र पनि आधा जनसंख्या ओगटेको जुन महिला समुदाय छ त्यो समुदायको आवश्यकता बमोजिम उहाँहरूको भनाइ, रोजाइ पनि अहिलेको उपसभामुखलाई सभामुख बनाउन पाए राम्रो भन्ने कुरा पनि छ नि त। त्यो कुरामा टेक्दाखेरी हामीले महिलाहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने कि नगर्ने?अहिलेको जुन महिलाहरूको आवश्यकता छ त्यो आवश्यकता भनेको महिलाको मात्रै होइन पुरुषको पनि हो। सिंगो समाजको आवश्यकता हो। त्यो आवश्यकतालाई परिपुर्ती गर्ने दायित्व पनि हो। यो आधार, कारण र आवश्यकताले गर्दाखेरी म पनि त्यहाँ जानसक्ने क्यान्डिडेट (उम्मेदवार) हो भनेर मैले पहिले पनि भनेको, अहिले पनि भन्दैछु।

निर्वतमान सभामुख महराले गरेको गल्तीको सजाय मलाई किन दिने पनि भन्नुभएको थियो...
त्यो एकदम सही कुरा हो। एकदम सही प्रसंग हो। हाम्रो नेपालमा सतीप्रथा पहिले नै उन्मुलन भएको थियो। म सम्झिँदैछु बेला बेला यस्तो कुरा आउँछ कि- किन बनाउने उपसभामुखलाई सभामुख? यस्सो सम्झिन्छु कि सतीप्रथा उन्मुलन गरिसकेको बेला हामीले त्यो कार्यान्वयन किन गर्ने? गल्ती त स्वभावैले एकजनाले गरेको हो। त्यो गल्तीमा म सँगसँगै सती जानुपर्ने किन? त्यसको जवाफ मैले खोजिरहेको छु। हामीले एक किसिमले प्रथा उन्मुलन गरेका छौँ। त्यै प्रथालाई राजनीतिक क्षेत्रमा हामीले कार्यान्वयन गर्ने भन्ने हुन्न।

यसको जवाफ आएको छ?
त्यो जवाफको पर्खाइमा छु म।

सभामुख बनाउने भूमिकामा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र नेकपाका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल हुनुहुन्छ भन्ने छ, उहाँहरूले तपाईंलाई सभामुख बनाउछौँ भनेर केही संकेत दिनुभएको छ?
मलाई थाहा छैन दलभित्रको कुरा। दलले के गर्दैछ मलाई थाहा छैन। कुन कुन नेताको प्रमुख भूमिका हुन्छ त्यो पनि थाहा छैन। दलले के गर्छ, दलले केही कुरा त भन्छ होला भन्ने पर्खेर बसेको छु।

सभामुखमा तपाईंको दाबी छ भन्ने सन्देश त्यो ठाउँमा पुगेको छ कि छैन?
त्यो पुग्यो कि पुगेन मेरो मापन गर्ने यन्त्र छैन।

नेकपामा सभामुख पद कसलाई बनाउने भन्नेमा पूर्वएमाले र पूर्वमाओवादीमा विभाजन भएको देखिन्छ। पूर्वएमालेबाट सुवासचन्द्र नेम्वाङ र तपाईंको दाबी देखिन्छ भने पूर्वमाओवादीले 'हामीले पाउनुपर्छ' भनिरहेको अवस्था छ। यो परिस्थितिलाई कसरी हेरि रहनुभएको छ?
दलभित्र के हुँदैछ मलाई त्यतातिरको केही पनि थाहा छैन। मैले देखेको, जानेको, भनेको, बुझेको संसदीय अभ्यासभित्र हामीले के गर्दैछौँ? भविष्यमा मैले के गर्नुपर्छ भन्ने हो। पार्टीले के गर्छ त भन्ने भित्रको कुरा मलाई थाहा छैन।

नेकपाभित्र 'तपाईंलाई उपसभामुख बनाएको हो स्वतः सभामुख बनाउ भन्न कसरी मिल्छ?' भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ?
स्वतः दाबी गर्न कसरी मिल्छ र भन्नेहरू सम्भवतः राजनीति गरेरै आएको व्यक्ति नै हुनुपर्छ। त्यस्ता राजनीतिकर्मीले के हेर्नुपर्‍यो भने आफूले के अभ्यास गरेको थियो। कुनै न कुनै दलको कुनै न कुनै संगठनमा बसेको व्यक्ति हुन्छ। कोही सदस्य हुन्छ, कोही उपाध्यक्ष हुन्छ, कोही अध्यक्ष हुन्छ। उपाध्यक्षले अध्यक्षको दाबी गर्नु कुनै अनौठो कुरा होइन। जसले यो प्रश्न गर्नुहुन्छ उहाँहरूले दाबी गरेरै अगाडि बढेको मान्छेजस्तो लाग्छ।

तपाईंलाई सभामुख बनाउन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले चासो राखेको भन्ने कुरा पनि सार्वजनिक भएको छ, सत्यता कत्तिको हो?
मैले पनि अनलाइन र पत्रपत्रिकामा पढेको हो। उहाँले के गर्नुभएको छ थाहा भएन। मैले पढेर थाहा पाएको। बाँकी कुरा त थाहा छैन मलाई।

मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनका क्रममा तपाईंले उपसभामुखबाट राजीनामा गरेर मन्त्री पदको शपथ लिने भन्ने चर्चा थियो। त्यतिबेला तपाईंले नमान्नुभएको हो कि सल्लाह नै भएको थिएन र मन्त्री बन्नुभएन?
यसमा मलाई कसैले केही पनि भनेको होइन। त्यो पनि संचारमाध्यममा पढेरै थाहा पाएको हो। एउटा कुरा के भने म अगाडी कसरी जान्छु भन्ने कुरो अनलाइन र पत्रपत्रिकाले लेखेर के गर्छ भन्ने होइन। मलाई दलले पनि त्यो सोधेको होइन। यदि त्यतिबेला कसैले 'मन्त्रिपरिषदमा जाने प्रयोजनका लागि राजीनामा देऊ' भनिदिएको भए एउटा उत्तर थियो।

मैले त्यतिबेला पत्रकारहरूले सोध्दा भने पनि कि 'मलाई यस्तो खालको प्रस्ताव आएको भए पनि मैले राजीनामा दिन्नथे।' कारण के हो त भन्दाखेरि प्रतिनिधिसभाको सभामुख पद रिक्त छ। यो एउटा संस्था हो। संस्थाको पहिलो पद खाली छ। खाली भइसकेपछि दोस्रो पदमा बसेको व्यक्तिले पनि खाली गरेर हिँड्न मिल्दैन भन्ने मेरो तर्क थियो। मेरो दायित्व र मेरो कर्तव्य के हो भन्दाखेरि एउटा भइरहेको संस्थालाई खाली बनाएर हिँड्ने होइन। यदि मलाई भनिहालेको भए यही कुरा बताउँथे। तर मलाई कसैले केही पनि भन्नुभएको थिएन। त्यतिबेला दिएको जवाफ पनि यही हो र अहिले पनि यही जवाफ दिन्छु।

त्यसो भन्नुको मतलब मैले राजीनामा दिने ठाउँ छैन भन्नुभएको हो?
तपाईंले कुरै बुझ्नुभएको रहेनछ। के प्रश्न सोध्नुहुन्छ। कहाँ राजीनामा दिने भन्ने व्यवस्था छ।

छोडेर जान मिल्दैन भन्नुको अर्थ के त?
छोडेर जान मिल्दैन भन्नुको अर्थ एउटा संस्थालाई खाली बनाएर हिँड्न मिल्दैन। जबकि उपसभामुख भएर मैले काम गरिरहेको छु। काम गर्ने क्रममा मैले गल्ती गरको छैन। निरन्तर आफ्नो कामलाई अगाडी बढाइरहेको छु। यति गर्दागर्दै यो संस्थालाई खाली गराएर जान मिल्दैन भन्ने सन्दर्भ र प्रश्नको सन्दर्भ मिल्दैन। सभामुख र उपसभामुखले एक अर्कामा राजीनामा दिने हाम्रो कानुनी प्रवधान छ। अस्ति सभामुखले मलाई सम्बोधन गरेर राजीनामा दिनुभयो मैले स्वीकृत गरिदिएँ। यदि सभामुख भएको भए मैले सभामुखलाई सम्बोधन गर्थेँ। यो कतिबेला हो भन्दाखेरि हाम्रो संसद नचलिरहेको अवस्थामा। संसद चलिसकेपछि त बैठकलाई सम्बोधन गरेर राजीनामा दिने अवस्था रहन्छ। त्यो ठाउँ नै छैन भन्ने कुरा छ। तर संस्थालाई खाली गरेर जान हुन्न भन्ने मेरो तर्क हो।

कानुनीरूपमा सभामुखले गर्ने काम तपाईंले गर्दा अदालतमा मुद्दा परेको छ, यसलाई कसरी हेर्नुभएको छ?
अदालतमा पुगिसकेको कुरामा मेरो टिप्पणी छैन। अदालतले जे भन्छ त्यहीँ हुन्छ।

पार्टीमा पकडको अवस्थालाई हेरेर भन्दा सभामुखमा तपाईंको दाबी कत्ति बलियो छ?
पार्टीमा पकड–सकड जान्दिनँ। मेरो दाबी १०० मा १०० प्रतिशत छ।

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७६ १९:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×