सौर्य मण्डलभन्दा बाहिर ५ हजार बढी ग्रह- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार

सौर्य मण्डलभन्दा बाहिर ५ हजार बढी ग्रह

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सौर्य मण्डल बाहिर ब्रह्माण्डमा ५ हजारभन्दा बढी बाह्य ग्रहहरूको पहिचान भएका छन् । अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्थाले नासाले हालसम्म एक्जो प्लानेट्स(बाह्य ग्रह)को संख्या ५ हजार नाघेको पुष्टि गरेको हो ।

बाह्य ग्रह खोजी गर्न थालिएको ३० वर्षपछि यसको संख्या ५ हजार नाघेको सोमबार नासाद्वारा जारी विवरणमा उल्लेख छ । सन् १९९२मा पहिलो पटक सौर्य मण्डलभन्दा बाहिर अवस्थित बाह्य ग्रह पत्ता लागेको थियो ।

सोमबार थप ६५ वटा बाह्य ग्रह रकेर्ड भएसँगै यसको संख्या ५ हजार ५ पुगेको छ । एक्जो प्लानेट्सको अर्काइभ रेकर्डसमा विभिन्न वैज्ञानिक जर्नल, पहिचानलगायत अन्य स्रोतबाट प्राप्त तथ्यांकलाई आधार मानेर बाह्य ग्रहको विवरण छ ।

पुष्टि भएका बाह्य ग्रहहरूमध्ये केही साना, पृथ्वी जस्तै चट्टानबाट बनेका, केही ग्यासबाट बनेका, बृहस्पतिभन्दा ठूला आकारका छन् । यी ग्रहहरुले आ-आफ्ना ताराको परिक्रमा गर्छन् ।

विशाल ब्रह्माण्डमा अन्य कयौं तारापुञ्जहरू रहेका छन् जसको पहिचान हुन सकेका छैन । 'यो एउटा संख्या मात्रै हैन,' नासाको एक्जोप्लान्टे साइन्स इन्सिटिच्युटका अर्काइभ एन्ड रिसर्च वैज्ञानिक जेसिइ क्रिस्टिएनसेनले भने, 'हरेक संख्या एउटा नयाँ संसार हो । एउटा नयाँ ग्रह । ती हरेक ग्रहको बारेमा हामीलाई विस्तृत विवरण थाहा छैन ।'

नासाका अनुसार पहिचान भएका ३० प्रतिशत बृहस्पतिभन्दा ठूला छन् । ४ प्रतिशत पृथ्वी जत्रो आकार भएका चट्टानले बनेका छन् । यस्तै, ३१ प्रतिशत 'सुपर-अर्थ' आकारका छन् । सुपर अर्थ आकारलाई नासाले पृथ्वी र वरुण ग्रहभन्दा ठूलो र चट्टानले बनेका उल्लेख छ । यस्तै, ३५ प्रतिशत वरुण ग्रह आकारका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७८ १४:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उम्मेदवार बन्दा राजीनामा दिनुपर्ने आयोगले देखेका कारण र औचित्य के-के हुन्?

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — निर्वाचन आयोगले स्थानीय तहमा उम्मेदवारी दिने व्यक्तिले राजीनामा दिनुपर्ने प्रावधान सहितको आचारसंहिता जारी गरेको छ । उक्त प्रावधानमाथि चुनौती दिँदै स्थानीय तहका बहालवाल पदाधिकारीले सर्वोच्च अदालतमा रिट हालेका छन् । आयोगको यो निर्णयप्रति राजनीतिक दलहरुले पनि प्रश्न उठाइरहेका छन् । यो निर्णय गर्नुका पछि आयोगले भने कानुनलाई नै आधार बनाएको उल्लेख गरेको छ ।

समान हैसियतमा सबैले उम्मेदवार बनेर प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रयोजनका लागि यो प्रावधान जायज रहेको आयोगको तर्क छ । आयोगले किन यो प्रावधान राख्यो त? आयोग स्रोतका अनुसार स्थानीय तहका पदाधिकारीले उम्मेदवार बन्नुअघि राजीनामा दिनुपर्ने कारण र औचित्य निम्नअनुसार छन् ।

...

  • नेपालको संविधानको धारा ३०६ को खण्ड (छ) ले तलब, भत्ता र अन्य कुनै किसिमको पारिश्रमिक तथा सुविधा समेतलाई पारिश्रमिक भनी उल्लेख गरी धारा २२७ मा गाउँसभा र नगरसभाका सदस्यले पाउने सुविधा प्रदेश कानून बमोजिम हुने व्यवस्था गरेको साथै स्थानीय तह निर्वाचन ऐन, २०७३ को दफा १३ को खण्ड (घ) ले कुनै स्थानीय तह वा स्थानीय तहको स्वामित्व वा नियन्त्रणमा रहेको वा स्थानीय तहबाट अनुदान प्राप्त संस्थामा पारिश्रमिक पाउने गरी बहाल रहेको व्यक्ति स्थानीय तह निर्वाचनमा उम्मेदवार हुन अयोग्य हुने स्पष्ट व्यवस्था गरेको ।
  • स्थानीय तह निर्वाचन नियमावली, २०७४ को नियम ५ अनुसूची १ को (थ) मा प्रचलित कानून बमोजिम स्थानीय तह सदस्य पदको कुनै पनि पदमा उम्मेदवार हुन योग्यता पुगेको कुनै पनि व्यक्तिले स्थानीय तहको कुनै पनि पदमा उम्मेदवारी दर्ता गराउँदा सरकारी कोषबाट पारिश्रमिक वा आर्थिक सुविधा पाउने कुनै लाभको पद धारणा गरेको छैन भनी मनोनयनपत्रका साथ स्वघोषणा पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था भएको र स्थानीय तहको कुनै पदमा निर्वाचित वा मनोनित कुनै पदाधिकारीलाई सो पदमा बहाल रहँदासम्म लाभको पद धारण गरेको व्यक्ति होइन भनी निजको मनोनयनपत्र स्वीकृत गर्न सक्ने कानूनी आधार नभएको ।
  • स्थानीय तहमा बहाल रहेको पदाधिकारी सो पदमा बहाल रहेरै उम्मेदवार हुँदा स्थानीय तहको साधन, स्रोत र पहुँचको उपयोग गर्न सक्ने र अन्य प्रतिस्पर्धीहरुले सो सुविधा नपाउँदा निर्वाचनमा सबै उम्मेदवारलाई समान अवसर हुन्छ भन्ने सिद्धान्त विपरीत हुने र स्वच्छ प्रतिस्पर्धा नहुने अवस्था रहेको । नेपालको संविधानको धारा ८७ को खण्ड (ङ) र धारा १७८ को खण्ड (च) मा उल्लिखत स्पष्टीकरणले संघीय संसद र प्रदेश सभा सदस्यको योग्यतामा लाभको पद भन्नाले निर्वाचन वा मनोनयनद्वारा पूर्ति गरिने राजनीतिक पद बाहेक सरकारी कोषबाट पारिश्रमिक वा आर्थिक सुविधा पाउने अन्य पद सम्झनु पर्छ भन्ने व्यवस्था गरी संघीय संसद तथा प्रदेश सभा सदस्यको लागि निर्वाचित वा मनोनित हुने राजनीतिक पदमा बहाल रहेको व्यक्तिलाई उम्मेदवार हुन बन्देज नगरेको तर स्थानीय तहको निर्वाचनमा उम्मेदवार हुने व्यक्तिलाई त्यस्तो छुटको व्यवस्था नभएको ।
  • नेपालको संविधानको धारा ८७ को खण्ड (ङ) र धारा १७८ को खण्ड (च) मा उल्लिखित स्पष्टीकरणल संघीय संसद र प्रदेश सभा सदस्यको योग्यतामा लाभको पद भन्नाले निर्वाचन वा मनोनयनद्वारा पूर्ति गरिने राजनीतिक पद बाहेक सरकारी कोषबाट पारिश्रमिक वा आर्थिक सुविधा पाउने अन्य पद सम्झनु पर्छ भन्ने व्यवस्था गरी संघीय संसद तथा प्रदेश सभा सदस्यको लागि निर्वाचित वा मनोनित हुने राजनीतिक पदमा बहाल रहेको व्यक्तिलाई उम्मेदवार हुन बन्देज नगरेको तर स्थानीय तहको निर्वाचनमा उम्मेदवार हुने व्यक्तिलाई त्यस्तो छुटको व्यवस्था नभएको ।
  • संविधानको धारा ८७ को उपधारा (३) तथा धारा १७८ (२) मा निर्वाचन, मनोनयन वा नियुक्ति हुने राजनीतिक पदमा बहाल रहेको व्यक्ति संघीय संसदको सदस्य वा प्रदेश सभा सदस्य पदमा निर्वाचित वा मनोनीत भएमा शपथ ग्रहण गरेको दिनदेखि निजको त्यस्तो पद स्वतः रिक्त हुने व्यवस्था रहेको तर स्थानीय तहका सदस्यको हकमा यस्तो व्यवस्था नगरिएको हुँदा स्थानीय तहका पदाधिकारीले उम्मेदवारी दिंदा राजीनामा दिनुपर्ने व्यवस्था राख्नु उपयुक्त देखिएको ।
  • संघीय कार्यपालिका र प्रदेश कार्यपालिकाको गठन सम्बन्धित संसदबाट हुने भएकोले कार्यपालिकाको सदस्यको पद तत्काल पूर्ति हुन सक्ने अवस्था भएको तर स्थानीय तहको हकमा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, प्रमुख, उपप्रमुख वा वडा अध्यक्ष पद रिक्त भएमा पूनः उपनिर्वाचन भई प्रत्यक्ष निर्वाचनको माध्यमबाट निर्वाचित हुने भएको हुँदा त्यस्ता पदमा रहेका व्यक्तिहरु जनताबाट कार्यकारी पदकै लागि प्रत्यक्ष रुपमा निर्वाचित पदाधिकारी हुने हुँदा निजहरु पदमा बहाल रही निर्वाचनमा सहभागि हुँदा निर्वाचनमा निजहरुको प्रभाव पर्न सक्ने देखिएको ।
  • स्थानीय कार्यपालिकाका पदाधिकारीहरु स्थानीय तहको विकास निर्माण सेवा प्रवाह र स्थानीय जनताको व्यक्तिगत समस्या र सुविधासँग सम्बन्धित विभिन्न सिफारिस लगायतका दैनिक जीवनसँग सम्बन्धित क्रियाकलापमा प्रत्यक्ष सहभागि हुने हुँदा निर्वाचनमा त्यस्तो अधिकारको दुरुपयोग हुन गई निर्वाचनको स्वच्छतामा असर पर्नसक्ने देखिएको ।
  • नेपालको संविधानको धारा ९१ को उपधारा (१) को खण्ड (क) र धारा १८२ को उपधारा (६) को खण्ड (क) ले प्रतिनिधि सभा वा प्रदेश सभा विघटन भएको अवस्थामा आफ्नो पदको बहाल रहेका सभामुख र उपसभामुख प्रतिनिधि सभा वा प्रदेश सभा सदस्यको लागि हुने निर्वाचनमा उम्मेदवारी दाखिला गर्ने अघिल्लो दिनसम्म आफ्नो पदमा बहाल रहने व्यवस्था भएबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य तथा प्रदेश सभा सदस्यको निर्वाचनमा समेत प्रतिनिधि सभाका पदाधिकारी पदमा बहाल भई उम्मेदवार हुन नसक्ने देखिएकोले स्थानीय सभाका सदस्यको रुपमा रहने स्थानीय कार्यपालिका तथा सम्बन्धित सभाका सदस्यहरु समेत पदमा बहाल रहेर निर्वाचनमा सहभागि हुन दिनु उपयुक्त नभएको ।
  • २०७३ सालमा जारी भएको स्थानीय तह निर्वाचन नियमावली, २०७३ को अनुसूची १ मा रहेको मनोनयन फाराममा सम्बन्धित उम्मेदवारले सरकारी कोषबाट पारिश्रमिक वा आर्थिक सुविधा पाउने गरी कुनै लाभको पद धारण नगरेको भनी स्वघोषणा गर्ने व्यवस्था रहेको, २०७४ सालको निर्वाचन हुँदा स्थानीय तहमा कुनै पदाधिकारी नभएकोले राजनीनामा दिनुपर्ने व्यवस्था नगरिएको सो व्यवस्था कार्यान्वयन भई निर्वाचन समेत सम्पन्न भई सकेको तथा यस विषयमा हालसम्म कुनै प्रश्न नउठेको अवस्थामा सोही व्यवस्थाको कार्यान्वयनको लागि आचारसंहितामा स्पष्ट व्यवस्था गरिएकोले यसलाई संविधान तथा कानून विपरीत भनी व्याख्या गर्न सकिने आधार र कारण नरहेको ।
  • नेपालको संविधानको धारा २१५ को उपधारा (९), धारा २१६ को उपधारा (९) तथा स्थानीय तह निर्वाचन ऐन, २०७३ को दफा ३ ले गाउँपालिका तथा नगरपालिकाका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, प्रमुख, उपप्रमुख तथा वडा अध्यक्षको पदावधि समाप्त नहुदै कुनै कारणले पद रिक्त भएमा बाँकी अवधिका लागि उपनिर्वाचनद्वारा पूर्ति हुने तर एक वर्ष भन्दा कम अवधि बाँकी रहेमा उपनिर्वाचन नहुने स्पष्ट व्यवस्था गरेको सन्दर्भमा स्थानीय तहका पदाधिकारीले निर्वाचनमा मनोनयनपत्र दर्ता गर्दा राजीनामा दिनुपर्ने व्यवस्था गरी उक्त पद करिब २० दिन रिक्त हुँदा स्थानीय तह नै ठप्प हुने भनी तर्क गर्नु युक्ति संगत नदेखिएको ।
  • स्थानीय सरकार संचालन ऐन, २०७४ को दफा १६ बमोजिमको स्थानीय तहको कार्यविभाजन र कार्य सम्पादन सम्बन्धी व्यवस्था र सोही ऐनको दफा ११६ को कार्यवाहक भई कार्य गर्न सक्ने व्यवस्था अनुसार स्थानीय तहको निर्वाचनमा स्थानीय तहको कुनै वहालवाला पदाधिकारीले राजीनामा दिई उम्मेदवारी दर्ता गराएमा स्थानीय तहको कार्य संचालनमा कुनै समस्या सिर्जना नहुने देखिएको ।
  • निर्वाचन आयोग ऐन, २०७३ को दफा २२ ले निर्वाचनमा स्वच्छता, निष्पक्षता, पारदर्शिता तथा भयमुक्त वातावरण कायम राख्न आचार संहिता जारी गर्न सक्ने व्यवस्था गरेकोले निर्वाचको स्वच्छता, निष्पक्षताको लागि स्थानीय कार्यपालिकाका पदाधिकारीले उम्मेदवार हुने भएमा पदबाट राजीनामा गर्नु पर्ने व्यवस्था आचार संहितामा समावेश गरिएको ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७८ १४:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×