शुक्र ग्रहको अध्ययनका लागि नासा र ईएसएका तीनवटा स्पेस मिसन सार्वजनिक- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

शुक्र ग्रहको अध्ययनका लागि नासा र ईएसएका तीनवटा स्पेस मिसन सार्वजनिक

इकान्तिपुर डेस्क

काठमाडौँ — अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले शुक्र ग्रहमा दुई वटा रोबटिक मिसनको घोषणा गरेको दुई साता नबित्दै युरोप स्पेस एजेन्सी(ईएसए)ले शुक्र ग्रहका लागि नयाँ मिसनको घोषणा गरेको छ । ईएसएले १० जुनमा शुक्र ग्रहमा अनुसन्धानका लागि 'इनभिजन' नाम गरेको अर्बिटल मिसनको घोषणा गरेको हो । यो सन् २०३१ मा लन्च हुने बताइएको छ ।

यो युरेपियन स्पेस एजेन्जीको मध्य किसिमको अन्तरिक्ष खोज अन्तर्गतको बहुवर्षीय परियोजना हो । यो परियोजनाका लागि ६१० मिलियन युरेपियन डलर विनियोजन गरिएको छ ।

मंगल ग्रहको तुलानामा शुक्र ग्रहमा थोरै अन्तरिक्ष मिसनहरु छन् । जलवायु परिवर्तन र बाहिरी ग्रहहरुमा खोज तथा रुचि बढेसँगै शुक्र ग्रहतिर वैज्ञानिकहरुको ध्यान मोडिएको हो । यो ग्रहमा सल्फरिक एसिडको वायुमण्डल छ ।

ईएसएले सन् २००६ देखि २०१४ सम्म चलाएको भेनस एक्सप्रेस मिसनबाट त्यहाँको प्राचीन सागर र सक्रिय ज्वालामुखीहरुको अध्ययन गरेको थियो ।

यो मिसनको मुख्य उद्देश्य शुक्र ग्रहको हाइ रिजोलुसन राडार म्यापिङ र त्यहाँको वायुमण्डल अध्ययन रहेको छ । शुक्र ग्रहमा कुनै समयमा महासगर भए/नभएको जानकारी वा प्राचीन समयमा बस्न लागयक थियो कि थिएन भन्ने समेत जानकारी लिनेछ ।

शुक्र ग्रहमा हुने भौगर्भिक गतिविधि र त्यहाँको वायुमण्डलबीचको अन्तरसम्बन्ध थाहा पाउन यो मिसनले मद्दत पुग्‍ने बताइएको छ । यो मिसनले पृथ्वी र शुक्र ग्रहहरु कसरी फरक इतिहास बोकेर उत्पत्ति भए भन्ने कुरा पनि केलाउनेछ ।

यो मिसन नासासँग सहकार्य गरेर सञ्चालन हुनेछ । नयाँ मिसन अन्तर्गत त्यहाँको ज्वालामुखीको प्याटर्न हेरेर उक्त ग्रहले कसरी काम गरिरहेको छ भन्ने कुराको जानकारी हुने इनभिजिनका लिड साइन्टिस्ट रिचार्ड गेलले बताएका छन् ।

शुक्र ग्रहमा वायुमण्ड बाक्लो भएकाले क्यामेरबाट सिधै त्यहाँको अवस्थाबारे जानकारी लिन सकिँदैन । यसका लागि वैज्ञानिकहरुले तरंग दूरी(वेभ लेन्थ) को सहायताबाट काम गर्नेछन् । इनभिजनले इन्फ्रारेड सेपक्ट्रोमिटरको मद्दतबाट शुक्र ग्रहको सतह हेर्दै त्यहाँका सक्रिय ज्वालमुखीहरुको अध्ययन गर्नेछ । यसका अलवा राडार नक्साको मद्दतबाट त्यहाँका लाभाहरुको समेत अध्ययन गर्ने बताइएको छ ।

अल्ट्रा भाइलेट र उच्च रिजोलुसन भएका इन्फ्रारेड सेपक्ट्रोमिटरको सहयताबाट त्यहाँबाट निस्कने बाफ र सल्फर डाइअक्साइडको समेत जानकारी लिने बताइएको छ ।

नासाका नयाँ प्रशासक बिल नेल्सनले गत जुन २ तारिखमा शुक्र ग्रहको दुई वटा मिसन घोषणा गरेका थिए । यी दुईवटा रोबटिक मिसनहरुको नाम दाविन्ची प्लस र वेरिटास दिइएको छ । दुवै मिसनका लागि ५०/५० करोड अमेरिकी डलर दिइएको छ । यो शताब्दीको अन्त्यसम्म यी अर्बाइटरहरु त्यहाँ पुग्‍ने बताइएको छ । यसअघि नासाले सन् १९९०मा मैगलिन अर्बिटर शुक्र ग्रहमा पठाएको थियो ।

दाविन्ची प्लस (डिप एट्मोसफेयर भेनस इन्भेस्टिकेसन अफ नोबल ग्यासेस, केमस्ट्री एन्ड इमेजिङ प्लस) मिसन अन्तर्गत शुक्र ग्रहको वायुमण्डलको उत्पत्ति र पृथ्वी र मंगल ग्रहभन्दा किन फरक छ भन्ने सम्बन्धमा खोज गर्नेछ । यस्तै, यो मिसन अन्तर्गत शुक्र ग्रहमा पहिले महासगर थिए वा थिएनन् भन्ने सवालमा खोज गर्नेछ । यस्तै, शुक्र ग्रहको वायुमण्डलमा हुने रसायनिक प्रक्रियाको समेत अध्ययन गर्ने बताइएको छ । दाविन्ची प्लसले शु्क्र ग्रहको भू-तस्बिरहरु समेत लिनेछ । यसबाट त्यहाँ पृथ्वीमा जसरी भूगर्भिक प्लेटहरु छन् कि छैनन् भन्ने समेत जानकारी लिएर कसरी उक्त ग्रह बनियो भन्ने सवालमा अध्ययन गर्नेछ ।

यसले तस्बिरहरु पनि खिच्ने बताइएको छ । यसले शुक्र ग्रहमा पनि पृथ्वीको जस्तै टेक्टोनिक प्लेट्सहरु छन् भन्ने कुराको पनि खोज गर्नेछ ।

अर्को दोस्रो मिसन नासाले वेरिटास (भेनस इमिस्टिभिटी, रेडियो साइन्स, इन्सार, टोपोग्राफी एन्ड स्पेक्ट्रोसकपी) हो । यो मिसनले शुक्रको भूगर्भको उत्पत्ति कसरी भयो, यहाँको भौगर्भिक प्रक्रियाहरु कस्ता छन् र कतै शुक्र ग्रहको सतह वा आसपासमा पानी त छैन भन्ने सम्बन्धमा खोज गर्नेछ । यो मिसनले एक प्रकारको राडार प्रयोग गरेर त्यहाँ भूकम्प जान्छ या जाँदैन लगायतका विषयहरुको समेत अध्ययन गर्नेछ ।

आगोको भट्टिसमेत भनिने शुक्र ग्रहको वायुमण्डलमा कार्बनडाइअक्साइड छ । यो ग्रहको बादल सल्फरिक एसिडबाट बनेको छ । सल्फरिक अम्लको बादल भएकाले यसले धेरै प्रकाश परावर्तन गर्ने भएकाले यो अन्य ग्रहहरुभन्दा चम्किलो देखिन्छ ।

सौर्य मण्डलको दोस्रो ग्रह शुक्र पृथ्वी जत्रै छ । यसलाई कतिपयले पृथ्वीको जुम्ल्याहा ग्रह समेत भन्छन् ।

सौर्य मण्डलको पहिलो ग्रह बुध भएपनि शुक्र ग्रह धेरै तातो छ । यो ग्रहमा सबैभन्दा धेरै गर्मी र तापक्रम हुन्छ । यसको औसत सतही तापक्रम भनेकै ४७५ डिग्री सेल्सियस छ भने बुधको ४३० डिग्री रहेको नासाले जनाएको छ । यो तापक्रम भनेको सिसा पनि पग्लने तापक्रम हो । बाक्लो वायुमण्डल र कार्बन डाइअक्साइडका कारण ताप सोस्ने भएकाले यहाँ धेरै गर्मी र तापक्रम भएको वैज्ञानिकहरु बताउँछन् ।

शुक्र ग्रहमा रहेको कार्बन डाइअक्साइडको बाक्लो वायुमण्डलीय तहका कारण त्यहाँ हरितगृह प्रभाव हुन्छ । जसका कारण वायुमण्डल झन् तातिएर तापक्रम धेरै बढे्को अनुमान गरिन्छ ।

यो ग्रहको बादलहरु सल्फरिक एसिडले भएकाले चन्द्रामा पछि आकाशमा हेर्दा धेरै चम्किलो देखिन्छ ।

भेनसको एक दिन भनेको पृथ्वीको २४३ दिन(आफ्नो कक्षमा एक फन्को लगाउन) बराबर हुन्छ । तर, उसले सूर्यको परिक्रमा भने २२४.७ दिनमा गरिसक्छ । अर्थात भेनसको एक वर्ष भनेको २२५ पृथ्वी दिन । यो ग्रहमा सूर्योदय र सूर्यास्त करिब ११७ पृथ्वी दिन पछि हुन्छ । पृथ्वीभन्दा ठीक उल्टो घुम्ने भएकाले शुक्र ग्रहमा सूर्य पश्चिबाट उदाउँछ र पूर्वबाट अस्ताउँछ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७८ १४:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पृथ्वीसुब्बा गुरुङले भने, ‘म ओली वा कसैले भन्दैमा निष्ठा गुमाउने मान्छे होइन’

‘रत्नाकर वाल्मीकि बन्छ भने मनाङेले पनि राजनीति सेवा गर्न किन सक्दैन भनेर मेरै पार्टीले सहयोग गरी सांसद बनायौं । सभामुख नमान्दा नमान्दै सांसदको शपथ खुवाए । नेकपामा प्रवेश गर्‍यो । पछि पार्टी फुटेपछि एमाले बन्यो । एमालेलाई नै लेबी तिरिरहेको छ । उसलाई सुधार्न र राजनीतिबाट समाजसेवामा जोड्नको लागि मन्त्री बनाएको थिएँ । उसले पछि मलाई सम्झिनेछ ।’
प्रतीक्षा काफ्ले

कास्की — गण्डकी प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले आफू प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली वा अरु कसैले भन्दैमा राजनीतिक निष्ठा गुमाउने मानिस नभएको बताएका छन् । आइतबार मुख्यमन्त्री निवासमा सञ्चारकर्मीसँग भेटघाट गर्दै उनले कसैको दबाबमा घुँडा टेक्न नसक्ने बताए । 

आफ्नो पद धरापमा भएपछि प्रम ओलीले सत्ता टिकाउनको लागि दुई/दुईपटक संसद् विघटन गरेको र गुरुङलाई पनि त्यस्तै निर्देशन आएको हो ? भनी पत्रकारले प्रश्न गरेका थिए । जवाफमा गुरुङले भने, ‘राजनीति फोहोरी खेल हो भनिन्छ तर राजनीति होइन पात्र फोहोरी हुन् ।’ नेकपा विवादित बन्दा आफ्नो सत्ता गुमेको उनको धारणा थियो ।

‘राजनीतिक नेताको कुण्ठाको कारण एमाले सरकार विस्थापित बनाइयो,’ उनले भने, ‘लोकतन्त्र विधिको शासन हो । कोरोनाको महामारीमा सत्ता परिवर्तन र केन्द्रीय राजनीति प्रदेशमा केन्द्रीत हुनु गलत हो ।’ उनले सरकारमा उभिने जोकोही नेता पनि लोकतन्त्रको पक्षमा उभिन नसक्ने बताए ।

नेता, नीति र विधिको शासनमा चल्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । बदलाको भावमा नै सरकार परिवर्तन भएको बताउँदै उनले संकटको बेलामा नै पार्टी बलियो बनाउन सकिने बताए । मुख्यमन्त्री भएपछि केन्द्रमा महत्वपूर्ण काममा बाहेक अघिपछि नगएको बताउँदै उनले अब पार्टीलाई संकटबाट जोगाउनको लागि समय आएको बताए । उनले अबका दिन केन्द्रीय राजनीतिमा केन्द्रीत हुने बताएका छन् ।

शनिबार भएको धर्ना र आन्दोलन आवश्यक नभएको बताउँदै उनले भने, ‘बहुमत पुर्‍याएपछि सरकार गठन हुन्थ्यो तर जंगली पारा देखाइयो । सरकारमा जान दुई घण्टा पनि कुर्न किन सकिँदैन ? बलको आधारमा सरकार बनाउनुपर्छ पीएसलाई हटाउनैपर्छ भन्ने देखियो ।’ मुख्यमन्त्रीमा दाबी गरेको विषयमा पनि क्लियर पार्दै सभामुखबाहेक अन्य ५९ सांसदले नै दाबी गर्न सक्ने बताए । ‘मैले हाम्रो पार्टीको २७ जना सांसदको विवरण बुझाएको हुँ,’ उनले भने । उनले गठबन्धनबाट बनाइएका सरकार जुनसुकै बेला पनि परिवर्तन हुन सक्ने बताए । उनले आफूलाई जसपाले समर्थन गरेको पत्र भने नबुझाएको बताए ।

उनले प्रदेश संघीयताको अभ्यास भएकाले पहिलो कार्यकाल ५ वर्ष नै बिताउनुपर्ने भएकाले संसद् विघटन गर्ने योजना नरहेको सुनाए । ‘संघीयता बलियो बनाउनुपर्छ भनेर संघ सरकार र आफ्नै पार्टीका नेतासँग लड्ने मान्छे हुँ,’ उनले भने, ‘मैले विश्वासको मत प्राप्त गर्न सकिँन । आफ्नो स्वार्थको लागि संसद् विघटन गर्न सक्थिँन । प्रदेशले नै संघीयताको औचित्य पुष्टि गर्छ । संघीय शासन प्रणलीको पहिलो अभ्यास हो ।’ उनले मुलुकमा अस्थिरता रहेको बताउँदै संघीयतामाथि चारैतिरबाट आक्रमण भइरहेको बताएका थिए ।

गुरुङले प्रतिपक्षमा भएर केही गरेन भनेर बारम्बार विरोध गर्नेहरुलाई अब दुःख के हो ? सरकार चलाउन कतिको सहज हुने रहेछ ? संघले कति सहयोग गर्नेरहेछ ? अब बुझ्ने मौका पाउने बताए । ‘प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गर्छौं,’ उनले भने, ‘मुख्यमन्त्री छाड्दैमा म जिम्मेवारीबाट हट्दिँन । मेरो साथ र सहयोग रहनेछ । संघीयता बलियो बनाउने पक्षमा म सरकारकै पक्षमा उभिनेछु ।’ यसो त उनलाई साथ दिएर मन्त्री मण्डलमा समेत सामेल भएका राजीव गुरुङ (दीपक मनाङे)ले अप्ठ्यारोमा साथ छाडेको बताए ।

‘रत्नाकर वाल्मीकि बन्छ भने मनाङेले पनि राजनीति सेवा गर्न किन सक्दैन भनेर मेरै पार्टीले सहयोग गरी सांसद बनायौं,’ उनले भने, ‘सभामुख नमान्दा नमान्दै सांसदको शपथ खुवाए । नेकपामा प्रवेश गर्‍यो । पछि पार्टी फुटेपछि एमाले बन्यो । एमालेलाई नै लेबी तिरिरहेको छ । उसलाई सुधार्न र राजनीतिबाट समाजसेवामा जोड्नको लागि मन्त्री बनाएको थिए । उसले पछि मलाई सम्झिनेछ ।’

मनाङेले आफूबाट धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाएको उनले बताए । राजनीति बुझेको छैन भनेर हरेक गल्तीमा पनि मनाङेलाई कारबाही नगरेको उनको भनाइ थियो । जाँदाजाँदै गुरुङ नयाँ बनेको सरकारलाई संघीयताको मर्मअनुसार काम गर्न सुझाव दिएका छन् । हरेक नियुक्तिहरु मापदण्ड अनुसार नै गरेको बताउँदै उनले सरकारको लक्ष्य अनुसार काम गर्न सके ५ वर्षभित्र ठूलो परिवर्तन गर्न सकिने बताए । ‘प्रतिपक्षको नेता हुँदा सत्ता टिकाउन मात्र काम गरेको छ भन्नुहुन्थ्यो अब हेर्छु कसरी सरकार चलाउनुहुन्छ,’ उनले भने । संघबिना प्रदेश सरकार चलाउन असम्भव हुने उनको तर्क थियो । प्रदेश सरकार स्वायत्त रही बहुवर्षीय योजनालाई प्राथमिकता दिन सकेमा सरकार सफल बन्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७८ १३:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×