नेपालल‍े विज्ञान कूटनीतिमा जोड दिनुपर्ने सरोकारवालाको सुझाव- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार

नेपालल‍े विज्ञान कूटनीतिमा जोड दिनुपर्ने सरोकारवालाको सुझाव

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कोरोना महामारी,जलवायु परिवर्तन लगायत विश्वमा देखिएका साझा  समस्या समधानका लागि विज्ञान कूटनीतिमा नेपालले जोड दिनुपर्ने सरोकारवालाहरुले बताएका छन् । 

सातौं राष्ट्रिय विज्ञान दिवसको पूर्व सन्ध्यामा युनेस्को नेपालको निमित्त नेपाल राष्ट्रिय आयोगको विज्ञान, हाइड्रोलोजिकल प्रोग्राम (आईएसपी) र म्यान एण्ड बायोस्फेर (एमएपी) समितिले नेपाल जर्मन एकेडेमिक एसोसिएसनको सहकार्यमा मंगलबार आयोजना गरेको ‘एक्काइसौँ शताब्दीको विज्ञान कूटनीति : नेपाली सन्दर्भमा सहकार्यको माध्यमबाट विकासको अवसर’ विषय भर्चुअल कार्यक्रममा उनीहरुले कोरोना महमारी विरुद्ध मात्रै नभएर ग्लोबलाइजसनका लागि पनि विज्ञान कूटनीतिमा जोड दिइनुपर्ने बताएका हुन् ।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले कोरोना महामारीले अर्थ सामाजिक क्षेत्रका बहुआयामिक क्षेत्रमा नकारात्मक असर पारेकाले विज्ञान र प्रविधिको सहायताले यसको सामना गर्नुपर्ने बताए । उनले साझा चुनौतीको सामना गर्न विश्व एक हुनुपर्नेमा पनि जोड दिए ।

पूर्वविज्ञानमन्त्री गणेश साहले कोरोना महामारी र महामारी पछिको 'न्यु नर्मल' अवस्थमा वैज्ञानिकहरुको काम झन् बढ्ने र सहकार्यको खाँचो रहेको औंल्याए । नेपालमा विज्ञान कूटनीति बहसको विषय हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै प्रविधि हस्तान्तरणमा काम गर्नुपर्ने बताए ।

शिक्षा मन्त्रालयका सचिव सञ्जय शर्माले विज्ञान औपचारिक कूटनीतिभन्दा पर र माथि हुने भएकाले यसले जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरणजस्ता विषयमा विश्वलाई एकताबद्ध भइ लड्न प्रेरित गर्ने बताए । विद्यमान कोरोना भाइरसको महामारीको स्थितिमा विज्ञान कूटनीतिको झन् बढी महत्व रहेको उनको भनाइ थियो । परराष्ट्र मन्त्रालयका सचिव शंकरदास वैरागी विज्ञान र कूटनीतिका मानवीय विकास, सभ्यता र समृद्धिका साझा लक्ष्य रहेको बताए ।

नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान(नाष्ट)का उपकुलपति सुनिलबाबु श्रेष्ठले विज्ञानसँग सम्बन्धित विज्ञान ज्ञान पार्क र विज्ञान सहरजस्ता अवधारणामा काम भइहेको अवगत जनाउँदै दोस्रो विश्वयुद्धपछि जापन र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीचको विज्ञानसम्बन्धी सहकार्यलाई विज्ञान कूटनीतिको असल उदाहरणका रुपमा लिनुपर्ने बताए । उनले नेपालको विकासमा विज्ञानका नयाँ नयाँ आयामको उपयोगका लागि अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा सहकार्य बढाएको बताए ।

युवा अध्येता एवं अनुसन्धानकर्ता उत्तमबाबु श्रेष्ठले दक्षिण एसियामा विज्ञान कूटनीतिको इतिहास धेरै पुरानो रहेपनि हाल त्यसो नदेखिएको बताए । उनले सार्क जस्तो क्षेत्रीय स्तरका संस्थाले विज्ञानको विकास र प्रवर्द्धन गर्ने सवालमा चुकेको बताए । सन् २००८ देखि २०१७सम्म दक्षिण एसियामा १२ लाख वैज्ञानिक आलेख प्रकाशित भएपनि त्यसमा १.३ प्रतिशत आलेख मात्रै दक्षिण एसियाली वैज्ञानिकहरुको सहकार्य भएको बताए । विज्ञान कूटनीतिको विकास र प्रवर्द्धनका लागि वैज्ञानिकहरुबीचको सहकार्य यस क्षेत्रमा बढाउनुपर्ने उनको धारणा थियो ।

इजरायलका लागि नेपाली राजदूत अञ्जान शाक्यले विकासका लागि विज्ञान महत्वपूर्ण विन्दू भएकाले यसलाई रचनात्मकरुपमा अन्तर्राष्ट्रिय साझा मुद्दाको सम्बोधनका लागि उपयोग गर्नुपर्ने बताइन् ।

नेपालका लागि जर्मनीका राजदूत रोलान्ड शेफरले त्यहाँको शिक्षा मन्त्रालयले शिक्षा र प्रविधिमा गर्दै आएको नवप्रवर्तन र नेपालसँगको सहकार्यबारे प्रस्तुति दिँदै नेपालको मुख्य ध्यान विदेशिने अप्रवाधिक कामदरलाई प्राविधिक शिक्षा र तालिम दिनुपर्ने सुझाव दिए । उनले नेपालबाट जर्मनी अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थीहरु विज्ञानको क्षेत्रमा भएपनि जर्मनीबाट सोसियोलजी अध्ययन गर्नेहरु आउने गरेको बताउँदै दुई मुलुकबीच विज्ञान र प्रविधिको विकासका लागि काम गर्न सकिने प्रशस्त्र ठाउँ रहेको बताए ।

युनेस्को मुख्यालयमा कार्यरत विशेषज्ञ भानुराज न्यौपाने सबैमा विज्ञान, प्रविधि र तथ्याङ्कको पहुँचका लागि खुल्ला विज्ञानको अवधारणालाई कार्यान्वयन गर्न जोड दिए । उनले नेपालमा ११ वटा मात्रैं जर्नलहरु ओपन एसेसमा चिनिएको बताउँदै खोज तथा अनुसन्धान अझ बढाउनुपर्ने बताए । उनले अबको समय आर्टिफिसियल इन्टिलिजेन्सको भएको उल्लेख गर्दै यसतर्फ पनि नेपालको ध्यान जानुपर्ने बताए ।

पूर्व राजदूत महेश मास्केले नेपालमा अरनिको पालादेखि सीप तथा प्रविधिक हस्तान्रतणको इतिहास भएपनि सो अनुसारको काम गर्न नसकेको बताए । उनले विज्ञानले धेरै समस्याको हल निकाल्ने उल्लेख गर्दै मुलुक-मुलुकबीचको सहकार्यको खाँचोमा जोड दिएका छन् । नाष्ट लगायतका संस्थाहरुले विज्ञान कूटनीतिको विषयमा छलफल गरेर अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७७ २१:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बीपी प्रतिष्ठानका पूर्वउपकुलपति दासविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा

प्रदीप मेन्याङ्बो

सुनसरी — धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका पूर्व उपकुलपति प्राडा बलभद्रप्रसाद दासविरुद्ध अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान मंगलबार आयोगले विषेश अदालतमा भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको छ । 

पूर्वउपकुलति दासले गैरकानुनीरुपमा अकुत सम्पत्ति कमाएको आरोपमा अख्तियारले मुद्दा दायर गरेको हो । अख्तियारले डा दासले ७ करोड ७१ लाख ९२ हजार ८ सय ६० रुपैयाँ बराबरको भ्रष्टाचार गरेको आरोपसहित विगो भर्न माग गरी मुद्दा दायर गरेको हो ।

पूर्वउपकुपति दास प्रतिष्ठानको विभिन्न सार्वजनिक पदमा बहाल रहँदा पदको दुरुपयोग गरी गैरकानुनी रुपमा अकुत सम्पत्ति कमाएको देखिएको अख्तियारले जनाएको छ । फर्माकोलोजिस्ट डा.दासले ०५० सालमा हाउस अफिसरमा नियुक्त भएर प्रतिष्ठानमा प्रवेश गरेका थिए । त्यसपछि उनी प्रतिष्ठानको अस्पताल निर्देशक हुँदै २०६८ सालमा उपकुलपति भएका थिए । उनी प्राध्यापक पदमा प्रतिष्ठानमै कार्यरत छन् ।

अख्तियारले बिशेष अदालतमा यो दोस्रो पटक मुद्दा दायर गरेको हो । यसअघि उनीसहित अन्य पूर्वपदाधिकारीहरुलाई विभिन्न सामग्री खरिदमा प्रतिष्ठानलाई नोक्सानी हुने गरी मिलेमतो गरेको भन्दै भ्रष्टचार मुद्दा दायर गरेको छ ।

अख्तियारका अनुसार डा दासले प्रतिष्ठानमा काम सुरु गरेको ०५० सालदेखि २०७६ असारसम्मको अवधिमा वैध आय ७ करोड ७० लाख १० हजार ४ सय ९८ रुपैयाँ ८० पैसामात्र देखिएको छ । तर लगानी र खर्च भने १५ करोड ३२ लाख ३ हजार ३ सय ५० रुपैयाँ पुष्टि हुन आएपछि उनको सम्पत्ति अवैध रहेको भन्दै मुद्दा दायर गरिएको हो । अख्तियारका अनुसार दासले अवैध सम्पत्ति श्रीमती पुनम दासको नाममा समेत राखेको पाइएको छ ।

दुवैको नाममा रहेकोमध्ये ७ करोड ७१ लख ९२ हजार ८ सय ६० रुपैयाँ बराबरको गैरकानुनी सम्पत्तिको स्रोत नखुलेकाले जफत गर्न पनि अख्तियारले माग गरेको छ । दासले गैर कानुनी रुपमा सम्पत्ति आर्जन गरेको भन्दै अख्तियाको आरोपपत्रमा भनिएको छ, ‘प्रचलित भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०५९ को दफा २० को उपदफा (२) बमोजिम सजाय हुनका साथै साबिक भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०१७ को दफा १६ ग., दफा २९ को उपदफा (१) तथा प्रचलित भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०५९ को दफा २० को उपदफा (२), दफा ४७ तथा अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोग ऐन, २०४८ को दफा २९ ख. बमोजिम निज डा. बलभद्रप्रसाद दासको चलअचल सम्पत्तिबाट जफत गर्न मागदावी गर्न काठमाडौं विशेष अदालतमा आरोपपत्र दायर गरिएको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७७ २१:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×