विश्‍व नवप्रवर्तन सूचका‌ंकमा नेपालको उल्लेख्य सुधार- विज्ञान र प्रविधि - कान्तिपुर समाचार

विश्‍व नवप्रवर्तन सूचका‌ंकमा नेपालको उल्लेख्य सुधार

सार्क मुलुकमध्ये भारतपछि दोस्रो स्थानमा
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — विश्व नवप्रवर्तन सूचांक(ग्लोबल इनोभेसन इन्डेक्स,जीआईई)मा नेपाल सार्क राष्ट्रहरुमा भारतपछि दोस्रो स्थानमा उक्लिएको छ ।

बुधबार वर्ल्ड इन्टलेक्च्युल प्रोपर्टी अर्गनाइजेसन (वाइपो)ले निकालेको रिपोर्टअनुसार नेपाल १०७ औं स्थानबाट उक्लिएर ९५औं स्थानमा आइपुगेको हो । संयुक्त राष्ट्रसंघ मातहतको यो संस्थाले अमेरिकाको कोर्नेल विश्विविद्यालयसँगको सहकार्यमा प्रत्येक वर्ष जीआईई इन्डेक्स निकाल्दै आएको छ । नेपाल सन् २०१९मा १०७औं स्थानमा थियो ।

विश्वको ९५औं स्थानमा नेपाल रहे पनि कम आय भएका मुलुकहरुभित्र भने नेपाल तेस्रो तथा मध्य र दक्षिण एसियामा छैटौं स्थानमा रहेको वाइपोद्वारा जारी रिपोर्टमा उल्लेख छ । जीआईई इन्डेक्समा स्विजरल्यान्ड पहिलो स्थानमा छ भने भारत ४८औं स्थानमा छ । यो इन्डेक्समा श्रीलंका १०१, पाकिस्तान १०७ र बंगलादेश १०६औं स्थानमा छन् ।

नवप्रवर्तनको क्षेत्रमा नेपालले गएको वर्षदेखि नै राम्रा काम गर्न थालेपछि ३ अंकबाट दोस्रो अंकमा नेपाल उक्लन सफल भएको नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान(नास्ट)का प्रविधि संकाय प्रमुख रवीन्द्र ढकालले बताए । यो रिपोर्ट नवप्रवर्तनलाई मात्रै आधार नभएर वैज्ञानिक लेख तथा अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलहरुमा छापिएका पब्लिकेसनलाई पनि आधारमा मानिएको हुन्छ ।

विश्वविद्यालयमा भए/गरेका कामबाट छापिने अनुसन्धानात्मक लेखहरु बढेकाले पनि यस वर्ष नेपालको स्थान उक्लिएको ढकालको बुझाइ छ ।

कोरोनाको सवालमा नेपालका वैज्ञानिकहरुले नवप्रवर्तनमा मात्रै नभएर अनुसन्धनात्मक आलेखहरु पनि धेरै छापिएको सूचांक बढेको उनको दाबी गरेको छ ।

नास्टका प्रवक्ता सुरेशकुमार ढुंगेलले नेपालले गत वर्ष विज्ञान प्रविधि तथा नवप्रवर्तन नीति ल्याएकाले पनि इन्डेक्स बढ्न मद्दत गरेको बताए । उनले भने,’हाम्रो देशका कतिपय वैज्ञानिक खोज तथा अनुसन्धानहरु अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलहरुमा रेकर्डहरु भएका थिएनन् । अहिले त्यो संख्या ह्वात्तै बढेको छ । अहिले रिसर्चहरु पनि बढेको छ । नीतिमा पनि नवप्रवर्तन समावेश भएकाले यो सूचांक बढेको हो ।’ नवप्रवर्तनका लागि विभिन्न संस्थाहरु खुलेका र कन्फरेन्सहरु पनि भइरहने हुँदा नेपालले गति लिन थालेको ढुंगेलले बताए । उनले भने,’ नेपालबाट अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पियाडमा सहभागिता पनि बढ्यो अनि प्याटेन्ट र पब्लिकेसनको संख्या पनि बढेको छ । ’

पूर्वविज्ञान प्रविधि मन्त्री गणेश साहले नीति निर्माणमा नवप्रवर्तनलाई समेटेको,नेपालमा डिजिटल टेक्नोलोजी र ई-कमर्स बढ्दा पनि यसले सूचांकमा भूमिका खेलेको बताए । उनले लोडसेडिङ हटेसागै अनलाइन मार्फत नयाँ-नयाँ प्रविधिको विकास र सोचहरुले अबका दिनहरुमा अझ राम्रो हुने संकेत देखिएको बताए ।

३ अंकबाट दुई अंकमा फड्को मार्नु भनेको नेपालमा इनोभेसन र टेक्नोलोजीमा पाइला चाल्‍न सुरु गरेको भान हुने साहले प्रतिक्रिया दिए । उनले अगामी दिनहरुमा प्याटेन्ट राइटसम्बन्धी कानूनी र नीतिगत सुधारहरु गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

यो इन्डेक्समा संघसंस्थाहरु, म्यानपावर, अनुसन्धान, पूर्वाधार, ऋण लगानी, समन्वयलगायतका क्षेत्रहरुमा प्रयोग हुने नवप्रवर्तनसम्बन्धी विषयहरु समावेश हुन्छन् ।

यस्तै, वाइपोको रिपोर्टमा नेपालले नवप्रवर्तनका क्षेत्रमा विभिन्न तहमा लगानी गरे पनि सो अनुसारको नवप्रवर्तनात्मक कार्यहरु भने धेरै गर्न नसकेको उल्लेख छ । इनोभेसन इन्पुटमा नेपाल ८९ औं र आउटपुटमा भने १०६ औं स्थानमा छ । यस वर्ष नास्टले प्रविधि विकास तथा अनुसन्धानका लागि भने २ करोड ३२ लाख रुपैयाँ विभिन्न व्यक्ति तथा समूहरुलाई अनुदान उपलब्ध गराएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७७ २२:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राष्ट्रिय सभामा गौतम कि खतिवडा ?, जुटेन ओली र दाहालबीच सहमति

राष्ट्रिय सभाको मनोनीत सदस्य बन्ने इच्छा देखाएका गौतमलाई फकाउन बालुवाटारबाट बोलावट
बबिता शर्मा

काठमाडौँ — सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले मनोनीत गर्ने राष्ट्रिय सभाको रिक्त एक सिटमा पार्टी उपाध्यक्ष वामदेव गौतमलाई सिफारिस गर्ने कि अर्थमन्त्री युवराज खतिवडालाई निरन्तरता दिने भन्ने टुंगो लगाउन बुधबार सत्तारुढ दलभित्र भएका कोसिस असफल भएका छन् । 

राष्ट्रिय सभामा पठाउने सदस्यको नामलाई लिएर नेकपाका शीर्ष नेताबीच बुधबार गृहकार्य भए पनि सहमति भने जुटेको छैन । बुधबार नेकपा अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहालबीच सचिवालय बैठक र राष्ट्रिय सभा सदस्यमा कसलाई पठाउने भन्नेमा केन्द्रित रहेर छलफल भएको थियो । एक नेताका अनुसार छलफलमा ओलीले खतिवडालाई नै निरन्तरता दिनुपर्ने अडान दोहोर्‍याएका थिए । तर, अर्का अध्यक्ष दाहालले गौतमलाई राष्ट्रिय सभामा पठाउने पार्टी सचिवालय बैठकको पूर्ववत निर्णय लागू हुनुपर्ने बताएका थिए ।

यसअघि भदौ १२ मा भएको भेटमा प्रधानमन्त्री ओलीले खतिवडालाई निरन्तरता दिने विषयमा अध्यक्ष दाहालसँग कुराकानी गरेका थिए ।

नेकपा सचिवालयको बैठक बिहीबार बिहान ११ बजे प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास बालुवाटारमा बस्दै छ । त्यसअगाडि उपाध्यक्ष गौतम वा अर्थमन्त्री खतिवडा कसलाई राष्ट्रिय सभा सदस्यमा पठाउने भन्नेमा नेकपाभित्र मतभेद सुरु भएको छ ।

सांसद नभए पनि ६ महिना मन्त्री बन्न पाउने संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार राष्ट्रिय सभा सदस्यको पदावधि सकिइसकेका खतिवडाले गत फागुनमा शपथ लिएका थिए ।

संघीय संसद् सदस्य नरहेका अर्थमन्त्री खतिवडाको म्याद भदौ २१ गते सकिँदै छ । उनलाई नै मन्त्रीमा निरन्तरता दिने हो भने सरकारले २० गतेअघि नै राष्ट्रिय सभा सदस्यमा सिफारिस गरेर राष्ट्रपतिले मनोनित गरिसक्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले यस विषयमा सरकारले तत्काल निर्णय लिनुपर्ने बाध्यता छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीले एक टेलिभिजन अन्तवार्तामा गौतमलाई राष्ट्रिय सभामा लैजाने विषयको 'च्याप्टर क्लोज' भएको बताएको दुई दिनपछि गौतम आफैंले पार्टी निर्णय कार्यान्वय गर्न माग गरेर ओलीमाथि दबाब बनाएका छन् ।

गौतमले फागुन १४ को निर्णय कार्यान्वयन हुनुपर्ने अडान राखेका हुन् । गौतमलाई अध्यक्ष दाहाल, वरिष्ठ नेताद्वय झलनाथ खनाल र माधवकुमार नेपाल, प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठ, महासचिव विष्णु पौडेलको साथ छ ।

गौतमलाई राष्ट्रिय सभा सदस्यमा मनोनित गर्ने पक्षमा उभिने सहमति यी नेताहरूबीच भइसकेको बताइएको छ । अध्यक्ष ओलीसहित सचिवालय सदस्य ईश्वर पोखरेल र रामबहादुर थापा भने खतिवडालाई निरन्तरता दिने पक्षमा छन् ।

बिहीबारको बैठक कार्यदल प्रतिवेदनबाट सुरु हुने

दुई अध्यक्षबीच बिहीबारको सचिवालय बैठकमा पार्टीभित्रको समस्या समाधान कार्यदलको प्रतिवेदनबाट छलफल थाल्ने सहमति भएको छ । त्यसबाहेक अन्य विषय बैठकको माहौल हेरेर अगाडि बढाउने समझदारी पनि भएको छ । पार्टीभित्रको विवाद समाधानका लागि महासचिव विष्णु पौडेल नेतृत्वको कार्यदलले बुझाएको प्रतिवेदनमा छलफल गर्ने एजेन्डा तय भएको हो ।

गौतमलाई फकाउन बालुवाटारबाट बोलावट

उपाध्यक्ष गौतमले अचानक राष्ट्रिय सभा सदस्य बन्ने चाहना व्यक्त गरेपछि ओली दबाबमा परेका छन् । गौतमले सार्वजनिक रूपमा नै आफू राष्ट्रिय सभामा जान तयार रहेको बताएपछि ओलीले फकाउने प्रयास थालेका छन् । उनले गौतमलाई बुधबार साँझ बालुवाटार बोलाएर छलफल गरेका छन् ।

गत शुक्रबारयता प्रधानमन्त्री ओली र गौतमबीच पटक-पटक संवाद भएका छन् । पछिल्लो समय प्रधानमन्त्री ओलीले डोल्पाबाट प्रतिनिधिसभाको चुनाव लड्न गौतमलाई प्रस्ताव गरेका थिए ।

गौतमले भदौ १५ मा प्रतिनिधिसभाको चुनाव सम्भव नभएको भन्दै आफूलाई राष्ट्रिय सभा र सरकारमा समेत लैजान ओलीसँग आग्रह गरेका छन् । गौतमको यस्तो अडानपछि अन्य कुनै आश्वासन दिएर फकाउने प्रयास भएको बालुवाटारले गरेको स्रोतले बतायो ।

फागुन १४ मा बसेको सचिवालयको बैठकले गौतमलाई राष्ट्रिय सभामा पठाउने औपचारिक निर्णय गरेको थियो । तर, बैठक सकिएको केही बेरपछि नै प्रधानमन्त्रीले उक्त निर्णय आफूले नमान्ने बताएका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७७ २२:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×